Komentarze prawne

Ustawa o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych z komentarzem

Ustawa z 4 marca 1994 r. o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (tekst jednolity DzU z 1996 r. nr 70, poz. 335 ze zm.)

Rozdział 1 Przepisy ogólne

Art. 1. Cele i zakres ustawy

1. Ustawa określa zasady tworzenia przez pracodawców zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, zwanego dalej funduszem, i zasady gospodarowania środkami tego funduszu, przeznaczonego na finansowanie działalności socjalnej organizowanej na rzecz osób uprawnionych do korzystania z funduszu, na dofinansowanie zakładowych obiektów socjalnych oraz na tworzenie zakładowych żłobków, klubów dziecięcych, przedszkoli i innych form wychowania przedszkolnego. 2. Minister spraw wewnętrznych i administracji w porozumieniu z ministrami pracy i polityki socjalnej oraz finansów w stosunku do pracowników zatrudnionych w podległych mu jednostkach sfery budżetowej, niebędących funkcjonariuszami lub żołnierzami zawodowymi, a minister sprawiedliwości w porozumieniu z ministrami pracy i polityki socjalnej oraz finansów w stosunku do pracowników zatrudnionych w jednostkach sfery budżetowej więziennictwa, niebędących funkcjonariuszami służby więziennej, określą w drodze rozporządzenia:
1) sposób tworzenia i gromadzenia środków funduszu, 2) wysokość odpisu na fundusz, jednak nie wyższą od określonej w ustawie. 3. Minister obrony narodowej w porozumieniu z ministrami pracy i polityki socjalnej oraz finansów może określić, w drodze rozporządzenia, sposób tworzenia i gromadzenia środków funduszu oraz wysokość odpisu na fundusz – jednak nie wyższą od określonej w ustawie – w stosunku do pracowników cywilnych wojska. KOMENTARZ Komentowany przepis w ust. 1 wymienia generalne cele ustawy o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych (dalej ustawa o zfśs), czyli: – finansowanie działalności socjalnej prowadzonej przez pracodawcę (jej definicję zawiera art. 2), – dotowanie zakładowych obiektów socjalnych, – tworzenie zakładowych żłobków, klubów dziecięcych, przedszkoli oraz innych form wychowania przedszkolnego. Ustawa o zfśs określa zasady tworzenia i organizacji zakładowego funduszu świadczeń socjalnych (dalej zfśs) u niemal wszystkich pracodawców, z wyjątkiem reguł określonych w rozporządzeniach w sprawie sposobu tworzenia i gromadzenia środków zfśs dla pracowników: – podległych MSWiA, z 11 kwietnia 1995 (DzU nr 43, poz. 225 ze zm.), – więziennictwa niebędących funkcjonariuszami Służby Więziennej, z 22 marca 1995 (DzU nr 37, poz. 182). Pracownicy podlegli MSWiA. Pierwsze z rozporządzeń (z 11 kwietnia 1995) mówi o zfśs dla pracowników jednostek podległych MSWiA niebędących funkcjonariuszami lub żołnierzami zawodowymi. W zasadzie zfśs dla nich tworzy się na ogólnych regułach przewidzianych w ustawie o zfśs. Zatem odpis podstawowy na zatrudnionego w normalnych warunkach wynosi 37,5 proc. średniej płacy. Kierownik takiej jednostki miał jednak prawo, na wniosek kierownika gospodarstwa pomocniczego, zwiększyć środki zfśs z części zysku przeznaczonego na potrzeby własne gospodarstwa. Obowiązywał też inny terminarz przekazywania odpisów na wyodrębnione konto zfśs przez gospodarstwa pomocnicze i zakłady budżetowe – w miarę możliwości finansowych raz na miesiąc, ale nie rzadziej niż raz na kwartał. Wobec likwidacji do końca 2010 r. wszystkich gospodarstw pomocniczych i państwowych zakładów bu dżetowych odrębności te straciły na aktualności. Nauczyciele ze szkół MSWiA. Nauczycieli ze szkół nadzorowanych przez MSWiA oraz nauczycieli byłych pracowników tych placówek będących teraz emerytami lub rencista mi obejmuje art. 53 Karty nauczyciela. W świetle tego przepisu na wskazanych nauczycieli nie naliczamy indywidualnych odpisów, lecz jeden – stanowiący iloczyn planowanej przeciętnej liczby nauczycieli zatrudnionych w pełnym i niepełnym wymiarze za jęć oraz 110 proc. kwoty bazowej dla szacowania średnich wynagrodzeń nauczycieli obowiązującej 1 stycznia danego roku. Kwota bazowa jest ustalana co roku w ustawie budżetowej; od stycznia 2011 r. wynosiła 2446,82 zł (art. 13 ust. 2 ustawy budżetowej na rok 2011 z 20 stycznia 2011; DzU nr 29, poz. 150). Dla nauczycieli będących emerytami i rencistami odpis wynosi 5 proc. pobieranych przez nich świadczeń. Oprócz uznaniowych świadczeń z zfśs nauczycielowi przy sługuje również obligatoryjne świadczenie urlopowe wypłacane ze środków zfśs. Jest ono proporcjonalne do wymiaru jego zajęć. Pracownicy więziennictwa. Rozporządzenie z 22 marca 1995 dotyczy zatrudnionych w jednostkach sfery budżetowej więziennictwa niebędących funkcjonariuszami Służby Więziennej. Stanowi jedynie, że wszystkie jednostki więziennictwa tworzą odrębne zfśs. Wyjątkowo rejonowe areszty śledcze i zakłady karne mogą założyć jeden wspólny zfśs dla pracowników rejonu lub poszczególnych jednostek. Dotyczy to również nauczycieli ze szkół działających przy rejonowych aresztach lub zakładach. Pozostałe zasady reguluje ustawa o zfśs. Pracownicy cywilni wojska. Upoważnienie z art. 1 ust. 3 ustawy o zfśs wykonało dobrowolnie MON w rozporządzeniu z 6 grudnia 1994 w sprawie sposobu tworzenia i gromadzenia środków zakładowego funduszu świadczeń socjalnych pracowników cywilnych wojska oraz wysokości odpisu na ten fundusz (DzU nr 132, poz. 678 ze zm.). Zgodnie z tym rozporządzeniem odpisy na zfśs za pracowników cywilnych wojsko szacowało na zasadach ogólnych, ale do końca maja każdego roku przekazywało 1/3 naliczonego odpisu podstawowego na odrębny rachunek zfśs z przeznaczeniem na cele mieszkaniowe. Rozporządzenie to zostało jednak uchylone 29 kwietnia 2008 (DzU nr 73, poz. 433). Zatem pracownicy cywilni wojska mają prawo do pomocy socjalnej na ogólnych regułach przewidzianych w ustawie o zfśs.

