Prawo pierwokupu gwarantuje osobie, na rzecz której zostało ustanowione, pierwszeństwo kupna oznaczonej rzeczy w sytuacji, gdyby druga strona (sprzedający rzecz i zobowiązany z prawa pierwokupu) sprzedawała ją osobie trzeciej. Ustawodawca uprzywilejował Skarb Państwa i jednostki samorządu terytorialnego jako podmioty uprawnione do pierwokupu z mocy ustawy, obwarowując sankcją nieważności umowy zawarte z pominięciem przysługującego im prawa (art. 599 § 2 kc) i przewidując, że świadczenia dodatkowe zastrzeżone w umowie zbywcy z osobą trzecią, których Skarb Państwa oraz jednostki samorządu terytorialnego nie byłyby w stanie spełnić, należy w przypadku wykonania przez te osoby prawa pierwokupu uważać za niezastrzeżone (art. 600 § 2 kc).