Zasadą jest, że dochody uzyskiwane z pozarolniczej działalności gospodarczej prowadzonej przez osoby fizyczne są opodatkowane według skali podatkowej ze stawkami 18 i 32 proc. Niektórzy podatnicy mają jednak, po spełnieniu warunków określonych w przepisach, możliwość wyboru innej formy opodatkowania. W grę wchodzi 19-proc. stawka liniowa PIT, ryczałt ewidencjonowany oraz karta podatkowa. Przed podjęciem decyzji oczywiście warto się dobrze zastanowić i dokładnie policzyć. Nie zawsze bowiem niższa stawka podatkowa oznacza korzystniejsze zasady opodatkowania. Przy niektórych formach przedsiębiorca nie może np. uwzględnić kosztów podatkowych czy rozliczyć się wspólnie z małżonkiem.

Trzeba pamiętać o terminie

Gdy podatnik przeanalizuje plusy i minusy danej formy opodatkowania i zdecyduje, że nie chce się rozliczać według skali podatkowej, musi – aby płacić podatek w wybrany przez siebie sposób – dopełnić jeszcze formalności, czyli powiadomić o swojej decyzji urząd skarbowy. Aby wybór był skuteczny, musi zrobić to w ściśle określonym terminie i do tego na piśmie. Przepisy wyraźnie mówią, że możliwość decydowania o wyborze formy opodatkowania istnieje do 20 stycznia danego roku podatkowego. Terminu tego nie wolno przekroczyć. Jeśli podatnik spóźni się choćby o jeden dzień, nie będzie mógł skorzystać z wybranej przez siebie formy opodatkowania. Możliwe to będzie dopiero w kolejnym roku (pod warunkiem że złoży wtedy oświadczenie w terminie). Potwierdza to wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z 18 października 2011 r. (I SA/Bd 606/11). Wynika z niego, że termin do wyboru formy opodatkowania ryczałtem (dotyczy to również innych form opodatkowania) ma charakter materialny zawity, co oznacza, że jego upływ powoduje definitywne wygaśnięcie uprawnienia do wyboru opodatkowania ryczałtem (lub w inny sposób) w danym roku podatkowym. Jednocześnie nie ma możliwości przywrócenia uchybionego terminu (oczywiście w danym roku podatkowym).

Przepisy nie mówią jednak nic o tym, co ma zrobić podatnik, który wprawdzie zdecydował, że nie chce płacić podatku według stawek ze skali podatkowej i wybrał inny sposób opodatkowania, składając oświadczenie, ale potem zmienił zdanie. Czy może je wycofać i raz jeszcze wybrać formę opodatkowania?

Pytają i dostają odpowiedzi

Choć nie wynika to wyraźnie z przepisów, wydaje się, że skoro podatnik może złożyć w odpowiednim terminie oświadczenie o wyborze formy opodatkowania innej niż zasady ogólne, to również może takie oświadczenie wycofać. Potwierdzają to coraz częściej fiskus oraz sądy administracyjne.

Przykładem jest interpretacja Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 7 kwietnia 2009 r. (ITPB1/415-64/09/ WM). Podatnik, który już od dawna prowadził działalność gospodarczą, chciał zmienić dotychczasową formę opodatkowania. Najpierw złożył w urzędzie skarbowym oświadczenie o rezygnacji z rozliczania się według skali podatkowej, a następnie w kolejnym piśmie poinformował naczelnika o wycofaniu wcześniejszego oświadczenia i wyborze skali podatkowej jako właściwej formy opodatkowania na dany rok. Izba nie miała zastrzeżeń do jego postępowania. Stwierdziła, że jeśli do 20 stycznia roku podatkowego, który to dzień jest ostatecznym terminem na wybór formy opodatkowania dla podatników kontynuujących działalność gospodarczą, podatnik nie wybrał podatku liniowego (bo wycofał złożone wcześniej oświadczenie), to nie ma przeszkód, aby dochody z pozarolniczej działalności gospodarczej opodatkować według podstawowej formy opodatkowania, jaką jest skala podatkowa.

Pomyłki się zdarzają

Co jednak ma zrobić podatnik, gdy takie oświadczenie złoży, po czym dojdzie do wniosku, że wybrana przez niego forma opodatkowania nie jest tak atrakcyjna, jak wydawało się na początku, i że lepiej było pozostać przy skali podatkowej? Niektóre organy podatkowe udzielają przychylnych dla podatników odpowiedzi rozwiewających ich wątpliwości. Przykładem jest interpretacja Izby Skarbowej w Bydgoszczy z 2 lipca 2010 r. (ITPB1/ 415-375/ 10/TK).

Autopromocja
Nowość!

Trzy dostępy do treści rp.pl w ramach jednej prenumeraty

ZAMÓW TERAZ

Podatniczka rozpoczęła działalność gospodarczą 1 lutego. W jej imieniu 29 stycznia pełnomocnik złożył oświadczenie o wyborze opodatkowania zysków z tej działalności według zasad ogólnych. Natomiast 2 lutego złożył pismo z prośbą o wycofanie oświadczenia z 29 stycznia wraz z informacją, że podatniczka nie osiągnęła przychodu z działalności gospodarczej. W tym samym dniu złożył też oświadczenie o wyborze podatku liniowego jako formy rozliczania zysków z działalności gospodarczej.

Zdaniem izby, jeśli tylko pozostałe warunki uprawniające do opłacania podatku liniowego zostały spełnione, to podatniczka może skorzystać z tej formy opodatkowania. A to dlatego, że nie uzyskała żadnego przychodu do czasu złożenia oświadczenia o wyborze formy opodatkowania podatkiem liniowym.

