Co sztuczna inteligencja ma do atramentu

AI, sztuczna inteligencja (Artificial Intelligence), to dziedzina informatyki i inżynierii, która skupia się na tworzeniu inteligentnych maszyn. Mogą one wykonywać zadania wymagające ludzkiej inteligencji, takie jak rozpoznawanie mowy, rozumienie języka naturalnego, uczenie się z danych. Archeologia sięga po to narzędzie.

Publikacja: 07.12.2023 21:00

Ruiny Herkulanum

Ruiny Herkulanum

Foto: AdobeStock

AI dotyczy tworzenia algorytmów i modeli, które mogą podejmować decyzje i dokonywać prognoz na podstawie danych. Te algorytmy mogą przyjmować wiele form – od prostych systemów opartych na regułach po bardziej złożone sieci neuronowe. AI wykorzystywana jest w różnych dziedzinach nauki, w tym także w archeologii.

Wybuch Wezuwiusza w 79 r. zniszczył Pompeje i Herkulanum. W tym drugim mieście znajdowała się biblioteka licząca od 600 do 700 dzieł w postaci papirusowych zwojów. Zgromadził ją filozof Philodeme de Gadara, autor traktatów o etyce. W latach 1752–1754 odkopano tę bibliotekę, znaleziono ją w willi  Calpurniusa Pisona Caesoninusa, od tamtej pory zwaną „willą papirusów”. Błoto wulkaniczne, popiół, lawa, temperatura ponad 320 st. Celsjusza – wszystko to razem sprawiło, że zwoje z materii organicznej nie uległy kalcynacji, zwapnieniu, ponieważ nie zetknęły się z „żywym ogniem”, z płomieniami.

„Vesuvius Challenge” daje nadzieję, że pewnego dnia możliwe będzie zapoznanie się z tekstami z biblioteki z Herkulanum i innymi spetryfikowanymi antycznymi tekstami

Ten zbieg okoliczności od dawna starają się wykorzystać badacze. Od momentu odkopania biblioteki wielokrotnie podejmowano próby „dobrania się” do papirusów. Na przykład w XVIII stuleciu Antonio Piaggio, na zlecenie Watykanu, usiłował nawet zbudować maszynę do rozwijania papirusów. Próbowali także inni. Wiele z tych prób, jeszcze w XX wieku, skończyło się katastrofalnie: zwoje w trakcie rozwijania „eksplodowały”, rozlatując się na tysiące fragmentów, co unicestwiało je na zawsze.

Nadzieja zaświtała, gdy prof. Brent Seales wraz z zespołem opracował metodę „wirtualnego rozwijania” antycznych papirusowych zwojów: posługując się techniką tomodensitometrii częściowo odczytał zwój z Ein Gedi w Izraelu – zwęglony pergaminowy zwój biblijny zawierający hebrajski tekst Księgi Kapłańskiej z III–IV wieku, znaleziony w 1970 r. Jednak atrament, którym zapisano pergamin z Ein Gedi, jest lepszy od atramentów z Herkulanum. Ponieważ w jego skład wchodzi metal, z tego powodu silnie błyszczy w tomodensitogramie. Natomiast atramenty z Herkulanum, sporządzone na bazie węgla drzewnego i wody, podczas takiego badania są niemal niewidoczne, nie odróżniają się jasnością od papirusu.

Jednak prof. Brent Seales uznał, że nawet bez takiego kontrastu tomodensitogramy mogą uchwycić minimalne różnice między literami a tłem. Dlatego zaproponował zastosowanie sztucznej inteligencji i odpowiednich algorytmów  do odróżniania liter na zwojach z Herkulanum. Zdając sobie sprawę, że jest to tytaniczna praca dla wielu badaczy, zorganizował konkurs „Vesuvius  Challenge”. Główna nagroda w wysokości 700 tys. dolarów zostanie przyznana za  odczytanie co najmniej czterech akapitów zwoju z Herkulanum.

Czytaj więcej

Gdy popioły zasłaniają Słońce

Konkurs ogłoszono w czerwcu tego roku, a pierwsze rezultaty już są. Student University of Nebraska–Lincoln Luke Farritor odcyfrował dziesięć liter na powierzchni 4 centymetrów kwadratowych. Opracował algorytm działający automatycznie i w ten sposób sztuczna inteligencja odczytała całe słowo: PORPHYRAS – purpura. Warto zaznaczyć, że operację odczytywania Luke Farritor przeprowadził za pomocą swojego… smartfona. Odczytanie pierwszych pięciu liter trwało niespełna godzinę, całego wyrazu – niespełna tydzień. Osiągnięcie Farritora zostało nagrodzone sumą 40 tys. dolarów. Inny uczestnik „Vesuvius  Challenge” Youssef Nader, student z Free University of Berlin, odczytał pięć liter, co uhonorowano sumą 10 tys. dolarów.

„Vesuvius Challenge” daje nadzieję, że pewnego dnia możliwe będzie zapoznanie się z tekstami z biblioteki z Herkulanum oraz z innymi spetryfikowanymi antycznymi tekstami. Jest to jedno z największych wyzwań archeologii i historii.

AI dotyczy tworzenia algorytmów i modeli, które mogą podejmować decyzje i dokonywać prognoz na podstawie danych. Te algorytmy mogą przyjmować wiele form – od prostych systemów opartych na regułach po bardziej złożone sieci neuronowe. AI wykorzystywana jest w różnych dziedzinach nauki, w tym także w archeologii.

Wybuch Wezuwiusza w 79 r. zniszczył Pompeje i Herkulanum. W tym drugim mieście znajdowała się biblioteka licząca od 600 do 700 dzieł w postaci papirusowych zwojów. Zgromadził ją filozof Philodeme de Gadara, autor traktatów o etyce. W latach 1752–1754 odkopano tę bibliotekę, znaleziono ją w willi  Calpurniusa Pisona Caesoninusa, od tamtej pory zwaną „willą papirusów”. Błoto wulkaniczne, popiół, lawa, temperatura ponad 320 st. Celsjusza – wszystko to razem sprawiło, że zwoje z materii organicznej nie uległy kalcynacji, zwapnieniu, ponieważ nie zetknęły się z „żywym ogniem”, z płomieniami.

2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Kup teraz
Historia świata
Ostatnia bitwa Haralda Srogiego
Materiał Promocyjny
Elektrownie jądrowe to naturalny dla Warty obszar zainteresowań
Historia świata
Most Ludendorffa. Dlaczego zniszczono most na Renie
Historia świata
Niezwykła misja sondy New Horizons
Historia świata
Zjednoczeni jesteśmy silniejsi
Historia świata
Banki już się nie boją rabusiów. Czasy "To jest napad!" minęły
Historia świata
Zdobywanie Kosmosu. Sondy, którym pozwolono odlecieć do gwiazd