Art. 2. Definicje

Użyte w ustawie określenia oznaczają: 1) działalność socjalna – usługi świadczone przez pracodawców na rzecz różnych form wypoczynku, działalności kulturalnooświatowej, sportoworekreacyjnej, opieki nad dziećmi w żłobkach, klubach dziecięcych, przedszkolach oraz innych formach wychowania przedszkolnego, udzielanie pomocy materialnej rzeczowej lub finansowej, a także zwrotnej lub bezzwrotnej pomocy na cele mieszkaniowe na warunkach określonych umową, 2) coroczny odpis podstawowy – równowartość dokonanych odpisów na rachunek bankowy funduszu w wysokości określonej w art. 5, na zasadach określonych w art. 6 ust.2, 3) (skreślony) 4) zakładowe obiekty socjalne – ośrodki wczasowe i kolonijne, domy wypoczynkowe, sanatoria, ogrody działkowe, obiekty sportowo-rekreacyjne, żłobki, kluby dziecięce i przedszkola oraz obiekty służące działalności kulturalnej, 5) osoby uprawnione do korzystania z funduszu pracowników i ich rodziny, emerytów i rencistów – byłych pracowników i ich rodziny oraz inne osoby, którym pracodawca przyznał, w regulaminie, o którym mowa w art. 8 ust. 2, prawo korzystania ze świadczeń socjalnych finansowanych z funduszu, 6) przedsiębiorca – osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej, jeżeli przedmiot jej działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej. KOMENTARZ Cytowany przepis zawiera tzw. słowniczek ustawy, czyli wyjaśnienie najważniejszych pojęć w niej użytych, mających kluczowe znaczenie dla prawidłowego prowadzenia przez nas działalności socjalnej. Działalność socjalna. Pojęcie to precyzuje, na co możemy wydawać środki zfśs. Wyznacza granice między prawidłową gospodarką a marnotrawstwem. Działalność ta polega na świadczeniu przez pracodawcężnych form wypoczynku, aktywności kulturalno oświatowej i sportowo-rekreacyjnej, udzielaniu pomocy materialnej rzeczowej lub finansowej, a także pożyczek na cele mieszkaniowe. Owe usługi mogą świadczyć sami pracodawcy, jeśli posiadają własne obiekty socjalne, np. ośrodki wczasowe i kolonijne, domy wypoczynkowe, sanatoria, ogrody działkowe, obiekty sportowo-rekreacyjne, żłobki, kluby dziecięce, przedszkola i obiekty służące działalności kulturalnej. Równie dobrze wolno je zakupić w zewnętrznej firmie. Ze środków zfśs wolno dofinansowywać uprawnionym koszty wczasów, w tym tzw. pod gruszą, wycieczek, kolonii, obozów, rajdów i agroturystyki w formach zorganizowanych. Do niedawna mogliśmy dotować z funduszu jedynie krajowy wypoczynek uprawnionych osób. Ograniczenie to zakwestionował TK w wyroku z 28 marca 2007 (K 40/04; DzU z 2007 r. nr 69, poz. 467) obowiązującym od 18 kwietnia 2007. Mamy też prawo świadczyć dla załogi usługi kulturalnooświatowe w rozumieniu ustawy z 25 października 1991 o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (tekst jedn. DzU z 2001 r. nr 13, poz. 123 ze zm.). Oferujmy więc zatrudnionym bilety do kina, teatru, muzeum czy galerii. Dopuszczalne jest także proponowanie usług sportowo-rekreacyjnych, jak karnety i bilety na basen, do siłowni, na aerobik, korty tenisowe itd., czy organizowanie imprez sportowych. Duże znaczenie ma udzielanie z zfśs wsparcia materialnego zarówno pieniężnego, jak i rzeczowego. To pierwsze przybiera zwykle formę zapomóg dla osób, które znalazły się w trudnej sytuacji finansowej, życiowej (pożar domu, kradzież, zniszczenia po powodzi), osobistej (dzieci pozostające na utrzymaniu) czy zdrowotnej. Kiedy indziej są to konkretne towary (m.in. sprzęt gospodarstwa domowego, ręczniki) kupowane wtedy, gdy praco dawca uzna ten sposób za bardziej celowy i skuteczny. Wiele firm tak właśnie pomaga rodzinom patologicznym, w których np. oj ciec nadużywa alkoholu. Dostarczają im żywność, podręczniki szkolne, lekarstwa itd. Powszechnie też przedsiębiorcy fundują zainteresowanym różne talony uprawniające do nabycia towarów np. w supermarkecie. Ze środków socjalnych wolno udzielać pożyczek mieszkaniowych zarówno zwrotnych, jak i bezzwrotnych. Przepisy nie konkretyzują, o jakie cele mieszkaniowe chodzi. Trzeba je zatem dokładnie sprecyzować w regulaminie socjalnym, a potem w umowie zawieranej np. z pożyczkobiorcą. W grę wchodzi np. budowa domu jednorodzinnego, kupno mieszkania w budynku wielolokalowym, uzupełnienie wkładu budowlanego w spółdzielni mieszkaniowej, remont lub modernizacja mieszkania, wykup lokalu na własność. Nie wolno natomiast przeznaczać środków socjalnych na: – prywatną klinikę dla zatrudnionych, – polisy grupowego ubezpieczenia personelu na życie, – szczepienia profilaktyczne, – większość imprez integracyjnych, – firmowe imprezy okolicznościowe, np. z okazji świąt, rocznicy działania firmy. Zakładowe obiekty socjalne. Z zfśs możemy także dofinansowywać własne zakładowe obiekty socjalne, do których należą: – ośrodki wczasowe i kolonijne, – domy wypoczynkowe, – sanatoria, – ogrody działkowe, – obiekty sportowo-rekreacyjne, – żłobki, kluby dziecięce i przedszkola, – obiekty służące działalności kulturalnej. Jest to katalog zamknięty. Nie można zatem dopłacać np. do własnego klubu sportowego. Ponadto ustawa o zfśs wyraźnie mówi o dofinansowywaniu, a nie utrzymywaniu w całości zakładowej bazy socjalnej. Z własnej kieszeni wykładamy zatem środki na oświetlenie tych obiektów, ich remonty i konserwacje, płace personelu oraz odprowadzane od nich podatki i składki. Z zfśs pokrywamy, co najwyżej, np. konkretne zakupy. Osoby uprawnione. Do osób uprawnionych, które ustawowo mają prawo starać się o pomoc socjalną, należą przede wszystkim nasi pracownicy i ich najbliżsi. Chodzi o wszystkich pracowników, bez względu na rodzaj ich angażu (umowa o pracę próbna, okresowa, na zastępstwo, na czas wykonania określonej pracy czy bezterminowa, miano wanie, powołanie, wybór czy spółdzielcza umowa o pracę). Nie ma znaczenia wymiar czasu pracy. Nie można też pomijać pracowników młodocianych, osób korzystających z urlopów macierzyńskich, wychowawczych, naukowych, szkoleniowych lub bezpłatnych, czy długotrwale chorych. Również w trakcie wypowiedzenia podwładny może się ubiegać o wsparcie z zfśs. Do uprawnionych do korzystania z zfśs z mocy