Inny przykład to interpretacja wydana przez Izbę Skarbową w Katowicach 27 stycznia 2010 r. (IBPBI/1/415-908/09/AP). Podatniczka pytała o możliwość wycofania złożonego oświadczenia o wyborze podatku liniowego. Oświadczenie złożyła 17 września 2009 r., po czym pismem z 15 października wycofała je, stwierdzając, że do tego dnia nie uzyskała żadnego przychodu z prowadzonej działalności. Pracownik urzędu skarbowego w rozmowie telefonicznej poinformował ją jednak, że pismo to nie może wywołać zamierzonych przez nią skutków. Podatniczka, nie zgadzając się z tym, wystąpiła z wnioskiem o interpretację podatkową. Izba skarbowa przyznała rację podatniczce. Stwierdziła, że osoba rozpoczynająca działalność gospodarczą w trakcie roku podatkowego powinna złożyć oświadczenie o wyborze formy opodatkowania nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu. Skoro tak, to do tego czasu może zmienić zdanie i wycofać złożone oświadczenie. W piśmie IS w Katowicach czytamy: „Domniemanie racjonalności prawodawcy upoważnia do wniosku, że gdyby ustawodawca uznał za stosowne zabronić podatnikom możliwości zmiany oświadczenia (...), mimo braku uzyskania pierwszego przychodu, niewątpliwie znalazłoby to swój wyraz w ustawie".

Podstawowy warunek jest zatem taki, że podatnik nie może uzyskać przychodu. Wtedy, nawet jeśli złożył oświadczenie, w którym np. wybrał ryczałt ewidencjonowany jako formę opodatkowania uzyskiwanych zysków, może zmienić zdanie. Gorzej, gdy złożył oświadczenie, uzyskał – choćby niewielki – przychód i się rozmyślił. Wówczas nie ma możliwości zmian.

Mogą małżonkowie, inni też powinni

Z pomocą podatnikom przychodzi także orzecznictwo. Przykładem jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 23 stycznia 2008 r. (I SA/Wr 1379/07). Podatnik złożył oświadczenie o wyborze opodatkowania przychodów z działalności gospodarczej podatkiem liniowym. Jednak przed uzyskaniem przychodu z działalności złożył w urzędzie skarbowym pismo wycofujące złożone wcześniej oświadczenie o wyborze stawki liniowej. Organy podatkowe stwierdziły, że nie miał prawa wycofać oświadczenia. Innego zdania był jednak sąd, który uwzględnił skargę podatnika.

Zdaniem sądu zbędne jest „szczególne unormowanie prawa podatnika do odstąpienia od dokonanego w oświadczeniu wyboru opodatkowania, jeżeli nastąpiło to w terminie do dnia uzyskania przez podatnika pierwszego przychodu z działalności gospodarczej. Domniemanie racjonalności prawodawcy upoważnia do wniosku, że gdyby ustawodawca uznał za stosowne zabronić podatnikom możliwości zmiany oświadczenia o wyborze (...) opodatkowania, mimo braku uzyskania pierwszego przychodu, niewątpliwie znalazłoby to swój wyraz w ustawie". W opinii WSA, wycofując swoje oświadczenie w terminie przysługującym na taki wybór (czyli do uzyskania pierwszego przychodu), podatnik jedynie korzysta ze swojego prawa, „nie powodując żadnych ujemnych skutków w zakresie wolumenu wpływów z podatków czy ich płynności mających w ostatecznym rezultacie na celu ochronę interesu finansowego państwa".

Sąd posłużył się też w uzasadnieniu pewnym porównaniem. Odwołał się do możliwości łącznego opodatkowania małżonków, która uzależniona jest m.in. od złożenia stosownego wniosku we wspólnym zeznaniu rocznym. Termin złożenia zeznania rocznego upływa 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. „W związku z tym tylko do 30 kwietnia można złożyć oświadczenia o łącznym opodatkowaniu dochodów osiąganych przez małżonków. Nie budzi wątpliwości (...), że do upływu tego dnia możliwa jest również zmiana tego oświadczenia – bez ograniczeń co do ilości zmian oraz bez wskazywania jakichkolwiek ich przyczyn. Po tej dacie złożenie nowego, zmienionego oświadczenia jest niedopuszczalne i prawnie nieskuteczne".

W tej sytuacji, zdaniem sądu, stanowisko organów podatkowych zabraniające wycofania się ze złożonego oświadczenia o wyborze formy opodatkowania jest „pozbawione podstaw prawnych i stanowi o zbyt formalistycznym, niesprzyjającym budowaniu zaufania obywatela do organów państwa, podejściu".

Również Naczelny Sąd Administracyjny, do którego trafiła skarga kasacyjna organów podatkowych, stwierdził, że podatnicy rozpoczynający działalność gospodarczą w ciągu roku podatkowego przed dniem uzyskania pierwszego przychodu mogą skutecznie wybrać właściwy sposób opodatkowania dochodów, nawet jeżeli oznacza to konieczność wycofania wcześniej złożonego oświadczenia (wyrok z 16 października 2009 r., II FSK 734/08).

Także nowi przedsiębiorcy mają prawo wybrać

Wątpliwości dotyczące wycofania oświadczenia o wyborze formy opodatkowania mogą mieć również podatnicy, którzy rozpoczynają działalność gospodarczą w trakcie roku. Oni oświadczenie o wyborze formy opodatkowania mogą złożyć na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej (a więc razem z wnioskiem o wpis do Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej). Jeśli nie złożyli oświadczenia na podstawie tych przepisów, to pisemne oświadczenie składają naczelnikowi urzędu skarbowego właściwemu według swojego miejsca zamieszkania nie później niż w dniu uzyskania pierwszego przychodu.