Zasadą unijnego systemu VAT jest zasada neutralności. Zgodnie z nią podatnik nie może być ekonomicznie obciążony VAT. Ekonomiczny ciężar tego podatku ma ponosić wyłącznie ostateczny konsument. Służy temu odliczanie podatku naliczonego w deklaracji VAT. W deklaracji VAT możliwe jest jednak odliczenie VAT zapłaconego przy zakupach w Polsce przez podmioty, które w Polsce prowadzą działalność gospodarczą, a ściślej – dokonują w Polsce czynności podlegających opodatkowaniu VAT (opodatkowanych lub zwolnionych).

Dyrektywy i ustawa

Jeżeli podmiot prowadzi działalność w Polsce, lecz zakupów dokonał w innym państwie członkowskim, to – wyjąwszy import usług oraz przypadki, gdy zakup następuje poprzez wewnątrzwspólnotowe nabycie towarów – nie odliczy w polskiej deklaracji VAT zapłaconego w tym państwie. Aby zasada neutralności podatku była zachowana w przypadku, gdy podmiot z jednego państwa członkowskiego dokonuje zakupów w drugim państwie członkowskim, w którym nie prowadzi działalności gospodarczej, prawo UE przewiduje specjalną procedurę obecnie uregulowaną w dyrektywie Rady 2008/9/WE z 12 lutego 2008 r., określającą szczegółowe zasady zwrotu podatku od wartości dodanej, przewidzianego w dyrektywie 2006/112/WE, podatnikom niemającym siedziby w państwie członkowskim zwrotu, lecz mającym siedzibę w innym państwie członkowskim. Polski ustawodawca implementował te przepisy w art. 89 ustawy o VAT oraz w rozporządzeniach wykonawczych.

Siedziba bądź oddział

Zgodnie z dyrektywą 2008/ 9/WE, z wnioskiem o zwrot podatku może domagać się każdy podatnik niemający siedziby działalności gospodarczej w państwie członkowskim, które ma zwrócić podatek, ani stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, z których dokonywano transakcji gospodarczych, albo, w przypadku braku takiej siedziby lub stałego miejsca prowadzenia działalności gospodarczej, nie miał tam stałego miejsca zamieszkania ani zwykłego miejsca pobytu.

Uwaga! Trzeba pamiętać, że dokładny krąg podmiotów mających prawo do zwrotu VAT zapłaconego przy zakupach w danym państwie członkowskim określa prawo tego państwa.

Przykład

A jest spółką z siedzibą w Polsce posiadającą oddział na Słowacji. Oddział spółki zajmuje się świadczeniem usług marketingowych na rzecz klientów, którzy mają siedziby działalności gospodarczej w Polsce, na Węgrzech i w Czechach. Spółka nie dokonuje żadnych czynności na rzecz podmiotów słowackich. Miejscem świadczenia usług przez A są zatem Polska, Węgry i Czechy. Na potrzeby działalności prowadzonej przez oddział A nabył usługi informatyczne od B, będącego słowackim podmiotem. A nie będzie mogła wystąpić z wnioskiem o zwrot VAT zapłaconego przy nabyciu usług informatycznych od B na podstawie dyrektywy, mimo że nie wykonuje czynności podlegających opodatkowaniu na Słowacji. Oddział A dokonuje jednak transakcji gospodarczych z terytorium Słowacji. Pojęcie transakcji gospodarczych jest szersze niż czynności podlegające opodatkowaniu i obejmuje również czynności, których miejsce świadczenia znajduje się poza terytorium danego państwa (w tym przypadku Słowacji). VAT zapłacony na Słowacji A będzie mogła odzyskać przez wykazanie go w deklaracji złożonej na Słowacji zgodnie ze słowackim prawem.

Co z prawem do odliczenia...

Autopromocja
SZKOLENIE ONLINE

Prawne uwarunkowania prowadzenia e‑sklepu w 2022 roku

WEŹ UDZIAŁ

Dyrektywa 2008/9/WE określa, kiedy VAT zapłacony w danym państwie członkowskim podlega zwrotowi. Każde państwo członkowskie zwraca wszystkim podatnikom niemającym siedziby w tym państwie wszelki VAT naliczony w odniesieniu do dostaw towarów lub świadczenia usług na ich rzecz przez innych podatników w tym państwie członkowskim lub w odniesieniu do importu towarów do tego państwa członkowskiego, jeśli takie towary i usługi są używane w celu dokonania czynności, które dawałyby prawo do odliczenia, gdyby były wykonane w państwie członkowskim dokonującym zwrotu. Oprócz tego, transakcje na terytorium państwa członkowskiego, w którym podatnik ma siedzibę, muszą dawać prawo do odliczenia w tym państwie członkowskim.