ustawy zostali też zakwalifikowani byli pracownicy, będący teraz emerytami lub ren cistami, dla których firma stanowiła ostatnie miejsce pracy (odeszli z niej na emeryturę bądź rentę i nie rozpoczęli nowej pracy; patrz uchwała Sądu Najwyższego z 15 listopada 1991, I PZP 56/91). W świetle cytowane go orzeczenia osoba, która uprzednio prze szła na wcześniejszą emeryturę i podjęła w nowym zakładzie zatrudnienie podczas zawieszenia emerytury, a następnie po rozwiązaniu stosunku pracy ponownie pobiera emeryturę, jest „emerytem – byłym pracownikiem” tego ostatniego zakładu. Do grona uprawnionych zaliczamy także członków rodziny byłego pracownika – emeryta lub ren cisty, dla którego firma była ostatnim praco dawcą. Osobami uprawnionymi do korzystania ze świadczeń socjalnych na mocy samej ustawy o zfśs nie są zatem byli pracownicy, którzy przeszli na świadczenie przedemerytalne czy posiadający obecnie status emeryta lub rencisty, dla których zakład nie był ostatnim pracodawcą (po zerwaniu współpracy z fir mą podjęli zatrudnienie w ramach stosunku pracy w innym zakładzie). Pracodawca może natomiast dobrowolnie objąć opieką socjalną inne osoby, np. współpracujących z nim zleceniobiorców, wykonawców dzieła, dzieci z domów dziecka, podopiecznych domów dla seniorów, bezrobotnych. Aby osoby te mogły się ubiegać o świadczenia z zfśs danej firmy, należy je wskazać w regulaminie socjalnym jako uprawnione. Trzeba przy tym pamiętać, że zawsze – udzielając komuś wsparcia z zfśs – kierujemy się jego sytuacją materialną, bytową, rodzinną i zdrowotną (tzw. kryterium socjalne). Zfśs tworzy u jednego pracodawcy tzw. całoroczny odpis podstawowy. Są to środki przekazywane za wszystkich zatrudnionych przeliczonych na pełne etaty (z wyjątkiem młodocianych) obliczone w wysokości odpowiedniego procentu od średniej płacy. Poszczególne odpisy za pracowników majążną wysokość w zależności od warunków pracy, wieku pracownika i stopnia związania danej osoby z zakładem. Dzielimy je na: a) obligatoryjne – na zatrudnionego: – w normalnych warunkach – 37,5 proc. przeciętnego wynagrodzenia, – wykonującego prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze – 50 proc. przeciętnego wynagrodzenia, – młodocianego: w pierwszym roku nauki 5 proc., drugim 6 proc. i trzecim 7 proc., b) fakultatywne, dodatkowe zwiększenie odpisu podstawowego o 6,25 proc. na pracownika o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Oprócz tego na konto zfśs przekazujemy tzw. zwiększenia, m.in. na byłego pracownika będącego obecnie emerytem lub rencistą (w wysokości 6,25 proc.), z racji utworzenia zakładowego żłobka lub klubu dziecięcego, z tytułu darowizn, zapisów osób fizycznych lub prawnych czy innych wpływów określonych w art. 7 ustawy o zfśs. Inne definicje. Klub dziecięcy to forma opieki nad dziećmi od ukończenia pierwszego roku do lat 3. Może zapewniać im opiekę przez maksimum pięć godzin dziennie (ustawa z 4 lutego 2011 o opiece nad dziećmi do lat 3; DzU nr 45, poz. 235 ze zm.). Inne formy wychowania przedszkolnego to niepubliczny punkt przedszkolny i zespół wychowania przedszkolnego. Zajęcia w zespole wychowania przedszkolnego są prowadzone w niektóre dni tygodnia, minimum trzy godziny w ciągu jednego dnia i minimum 12 godzin w ciągu tygodnia. Punkt przedszkolny natomiast realizuje zajęcia we wszystkie dni robocze w tygodniu przez cały rok szkolny, z wyjątkiem przerw ustalonych przez organ prowadzący (rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 31 sierpnia 2010 w sprawie rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, warunków tworzenia i organizowania tych form oraz sposobu ich działania; DzU nr 161, poz. 1080 ze zm.).

Art. 3. Pracodawcy prowadzący fundusz

1. Fundusz tworzą, z zastrzeżeniem ust. 2, pracodawcy zatrudniający według stanu na 1 stycznia danego roku co najmniej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. 1a. (uchylony) 1b. (uchylony) 2. Pracodawcy prowadzący działalność w formie jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych tworzą fundusz bez względu na liczbę zatrudnianych pracowników. 3. Pracodawcy zatrudniający według stanu na 1 stycznia danego roku mniej niż 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, z za strzeżeniem ust. 2, mogą tworzyć fundusz do wysokości i na zasadach określonych w art. 5 lub mogą wypłacać świadczenie urlopowe, o którym mowa w ust. 4 – 6. 3a. Pracodawcy, o których mowa w ust. 3, nieobjęci układem zbiorowym pracy oraz niezobowiązani do wydania regulaminu wy nagradzania, informacje w sprawie nietworzenia funduszu i niewypłacania świadczenia urlopowego przekazują pracownikom w pierwszym miesiącu danego roku kalendarzowego, w sposób przyjęty u danego pracodawcy. 3b. U pracodawców, o których mowa w ust. 3, zatrudniających co najmniej 20 pracowników, objętych układem zbiorowym pracy, postanowienia w sprawie nietworzenia funduszu i niewypłacania świadczenia urlopowego zawiera się w układzie zbiorowym pracy. Jeżeli u takich pracodawców pracownicy nie są ob jęci układem zbiorowym pracy, postanowienia w sprawie nietworzenia funduszu i niewypłacania świadczenia urlopowego zawiera się w regulaminie wynagradzania; art. 4 ust. 3 stosuje się odpowiednio. 4. Wysokość świadczenia urlopowego, o którym mowa w ust. 3, nie może przekroczyć wysokości odpisu podstawowego, określonego w art. 5 ust. 2, 2a i 3 – odpowiedniego do rodzaju zatrudnienia pracownika, z tym że wysokość świadczenia dla zatrudnionych, o których mowa w art. 5 ust. 2 i 3, ustala się proporcjonalnie do wymiaru czasu pracy pracownika. 5. Świadczenie urlopowe, o którym mowa w ust. 4, wypłaca pracodawca raz w roku każdemu pracownikowi korzystającemu w danym roku kalendarzowym z urlopu wypoczynkowego w wymiarze co najmniej 14 ko lejnych dni kalendarzowych. 5a. Wypłata świadczenia urlopowego następuje nie później niż w ostatnim dniu poprzedzającym rozpoczęcie urlopu wypoczynkowego, o którym mowa w ust. 5. 6. Świadczenie urlopowe, o którym mowa w ust. 4, nie podlega składce na ubezpieczenie społeczne pracowników. 