Poseł PiS Bartosz Kownacki w interpelacji poselskiej przypomina, że Rosja nie zrealizowała postanowień traktatu ryskiego podpisanego w 1921 r. i nie zwróciła po zakończeniu wojny z bolszewikami wielu zabytków. „Poza Polską pozostało 70 tys. sztuk numizmatów, znaczna liczba arrasów, sztandary Legionów Dąbrowskiego, 10 tys. sztychów. Nie oddano także Archiwum Wielkiego Księstwa Litewskiego jako „przynależnego nauce radzieckiej” – przypomina.

Jego zdaniem mamy też prawo do żądania od Rosji reparacji wojennych za zniszczenia dokonane w latach 1939–1945, wywóz Polaków w głąb Rosji i systematyczną likwidację polskiej inteligencji.

Czytaj więcej

Czy Berlin zwróci obrazy wywiezione z Wrocławia? „Władze polskie nie wystosowały zapytania”

„Masowe groby odnajdywane obecnie na Ukrainie nie różnią się niczym od polskich grobów w lasach katyńskich” – dodaje. I pyta, jakie działania zamierza podjąć rząd w zakresie reparacji od Rosji w momencie podpisania porozumienia pokojowego pomiędzy Ukrainą i Rosją.

Aresztowane archiwa

MSZ milczy na ten temat, ale też przyznaje, że w rosyjskich magazynach zostało zidentyfikowanych wiele dzieł sztuki zagrabionych po II wojnie światowej przez Armię Czerwoną.

Już w 2020 r. na łamach „Rzeczpospolitej” wicepremier Piotr Gliński przypomniał, że Rosja do dzisiaj nie oddała Polsce dzieł sztuki zrabowanych w czasie wojny. Dodał, że Ministerstwo Kultury złożyło w Moskwie 20 wniosków o zwrot zabytków.

Piotr Wawrzyk, wiceminister spraw zagranicznych, tłumaczy, że nie są teraz prowadzone rozmowy ze stroną rosyjską dotyczące roszczeń finansowych RP „powstałych w konsekwencji braku realizacji zobowiązań umownych oraz w wyniku szkód doznanych w trakcie wojny z lat 1919–1921, II wojny światowej oraz w okresie rządów komunistycznych”. I dodaje: „władze Federacji Rosyjskiej w ramach prowadzonej polityki historycznej, rozumianej przez nie jako instrument polityki zagranicznej, jednoznacznie negatywnie odnoszą się do wszelkich polskich roszczeń i postulatów”.

Czytaj więcej

Ślady wspaniałej zaginionej kolekcji Potockich

Wnioski restytucyjne zostały przygotowane przez resort kultury i złożone w Moskwie wraz z notą dyplomatyczną MSZ w 2004, 2012 i 2014 roku, a więc przez poprzedników tego rządu. Na liście tej znajdują się m.in. dokumenty pochodzące z byłego obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau, które są w Muzeum Wojskowo-Medycznym Ministerstwa Obrony Rosji w Petersburgu, Rosyjskim Państwowym Archiwum Wojskowym oraz Państwowym Archiwum w Moskwie.

Słowacki w niewoli

Są też dzieła sztuki zrabowane przez rosyjskie tzw. trofiejne brygady. Do najcenniejszych należy XVI-wieczny obraz „Madonna z Dzieciątkiem i papugą na tle krajobrazu” z przedwojennych zbiorów Miejskiego Muzeum Historii i Sztuki w Łodzi. Do wyjątkowych obiektów historycy sztuki zaliczają też „Portret Johanna von Schwarzwaldta” pędzla Hansa Holbeina ze zbiorów gdańskich czy liczącą 14 tys. obiektów kolekcję numizmatyczną z Malborka. Polska domaga się zwrotu m.in. srebrnego gwizdka szyprów gdańskich z XV w. oraz kolekcji Jakoba Kabruna z Muzeum Miejskiego w Gdańsku (obejmuje 6860 rysunków i grafik, m.in. prace Rembrandta, Dürera, Holbeina). Kilkanaście lat temu resort kultury złożył wnioski restytucyjne, które dotyczą obiektów odnalezionych na rosyjskiej stronie internetowej prezentującej dzieła sztuki o nieznanej proweniencji. Wśród nich jest „Madonna z Dzieciątkiem”, zwana Głogowską, przypisywana Lucasowi Cranachowi Starszemu, i „Pejzaż leśny” Jana Brueghela Starszego.

Z ustaleń MSZ wynika, że „Madonna z Dzieciątkiem” Cranacha została zrabowana z kolegiaty św. Mikołaja w Głogowie w czerwcu 1945 r. przez sowieckiego majora Mosewa (zachowało się jego pokwitowanie o „zabezpieczeniu” obrazu). Polska walczy też o zwrot szafy relikwiarzowej (ok. 1390 r.) z kościoła w Kwidzynie, XV-wiecznej monstrancji z Raciborza, XVI-wiecznego tryptyku Wniebowzięcia NMP z kościoła w Szamotułach, konsoli wykonanej w 1766 r. przez Jeana Louisa Prieura z Sali Tronowej Zamku Królewskiego w Warszawie na zamówienie Stanisława Augusta Poniatowskiego. Domagamy się też zwrotu dokumentów osobistych gen. Władysława Sikorskiego, a także rękopisu Juliusza Słowackiego „Dziennik podróży na Wschód”, zrabowanego z Biblioteki Ordynacji Krasińskich w Warszawie.

Z ustaleń MSZ wynika, że polskie dzieła sztuki są w Muzeum Sztuk Pięknych im. A. Puszkina w Moskwie oraz w Państwowym Muzeum Sztuk Pięknych im. A.N. Radiszczewa w Saratowie.