Przykład

A, będący podmiotem mającym siedzibę działalności gospodarczej w Polsce, nabył od niemieckiej spółki B usługę wstępu na targi. Miejscem świadczenia usług wstępu na targi są Niemcy, więc tam usługi będą opodatkowane. A prowadzi działalność w zakresie produkcji i sprzedaży napojów. A sprzedaje swoje produkty wyłącznie na terytorium Polski. Usługa wstępu na targi została nabyta po to, aby nawiązać kontakt z dostawcą maszyn produkcyjnych. Zapłacony VAT byłby odliczalny w Niemczech, gdyby usługa wstępu na targi miała za zadanie zwiększenie sprzedaży A w Niemczech, choć A faktycznie dokonuje sprzedaży jedynie w Polsce. Ponieważ zapłacony VAT byłby odliczalny w państwie członkowskim, które ma dokonać zwrotu tego podatku, a ponadto sprzedaż napojów jako czynność opodatkowana w Polsce daje prawo do odliczenia, VAT zapłacony przez A przy dokonywaniu zakupów będzie mógł być zwrócony.

... i mechanizmem reverse charge

Zwrotu można dokonać również podatnikom dokonującym czynności opodatkowanych w państwie członkowskim dokonującym zwrotu, jeżeli są to czynności opodatkowane według mechanizmu odwrotnego obciążenia.

Przykład

A, będącym podmiotem mającym siedzibę działalności gospodarczej w Polsce, świadczy usługi transportu towarów na rzecz podatników niemieckich i nie dokonuje żadnych innych czynności podlegających opodatkowaniu w Niemczech. Pojazdy należące do A przemieszczają się po terytorium Niemiec, gdzie nabywane jest paliwo i na miejscu tankowane do baku do tych samochodów. A, świadcząc usługi transportu towarów na rzecz podatników mających siedzibę działalności gospodarczej w Niemczech, dokonuje sprzedaży opodatkowanej na terytorium Niemiec. VAT należny w Niemczech rozliczany jest jednak z zastosowaniem mechanizmu odwrotnego obciążenia, tj. przez usługobiorcę. A może zatem wystąpić o zwrot VAT zapłaconego w Niemczech z tytułu nabycia paliwa na zasadach opisanych w dyrektywie 2008/9/WE.

Gdy podatnik wykorzystuje nabyte towary lub usługi do celów działalności dającej w Polsce prawo do odliczenia VAT naliczonego, jak i do celów działalności, która w Polsce prawa do odliczenia nie daje, wówczas VAT będzie podlegał zwrotowi jedynie w części proporcjonalnie przypadającej na kwotę transakcji opodatkowanych.

Przez portal podatkowy

Terminem złożenia wniosku jest 30 września roku następnego po roku, którego dotyczy zwrot. Podatnik składa wniosek o zwrot na formularzu VAT-REF poprzez portal podatkowy Ministerstwa Finansów. O tym, czy do wniosku mają być dołączone inne dokumenty, np. faktury, decyduje prawo państwa członkowskiego dokonującego zwrotu VAT. Decyzja w sprawie zwrotu powinna być wydana w terminie czterech miesięcy od dnia otrzymania wniosku przez państwo członkowskie dokonujące zwrotu. Jeżeli organy tego państwa żądały dodatkowych informacji lub dokumentów, termin ten wynosi co najmniej sześć miesięcy. W ciągu 10 dni po upływie ww. terminów, w przypadku pozytywnego rozpatrzenia wniosku państwo członkowskie dokonujące zwrotu wypłaca kwotę podatku podatnikowi.

Karol Szelągowski doradca podatkowy w Dziale Doradztwa Podatkowego w BDO

Przepisy określają minimalne kwoty zwrotu

- 400 euro, jeżeli wniosek o zwrot dotyczy okresu nie krótszego niż trzy miesiące, ale krótszego niż rok kalendarzowy,

- 50 euro, jeżeli wniosek o zwrot dotyczy okresu roku lub okresu krótszego niż trzy miesiące stanowiącego pozostałą część roku kalendarzowego.