7. (skreślony) KOMENTARZ Pracodawca jest administratorem funduszu. W miarę możliwości jego środki powinien przeznaczać na pomoc biedniejszym pracownikom i tym, którzy znaleźli się w trudnej sytuacji rodzinnej, np. w związku ze śmiercią drugiego żywiciela rodziny, bądź mają problemy życiowe, np. w razie pożaru w domu czy kradzieży. Przepis podpowiada, że robimy to na dwa alternatywne sposoby: – ustalając zbiorowy zfśs lub – wypłacając świadczenia urlopowe. Jednostki budżetowe i samorządowe zakłady budżetowe muszą tworzyć zfśs bez względu na wielkość personelu. PRZYKŁAD 1 Zakład pracy składa się z czterech oddziałów i centrali. Trzy z tych jednostek zatrudniały 1 stycznia 2011 więcej niż 20 osób w przeliczeniu na pełne etaty. W jakiej wysokości w tej sytuacji firma powinna tworzyć zfśs? Zależy to od tego, ilu samodzielnych pracodawców wchodzi w grę. A dowiemy się tego, zaglądając do dokumentów kreujących dany podmiot, np. statutu. Pracodawcą jest bowiem każda osoba prawna oraz struktura na tyle wyodrębniona organizacyjnie i finansowo, że sama wykonuje w swoim imieniu i na swoją rzecz (a nie w imieniu i na rzecz centrali) czynności pracownicze, tzn. zatrudnia i spisuje angaże pracownicze. Można przyjąć założenie: jeśli w umowach o pracę jako zatrudniający istnieje oddział przedsiębiorstwa (np. spółka córka), to jest on pracodawcą. Weryfikacja obowiązków socjalnych praco dawcy. Którą metodę zaspokajania socjalnych potrzeb personelu musi stosować za kład pracy, zależy od liczebności jego załogi według stanu na 1 stycznia danego roku. Zatrudniając tego dnia przynajmniej 20 osób w przeliczeniu na pełne etaty, musi tworzyć w bieżącym roku kalendarzowym zfśs. W liczbie osób, która decyduje o charakterze socjalnych obowiązków firmy, uwzględnia my wyłącznie pracowników, czyli osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę, spółdzielczej umowy o pracę, powołania, wy boru i mianowania. Pomijać powinniśmy chałupników, zleceniobiorców, agentów, menedżerów na kontraktach czy wykonawców dzieła. Dodatkowo pracowników przyjmuje my do limitu dopiero po przeliczeniu ich na pełne etaty według stanu na 1 stycznia. PRZYKŁAD 2 Spółka 1 stycznia 2011 angażowała 14 pracowników na pełnych etatach, pięciu na 1/2 etatu i trzech w wymiarze 145/176 godzin oraz trzech zleceniobiorców i dwóch chałupników. Przeliczenie zatrudnionych na pełne etaty w celu ustalenia, czy zakład musi utworzyć zfśs w 2011, wyglądało następująco: 14 osób x 1 etat = 14 etatów 5 osób x 1/2 etatu = 2,5 etatu 3 osoby x 145/176 = 3 osoby x 0,82 etatu = 2,46 etatu Razem: 14 etatów + 2,5 etatu + 2,46 etatu = 18,96 etatu Mimo że firma zatrudnia 22 pracowników, nie ma obowiązku prowadzenia zfśs w 2011 r. Dlatego że łącznie dysponuje 18,96 etatu, czyli mniej niż 20. Skoro tak, to ma wybór między założeniem zfśs a wypłatąświadczeń urlopowych. Może też w ogóle uwolnić się od powinności socjalnych wobec załogi. Stan zatrudnienia, rozstrzygający o obowiązku tworzenia zfśs, badamy zawsze na 1 stycznia. Natomiast wynik wiąże firmę przez cały rok. Oznacza to, że późniejszy spadek zatrudnienia w trakcie roku poniżej wskazanego li mitu nie upoważnia do rezygnacji z prowadzenia zfśs czy do zaprzestania wypłaty świadczeń urlopowych. Mając 1 stycznia mniej niż 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, pracodawca prowadzi zfśs albo wypłaca tzw. świadczenia urlopowe. Do niego należy wybór. Świadczenie urlopowe. Przysługuje ono każdemu pracownikowi, który chce skorzy stać z urlopu obejmującego co najmniej 14 kolejnych dni wypoczynku. Świadczenia urlopowe mogą wypłacać wyłącznie małe za kłady, które angażują mniej niż 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. Z możliwości takiej nie mogą korzystać większe firmy, zatrudniające 1 stycznia przynajmniej na 20 obsadzonych etatach. PRZYKŁAD 3 Hurtownia 1 stycznia 2011 zatrudniała 25 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty. Zgodnie z regulaminem wynagradzania pracownicy mają prawo do świadczeń urlopowych, jeśli złożą wniosek o udzielenie urlopu, który wraz z dniami wolnymi od pracy będzie obejmował co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych. Wysokość tych świadczeń przekracza limity określone w ustawie o zfśs. Pod koniec lipca 2011 zatrudniony w normalnych warunkach, w pełnym wymiarze czasu pracy, otrzymał je w kwocie 1500 zł. Świadczenia urlopowe są wolne od składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, ale tylko te wypłacone zgodnie z ustawą o zfśs i do wysokości w niej wskazanej. Jej przepisy pozwalają wypłacać świadczenia urlopowe wyłącznie pracodawcom zatrudniającym 1 stycznia mniej niż 20 osób w przeliczeniu na pełne etaty. Opisany zakład musi zatem odprowadzić składki od całych świadczeń urlopowych, a nie tylko od nadwyżki ponad ustawowe limity. Firma uprawniona do wypłaty świadczeń urlopowych wypłaca je każdemu pracownikowi wybierającemu się na urlop obejmujący co najmniej 14 kolejnych dni wypoczynku. Chodzi o cykl 14 kolejnych dni kalendarzowych bez względu na to, ile w tym czasie przypada dni roboczych, na które udzieliliśmy urlopu. Nie ma przy tym znaczenia, jaki urlop zatrudniony odbiera: bieżący czy zaległy. Pracownik powinien otrzymać takie świadczenie najpóźniej ostatniego dnia przed wypoczynkiem. Jego wysokość nie po winna przekraczać odpowiedniego odpisu podstawowego na zfśs, czyli w 2011 r. dla zatrudnionego: – w normalnych warunkach 1093,93 zł, – wykonującego pracę w szczególnych wa runkach lub o szczególnym charakterze 1458,57 zł, – młodocianego w pierwszym roku nauki oraz odbywającego przyuczenie do zawodu 145,86 zł, młodocianego w drugim ro ku 175,03 zł, a w trzecim 204,20 zł. Wysokość świadczenia urlopowego dla oso by pracującej w normalnych warunkach albo wykonującej pracę w szczególnych warunkach/o szczególnym charakterze ustalamy proporcjonalnie do wymiaru etatu. PRZYKŁAD 4 Pan Edward jest etatowym informatykiem zatrudnionym w normalnych warunkach na 5/7 etatu w małej rodzinnej firmie. W lipcu 2011 miał trzytygodniowy urlop wypoczynkowy. Świadczenie urlopowe szacujemy następująco (1093,93 zł x 5) : 7 = 781,38 zł Świadczenia urlopowe korzystają ze zwolnienia od składek ZUS, ale tylko te wypłacone zgodnie z ustawą o zfśs (§ 2 ust. 1 pkt 21 rozporządzenia MPiPS z 18 grudnia 1998 w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, DzU nr 161, poz. 1106 ze zm.; dalej rozporządzenie składkowe). Oznacza to, że świadczenia urlopowe są wolne od składek w części nieprzekraczającej ustawowych odpisów socjalnych. Od nadwyżki ponad wskazane pułapy płacimy składki. PRZYKŁAD 5 Sklep osiedlowy angażuje 11 pracowników zajmujących dziewięć pełnych etatów. Wypłaca świadczenia urlopowe.Zatrudniona w nim na 3/5 etatu pani Jadwiga w sierpniu 2011 dostała 1000 zł świadczenia urlopowego tuż przed wyjazdem na 20dniowy wypoczynek. Aby sprawdzić, czy cała ta kwota jest zwolniona ze składek, księgowa ustala wysokość świadczenia urlopowego proporcjonalnie obniżonego do etatu: (1093,93 zł x 3) : 5 = 656,36 zł Pani Jadwiga otrzymała świadczenie wyższe o 343,64 zł (1000 zł – 656,36 zł). Od tej kwoty muszą zostać opłacone składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Na szczególnych zasadach świadczenia urlopowe przysługują nauczycielom, mimo że szkoły publiczne muszą tworzyć zfśs. Świadczenia urlopowe są im wypłacane w ciężar odpisów na zfśs. Dostaje je, w wysokości odpisu podstawowego, do końca sierpnia każdy nauczyciel – stosownie do wymiaru czasu pracy i okresu zatrudnienia. Nie musi przy tym spełniać warunku wykorzystywania urlopu wypoczynkowego w wymiarze co najmniej 14 kolejnych dni kalendarzowych. Niezależnie od tego ma on również prawo ubiegać się o wsparcie z zfśs Zobacz Stanowisko Ministerstwa Edukacji Narodowej z 5 listopada 2009 r. w sprawie odpisu na zfśs dla emerytowanych nauczycieli, którzy zostali zatrudnieni na część roku szkolnego Firmy, które zatrudniają przynajmniej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, często przyznają podwładnym specjalne do płaty z zfśs, czyli tzw. wczasy pod gruszą. Zatrudniony przedstawia opłacony przez siebie rachunek za pobyt w czasie urlopu i na tej podstawie otrzymuje pieniądze. Szczegółowe zasady dopłat do wczasów pod gruszą określają regulaminy socjalne firm. Są one jednak czymś innym niż Świadczenia urlopowe. Problematyczna jest odpowiedź na pytanie, jakie świadczenie dać pracownikowi, który poszedł na długi urlop wypoczynkowy w styczniu danego roku? Przecież wysokość odpisów na ten rok poznajemy dopiero pod koniec lutego. Ustawa o zfśs milczy na ten temat. Najlepiej jest wówczas wypłacić świadczenie ustalone od ubiegłorocznego odpisu, a pod koniec lutego wyrównaćżnicę. OBOWIĄZKI SOCJALNE PRACODAWCÓW Kategoria przedsiębiorcy Tworzenie funduszu socjalnego Wypłata świadczeń urlopowych Jednostki budżetowe i samorządowe zakłady budżetowe Tworzą fundusz bez względu na liczebność personelu Nie mogą wypłacać świadczen Spoza sfery budżetowej zatrudniający 1 stycznia przynajmniej 20 osób w przeliczeniu na pełne etaty Tworzą fundusz, ale pod pewnymi warunkami wolno im z niego zrezygnować albo obniżyć odpisy Nie mogą wypłacać świadczeń urlopowych, zamiast tworzyć zfśs Spoza sfery budżetowej zatrudniający 1 stycznia poniżej 20 osób w przeliczeniu na pełne etaty Wybierają między funduszem a wypłatą świadczeń urlopowych Mogą odstąpić od tworzenia zfśs lub wypłatyświadczeńurlopowych albo obniżyć procent odpisu/wysokość świadczen PRZYKŁAD 6 Spółka handlowa z 15-osobowym personelem wypłaca świadczenia urlopowe w wysokości pełnego odpisu podstawowego na zfśs. Pan Grzegorz, zatrudniony w niej na cały etat jako majster, przebywał na urlopie wypoczynkowym od 11 do 28 stycznia 2011. Wykonuje on pracę w szczególnych warunkach, dlatego odpis na zfśs za niego wynosi 50 proc. przeciętnego wynagrodzenia (1458,57 zł). Spółka wypłaciła mu 10 stycznia (ostatni dzień przed urlopem) świadczenie urlopowe w wysokości odpisu na zfśs: w 2010 r. 50 proc. przeciętnego wynagrodzenia (1397,13 zł), a pod koniec lutego 2011 dopłaciła jeszcze 61,44 zł (1458,57 zł – 1397,13 zł). Gratyfikacje urlopowe. Żołnierzom zawodowym przysługują raz w roku należności zbliżone do świadczeń urlopowych, tzw. gratyfikacje urlopowe (rozporządzenie ministra obrony narodowej z 14 października 2009 w sprawie gratyfikacji urlopowej żołnierzy zawodowych; DzU nr 179, poz. 1392). Rezygnacja z obowiązków socjalnych przez małego pracodawcę. Jeśli 1 stycznia pracodawca zatrudnia mniej niż 20 osób w przeliczeniu na pełne etaty, nie musi ani wypłacać świadczeń urlopowych, ani tworzyć zfśs. Zwolnienie się z tych zobowiązań jest możliwe pod warunkiem dopełnienia pewnych formalności. Jeżeli zakład pracy nie jest objęty układem zbiorowym ani zobowiązany do wprowadzania regulaminu wynagradzania, musi przekazać zatrudnionym do 31 stycznia, w sposób przyjęty w firmie, informację o niewypłacaniu świadczeń urlopowych i nieprowadzeniu zfśs. Robi to w sposób przyjęty w firmie, np. wywieszając ogłoszenie na tablicy, zamieszczając w firmowym intranecie, przez radio węzeł czy wręczając każdemu pracownikowi osobne pismo. Wątpliwości budzi kwestia skutków przekroczenia terminu na przekazanie przedstawicielom załogi takich zawiadomień. Zdaniem PIP pracodawca, który nie poinformuje o rezygnacji z wypłaty świadczeń urlopowych i z tworzenia zfśs, nie uwolni się z tego obowiązku i przez cały rok ma obowiązek wypłacać świadczenia lub naliczać odpisy na fundusz. Innego zdania są sądy. 1 marca 2007 NSA (I OSK 814/06) orzekł, że za opóźnienie grozi co najwyżej grzywna na podstawie art. 12a ustawy o zfśs, a w żadnym wypadku nie obowiązek wypłaty świadczeń urlopowych czy odprowadzenia odpisów za ten rok. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy uznał 21 lutego 2006, że wskazany termin ma jedynie charakter instrukcyjny, a jego przekroczenie nie powoduje sankcji w formie wypłaty świadczeń urlopowych czy tworzenia zfśs. Nie grozi też za to grzywna. Wynika z tego, że informację o rezygnacji ze świadczeń urlopowych i zfśs zakład może przekazać podwładnym nawet po 31 stycznia. Opinię tę podzielił w tym samym sporze SO w Warszawie 15 stycznia 2008 (XII Pa 442/07), potwierdzając wyrok pierwszej instancji. Istniały też spory co do tego, czy z opisanego uproszczonego sposobu rezygnacji z obowiązków socjalnych mogą skorzystać zakłady angażujące mniej niż 20 pracowników, które – nie mając takiego obowiązku – utworzyły dobrowolnie regulamin płacowy. Regulaminy te mogą bowiem wprowadzać również inne firmy niż te wymienione w art. 772 k.p., które taki obowiązek mają (podmioty, które zatrudniają co najmniej 20 pracowników, jeśli nie są objęte układem zbiorowym lub objęte takim układem, na podstawie którego nie da się ustalić indywidualnych warunków zatrudnienia). Zdaniem resortu pracy wystarczy, że pracodawca, który wprowadził z własnej woli regulamin wynagradzania, do końca stycznia poinformuje pracowników o niewypłacaniu świadczeń urlopowych i nietworzeniu zfśs. Przywilej rezygnacji z obowiązków socjalnych przepisy nadały bowiem wszystkim podmiotom niezobowiązanym do wydawania regulaminu wynagradzania. Fakultatywne przyjęcie regulaminu nie przekreśla natomiast możliwości realizacji tego uprawnienia. Rezygnują zatem z ciążących na nich obowiązków socjalnych, przekazując podwładnym zawiadomienie. Nie muszą w tym celu korygować regulaminu płacowego. W informacji o rezygnacji z obowiązków socjalnych zakład pracy musi wyraźnie podać, że nie będzie w bieżącym roku wypłacał świadczeń urlopowych ani tworzył zfśs. W razie zawiadomienia wyłącznie o rezygnacji z wypłaty świadczeń urlopowych przyjmuje się bowiem, że firma zdecydowała się na tworzenie zfśs. I odwrotnie, sygnalizując wyłącznie odstąpienie od zfśs, gwarantujemy wypłatę świadczeń urlopowych patrz wzór rezygnacji z obowiązków socjalnych przez małego pracodawcę. USTAWOWE ODPISY NA ZFŚS W LATACH 2010 I 2011 TAK - objęci układem zbiorowym zmieniają układ za zgodą reprezentatywnych związków - mający regulamin wynagradzania i nieobjęci układem zmieniają regulamin w uzgodnieniu ze związkiem lub przedstawicielem załogi TAK - objęci układem zbiorowym zmieniają układ za zgodą reprezentatywnych związków - mający regulamin wynagradzania i nieobjęci układem zmieniają regulamin za zgodą związku lub przedstawiciela załogi NIE DOTYCZY Obowiązkowo prowadzą zfśs, nie mogą wypłacać świadczeń urlopowych NIE DOTYCZY Obowiązkowo prowadzą zfśs, nie mogą wypłacać świadczeń urlopowych TAK - nieobjęci układem zbiorowym i niezobowiązani do tworzenia regulaminu płacowego przekazują pracownikom do końca stycznia informację o niewypłacaniu świadczeń urlopowych i niezakładaniu funduszu - zobowiązani do wydania regulaminu wynagradzania (mający przynajmniej 20 pracowników) i nieobjęci układem zmieniają ten regulamin za zgodą związku lub reprezentanta personelu - zatrudniający przynajmniej 20 osób i objęci układem zmieniają układ za zgodą reprezentatywnych związków TAK - nieobjęci układem zbiorowym i niezobowiązani do tworzenia regulaminu płacowego przekazują pracownikom informację o tym do końca stycznia - zobowiązani do wydania regulaminu wynagradzania (mający przynajmniej 20 pracowników) i nieobjęci układem zmieniają ten regulamin za zgodą związku lub reprezentanta personelu - zatrudniający przynajmniej 20 osób i objęci układem zmieniają układ za zgodą reprezentatywnych związków TAK - nieobjęci układem zbiorowym i niezobowiązani do tworzenia regulaminu płacowego przekazują pracownikom informację o tym do końca stycznia - zobowiązani do wydania regulaminu wynagradzania (mający przynajmniej 20 pracowników) i nieobjęci układem zmieniają ten regulamin za zgodą związku lub reprezentanta personelu - zatrudniający przynajmniej 20 osób i objęci układem zmieniają układ za zgodą reprezentatywnych związków NIE wolno im w trakcie roku zrezygnować z wypłaty świadczeń urlopowych   JAK UWOLNIĆ SIĘ OD TWORZENIA FUNDUSZU I WYPŁATY ŚWIADCZEŃ URLOPOWYCH Rezygnacja przez pracodawcę, który ma zakładowe regulacje. W gorszej sytuacji jest pracodawca, który 1 stycznia miał przynajmniej 20 pracowników, ale zajmujących mniej niż 20 pełnych etatów. Gdy chce się uwolnić od jakichkolwiek zobowiązań socjalnych, musi zmienić przepisy zakładowe: układ zbiorowy albo regulamin wynagradzania, a jest to możliwe wyłącznie za zgodą związku/ów zawodowego/ych. Po jej uzyskaniu zmiany obowiązują odpowiednio dopiero po zarejestrowaniu protokołu dodatkowe go układu lub podaniu ich do wiadomości personelu w sposób przyjęty w zakładzie. Nie jest to łatwe, gdy firma jest objęta układem zbiorowym pracy, ponieważ korekta układu wymaga akceptacji wszystkich zakładowych organizacji związkowych, które go podpisały, i tych, które ewentualnie do niego przystąpiły. W grę wchodzą zatem: – zakładowych – zakładowe organizacje związkowe, – ponadzakładowych – ponadzakładowe reprezentujące pracowników objętych danym układem. Zmian w układzie należy dokonać wyłącznie w protokole dodatkowym, który po jego za rejestrowaniu staje się integralną częścią układu. Nie jest dopuszczalna korekta układu w innej formie (orzeczenie SN z 28 września 1981, I PR 82/81). Protokół dodatkowy trzeba sporządzić na piśmie, zawrzeć w drodze rokowań a następnie zarejestrować (wyrok SN z 29 listopada 2000, I PKN 111/00). Postanowienie protokołu dodatkowego może wyglądać tak: „Strony uzgodniły, że spółka X nie tworzy zakładowego funduszu świadczeń socjalnych od 1 stycznia 2011 do końca 2012 r.”. Protokół dodatkowy trzeba zarejestrować: – u właściwego inspektora pracy – w przypadku układu zakładowego, – w MPiPS – w przypadku układu ponadzakładowego. Pierwszy organ ma na rejestrację miesiąc, a drugi – trzy miesiące. Protokół obowiązuje od dnia w nim określonego, ale nie wcześniej niż od daty rejestracji. Gdy pracodawca ma obowiązek tworzenia regulaminu wynagradzania i ma przynajmniej jedną zakładową organizację związkową, aby zmienić regulamin płacy, musi uzyskać zgodę związku na piśmie (orzeczenia SN z 11 maja 1999, I PKN 644/98, i z 19 listopada 1997, I PKN 373/97). JAK UWOLNIĆ SIĘ OD TWORZENIA FUNDUSZU I WYPŁATY ŚWIADCZEŃ URLOPOWYCH     Jeśli ma jeden związek zawodowy, rezygnację z powinności socjalnych negocjuje z nim do skutku. Gdy nie wyrazi on zgody, regulaminu nie wolno zmienić. Firma, która ma więcej niż jedną zakładową organizację związkową, przedstawia im wszystkim swoją propozycję wprowadzenia zmian regulaminu. W ciągu 30 dni wspólne stanowisko powinny przedstawić wszystkie organizacje albo przynajmniej reprezentatywne w rozumieniu 24125a k.p., czyli: – należące do centrali („Solidarność”, OPZZ, Forum Związków Zawodowych) i obejmują ce przynajmniej 7 proc. zatrudnionych w danej firmie, – niezrzeszone, ale grupujące przynajmniej 10 proc. pracowników, – obejmujące największą liczbę pracowników przedsiębiorstwa, jeśli związek nie spełnia powyższych kryteriów. PRZYKŁAD 7 Sklep 1 stycznia 2011 zatrudniał 20 pracowników, ale mniej niż 20 w przeliczeniu na pełne etaty. Nie ma w nim związków zawodowych, nie jest też objęty układem zbiorowym pracy. Na początku 2011 r. zdecydował się na prowadzenie zfśs, ale teraz chce zrezygnować z prowadzenia funduszu i podjąć wypłatę świadczeń urlopowych. Zasadniczo wolno mu to zrobić po znowelizowaniu regulaminu wynagradzania. Musi z tym jednak zdążyć do końca roku. Nie może bowiem zmienić obowiązków socjalnych podczas roku kalendarzowego. Ponadto spowodowałoby to komplikacje w praktyce. Komu np. miałby wypłacać świadczenia urlopowe? Czy także pracownikom, którzy korzystali już z 14dniowego urlopu wypoczynkowego na początku roku, kiedy jeszcze był fundusz? Również pracodawca, u którego nie działa żaden związek, nie może samodzielnie zmienić regulaminu wynagradzania. Aby zwolnić się od obowiązku prowadzenia zfśs i wypłaty świadczeń urlopowych, potrzebuje na to zgody przedstawiciela personelu wyłonionego do reprezentowania jego interesów. Wybór wolno przeprowadzić na różne sposoby, np. w głosowaniu zatrudnionych przez intranet, wrzucanie głosów do urny czy po średnio, np. typując kandydatów z poszczególnych działów, którzy wybiorą lidera spośród siebie. Brak zgody pracowników uniemożliwia zmianę regulaminu. Po uzyskaniu zgody zmieniony regulamin obowiązuje po dwóch tygodniach od podania zakresu korekty do wiadomości załogi w sposób przyjęty u pracodawcy, np. przez wywieszenie informacji na tablicy ogłoszeń, rozpowszechnienie w firmowym intranecie czy przekazanie każdemu zatrudnionemu pisma. PRZYKŁAD 8 Zakład, który 1 stycznia 2011 angażował 22 pracowników zajmujących 17 pełnych etatów, uzyskał zgodę reprezentanta załogi na odstąpienie od wypłat świadczeń urlopowych i od tworzenia zfśs. Zmienił regulamin płacowy i poinformował o tym każdego pracownika z osobna. Kadrowa nie musi dodatkowo wręczać im wypowiedzeń zmieniających. Po pierwsze, dlatego że ani świadczenia urlopowe, ani te z zfśs nie są wynagrodzeniem. Po drugie, ustawa o zfśs przewiduje w tym względzie własny, kompleksowy mechanizm uwalniania się od zobowiązań socjalnych. Wystarczy zatem upublicznienie znowelizowanego regulaminu płacowego i odczekanie dwóch tygodni. PRZYKŁAD 9 Firma 1 stycznia 2011 miała 21 pracowników, co po przeliczeniu dawało 16,5 etatu. Zdecydowała się na prowadzenie zfśs, ale chce z niego zrezygnować z końcem 2011 r. Działają w niej dwa związki, w tym jeden reprezentatywny w pojęciu art. 24125a k.p. Prezes zarządu przedstawił obydwu organizacjom związkowym 20 października 2011 propozycję korekty regulaminu wynagradzania o treści: „Od 1 stycznia 2012 do końca 2013 r. spółka nie tworzy zfśs i nie wypłaca świadczeń urlopowych”. W ciągu 30 dni swoje stanowisko – pozytywne – zaprezentował wyłącznie mniejszy związek, a związek reprezentatywny milczał. Dlatego pracodawcy nie wolno zmodyfikować regulaminu. Musi mieć na to akceptację przynajmniej związku reprezentatywnego. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, by rozpoczął kolejne uzgodnienia w tej sprawie. Rezygnacja z obowiązków socjalnych przez dużego pracodawcę. Zakład pracy, który 1 stycznia danego roku zatrudniał minimum 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty, również może odstąpić od obowiązku prowadzenia zfśs. Choć wzbudza to wątpliwości, większość ekspertów przyjmuje, że wolno mu to zrobić ze skutkiem dopiero od 1 stycznia następnego roku kalendarzowego. Postępuje w ten sam sposób co opisany wcześniej pracodawca angażujący 1 stycznia minimum 20 pracowników, ale na mniej niż 20 etatach. Oznacza to, że musi odpowiednio skorygować układ zbiorowy pracy bądź regulamin płacowy. 1. U pracodawców, o których mowa w art. 3 ust. 1, układ zbiorowy pracy może dowolnie kształtować wysokość odpisu na fundusz; może również postanawiać, że fundusz nie będzie tworzony. 2. U pracodawców określonych w art. 3 ust. 1, których pracownicy nie są objęci układem zbiorowym pracy, postanowienia w sprawach, o których mowa w ust. 1, może zawierać regulamin wynagradzania. 3. Jeżeli u pracodawcy, o którym mowa w ust. 2, nie działa zakładowa organizacja związkowa, postanowienia regulaminu wynagradzania w sprawie wysokości odpisu na fundusz lub nietworzenia funduszu wymagają uzgodnienia z pracownikiem, o którym mowa w art. 8 ust. 2. KOMENTARZ Ustawa o zfśs nie mówi wprost, że firmy zatrudniające 1 stycznia poniżej 20 pracowników w przeliczeniu na pełne etaty mogą obniżyć wysokość odpisu na zfśs czy świadczenie urlopowe. Skoro jednak przyznała większym pracodawcom prawo do zmniejszania odpisów, należy uznać, że taką możliwość mają też mniejsze zakłady pracy. Ale uwaga: jeśli się na to zdecyduje, może obniżyć jedynie procentową wysokość świadczenia urlopowego czy odpisu, np. z 37,5 proc. średniej płacy do 30 proc. Nie należy redukować odpisów przez wskazanie ich kwot; jest to nie dopuszczalne. Stosujemy przy tym procedury opisane wcześniej. Zależy ona zatem od te go, czy: – zatrudnialiśmy 1 stycznia przynajmniej 20 pracowników, ale mniej niż 20 w przeliczeniu na pełne etaty, – mamy przepisy zakładowe. Jeśli 1 stycznia w firmie było zatrudnionych przynajmniej 20 pracowników, a chce ona np. z powodu kłopotów finansowych obniżyć odpisy na zfśs lub całkowicie uwolnić się od tych ciężarów, musi przejść całą opisaną wcześniej procedurę, by zmienić układ zbiorowy pracy lub regulamin wynagradzania. 1. Fundusz tworzy się z corocznego odpisu podstawowego, naliczanego w stosunku do przeciętnej liczby zatrudnionych. 2. Wysokość odpisu podstawowego, o którym mowa w ust. 1, wynosi na jednego zatrudnionego, z zastrzeżeniem ust. 2a i 3, 37,5 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w roku po przednim lub w drugim półroczu roku po przedniego, jeżeli przeciętne wynagrodzenie z tego okresu stanowiło kwotę wyższą. 2a. Wysokość odpisu podstawowego na jednego pracownika młodocianego wynosi w pierwszym roku nauki 5 proc., w drugim roku nauki 6 proc., a w trzecim roku nauki 7 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, o którym mowa w ust. 2. 3. Wysokość odpisu podstawowego na jednego pracownika wykonującego prace w szczególnych warunkach lub prace o szczególnym charakterze – w rozumieniu przepisów o emeryturach pomostowych – wynosi 50 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, o którym mowa w ust. 2. 3a. (skreślony) 3b. (skreślony) 4. Wysokość odpisu podstawowego może być zwiększona o 6,25 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, o którym mowa w ust. 2, na każdą zatrudnioną osobę, w stosunku do której orzeczono znaczny lub umiarkowany stopień niepełnosprawności. 5. Pracodawcy sprawujący opiekę socjalną nad emerytami i rencistami, w tym także ze zlikwidowanych zakładów pracy, mogą zwiększyć fundusz o 6,25 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, o którym mowa w ust. 2, na każdego emeryta i rencistę uprawnionego do tej opieki. 5a. Pracodawcy, którzy utworzyli zakładowy żłobek lub klub dziecięcy oraz przeznaczą na ten cel z odpisu podstawowego kwotę od powiadającą 7,5 punktu procentowego tego odpisu, mogą zwiększyć fundusz na każdą zatrudnioną osobę o 7,5 proc. przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, o którym mowa w ust. 2, pod warunkiem przeznaczenia całości tego zwiększenia na prowadzenie żłobka lub klubu dziecięcego. 6. Minister właściwy do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia, sposób ustalania przeciętnej liczby zatrudnionych, w celu naliczania odpisu na fundusz, biorąc pod uwagę w szczególności liczbę osób zatrudnionych w danym roku kalendarzowym. 7. Przeciętne wynagrodzenie miesięczne, o którym mowa w ust. 2, ogłasza prezes Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej Monitor Polski nie później niż do 20 lutego każdego roku. 8. Przepisów ust. 1 – 7 nie stosuje się do: 1) szkół wyższych działających na podstawie przepisów o szkolnictwie wyższym, 2) szkół i placówek objętych systemem oświaty w stosunku do nauczycieli podlegających przepisom Karty nauczyciela. 8a. Odpisy i zwiększenia, o których mowa w art. 5, 13 i 14, u pracodawcy tworzą jeden fundusz. KOMENTARZ Sposób powstawania zfśs. Proces ten polega na naliczeniu za każdego zatrudnionego pewnej kwoty stanowiącej odsetek średniej płacy, przekazanie jej na wyodrębnione konto zfśs oraz prawidłowe wydanie tych środków. Dodatkowo zfśs mogą zasilić tzw. zwiększenia, np. darowizny, przychody z zakładowych obiektów wypoczynkowych określone w art. 7 ustawy o zfśs. Dopiero wszystkie te odpisy i zwiększenia tworzą u pojedynczego pracodawcy fundusz socjalny, który podlega reżimowi ustawy o zfśs. Wszystkie odpisy na fundusz stanowią odpowiedni procent przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej, pomniejszonego o potrącone od ubezpieczonych składki emerytalne, rentowe i chorobowe. Jest to wynagrodzenie albo z po przedniego roku, albo z jego drugiego półrocza – w zależności od tego, które okaże się wyższe. Ta kwota bazowa odpisów ogłaszana jest co roku do 20 lutego przez prezesa GUS w obwieszczeniu. W 2011 r. podstawą wymiaru odpisów na zfśs jest kwota 2917,14 zł, tj. wynagrodzenie z drugiego półrocza 2010, które było wyższe od średniej pensji z całego ubiegłego roku (obwieszczenie prezesa GUS z 18 lutego 2011, MP nr 15, poz. 156). Przeciętna liczba zatrudnionych. Nie przesyłamy tylu odpisów socjalnych, ilu mamy pracowników. Naliczamy je na podstawie przeciętnej planowanej liczby zatrudnionych w firmie, którą koryguje się pod koniec roku do stanu faktycznego zatrudnienia. Zatem początkowy etap zakładania zfśs to oszacowanie przeciętnej liczby zatrudnionych. Poprawne ustalenie przeciętnego stanu zatrudnienia warunkuje tymczasem rzetelną gospodarkę środkami socjalnymi. Dla tego lepiej poczekać i ustalać go dopiero przed przekazaniem pierwszej transzy odpisów (tj. do końca maja danego roku). Najlepiej przeliczyć ten stan najpóźniej na początku marca, kiedy zwykle znane są założenia co do zatrudnienia na dany rok. Ustalając przeciętny stan zatrudnienia, nie należy wliczać wszystkich pracowników. Są wyjątki, które zostały określone w rozporządzeniu MPiPS z 9 marca 2009 w sprawie sposobu ustalania przeciętnej liczby zatrudnionych w celu naliczania odpisu na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych (DzU nr 43, poz. 349) >patrz rozporządzenie MPiPS z 9 marca 2009. Obliczanie odpisów na zfśs. Gdy ustaliliśmy już średnie planowane zatrudnienie w skali roku, możemy liczyć odpisy na zfśs. Robimy to, stosując odpowiednią wielkość odpisu: 37,5; 50 bądź 5; 6 lub 7 proc. średniej pensji. Dlatego dla prawidłowości naszych rachunków przeciętne planowane zatrudnienie ustalamy oddzielnie w ramach po szczególnych grup zatrudnionych: w normalnych warunkach, w szczególnie uciążliwych itd. Istnieją wątpliwości, co zrobić, gdy pracownik wykonujący prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przebywa na urlopie wychowawczym. Jaki odpis na niego naliczyć: standardowy 37,5 proc. czy podwyższony 50 proc.? Większość ekspertów uważa, że niższy. PRZYKŁAD 10 Spółka ustaliła średnie planowane zatrudnienie w 2011 r. na poziomie 31,26 etatu, na co składa się: – 20,5 etatu – zatrudnieni w normalnych warunkach, – 10,76 etatu – wykonujący prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Zakładamy, że w ramach wskazanego stanu zatrudnienia spółka angażuje jeszcze dwóch pracowników o znacznym stopniu. Więcej w serwisie: Dobra Firma » Kadry i płace » Świadczenia dla pracowników » Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych Zobacz inne przepisy z komentarzami: Dobra Firma » Kadry i płace » Przepisy z komentarzami
Źródło: Rzeczpospolita

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL