Siła wyższa - skutki wojny dla kontrahentów

Walki zbrojne na dużą skalę mogą być powodem uwolnienia stron umowy z obowiązku wykonania świadczeń.

Aktualizacja: 01.03.2022 09:44 Publikacja: 28.02.2022 18:53

Siła wyższa - skutki wojny dla kontrahentów

Foto: Adobe Stock

Nie można domagać się bowiem od człowieka, przedsiębiorcy, wykonania rzeczy niemożliwych, racjonalnie rzecz biorąc. Chodzi tu o siłę wyższą.

Siła wyższa

W prawie cywilnym, w szczególności prawie kontraktów, siła wyższa oznacza stan niezależny od stron określonej umowy, niemożliwy do przewidzenia ani do zapobieżenia przez te strony umowy.

Nie ma wprawdzie legalnej definicji siły wyższej, ale wojna jest nią z pewnością na obszarach, gdzie niesie niebezpieczeństwo lub prawne zakazy.

Podstawowa zasada odpowiedzialności kontrahentów jest taka, że dłużnik obowiązany jest do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że niewykonanie lub nienależyte wykonanie jest następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi (art. 471 kc). I do tych wyjątków nieodpowiedzialności kontrahenta zalicza się siłę wyższą.

Dodajmy, że w kontrakcie zwykle każda ze stron jest dłużnikiem: jedna w zakresie np. dostarczenia ciężarówki jabłek, a druga – zapłaty ceny za te jabłka.

Czytaj więcej

Przedsiębiorca odliczy straty spowodowane wojną

Wyłączenie z odpowiedzialności nie jest jednak nieograniczone.

– Zawsze niezbędna jest ostrożność i analiza, czy rzeczywiście działania wojenne są przyczyną braku możliwości wykonania kontraktu, a także czy dłużnik mógł odpowiednio przygotować się na takie zdarzenie i czy jego wystąpienie było oczekiwane. W skomplikowanych, transgranicznych kontraktach zawsze są także rozbudowane postanowienia dotyczące siły wyższej, które nie tylko definiują, co stanowi siłę wyższą, ale także regulują, jakie są obowiązki stron w razie wystąpienia siły wyższej, na przykład obowiązek notyfikacji, renegocjacji kontraktu w dobrej wierze itd. – wskazuje dr Marcin Ciemiński, adwokat Clifford Chance.

– Istotne jest, aby występujące okoliczności w rzeczywistości uniemożliwiały wykonanie wynikającego z umowy zobowiązania. Nie wystarczy sama obawa, że może wystąpić taka sytuacja, to jeszcze nie jest siła wyższa. Wojny, jak zresztą pokazuje i ta ostatnia, nie da się przewidzieć, a nawet jak wybuchnie, to nie wiadomo, jak szerokie będzie jej oddziaływanie, czy będzie w Donbasie, czy też pod Lwowem – wskazuje Kamila Łukowicz, adwokat. – W każdym razie każda ze stron kontraktu jest obowiązana zachować należytą staranność w ocenie możliwości wykonania umowy, a następnie też w razie jej niewykonania, w ramach swych możliwości współpracować z drugą, by minimalizować nie tylko własne szkody, a i kontrahenta, np. wybrać bezpieczniejszą trasę dostawy towaru, czy sprzedać go po drodze lub wstrzymać wysyłkę.

Rozliczenia kontrahentów

Jeśli umowa nie będzie mogła być wykonana, strony będą zobowiązane do rozliczenia się, co oznaczać w praktyce będzie najczęściej konieczność zwrotu zapłaconej już ceny.

Dodajmy, że w przypadku umów sprzedaży (dostawy), gdy jedno ze świadczeń wzajemnych stało się niemożliwe bez winy żadnej ze stron (właśnie w sytuacji siły wyższej), strona, która nie spełniła świadczenia (nie dostarczyła tych przykładowych jabłek), nie może żądać od drugiej strony (zamawiającego, kupującego) świadczenia wzajemnego, a więc oczekiwać zapłaty. A jeżeli już ją otrzymała – bez wątpliwości ma ona obowiązek ją niezwłocznie zwrócić.

Stosuje się tu przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu Kodeksu cywilnego, generalnie korzystne dla dłużnika.

Należy jednak pamiętać, że wygaśnięcie umowy na skutek siły wyższej działa na przyszłość, a więc zaniedbania z okresu sprzed wystąpienia siły wyższej podlegają zwyczajnemu rozliczeniu.

Mateusz Irmiński adwokat Kancelaria SK&S.

Siła wyższa w postaci wojny może mieć istotny wpływ na skutki niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązań między stronami określonych umów cywilnych, o ile niewykonanie to lub nienależyte wykonanie jest spowodowane bezpośrednio przez działania zbrojne (zaprzestanie dostaw surowców z terenu zagrożonego walkami zbrojnymi). Odpowiedzialność za niewykonanie umowy jest zasadniczo oparta na zasadzie winy, a siła wyższa wyłącza winę kontrahenta, który umowy nie wykonał, a zatem wyłącza odpowiedzialność za szkodę, którą druga strona poniosła w wyniku niewykonania umowy. Skutki wystąpienia siły wyższej należy jednak oceniać indywidualnie, gdyż kluczowe jest to, czy zdarzenie o charakterze siły wyższej bezpośrednio wpłynęło na niemożliwość wykonania przez stronę jej obowiązku.



Nie można domagać się bowiem od człowieka, przedsiębiorcy, wykonania rzeczy niemożliwych, racjonalnie rzecz biorąc. Chodzi tu o siłę wyższą.

Siła wyższa

Pozostało 96% artykułu
2 / 3
artykułów
Czytaj dalej. Subskrybuj
Nieruchomości
Jak kwestionować niezgodne z prawem plany inwestycyjne sąsiada? Odpowiadamy
Materiał Promocyjny
Mity i fakty - Czy to prawda, że elektryczne auta palą się częściej niż spalinowe?
Praca, Emerytury i renty
Krem z filtrem, walizka i autoresponder – co o urlopie powinien wiedzieć pracownik
W sądzie i w urzędzie
Jak otrzymać bon energetyczny? Jest wzór wniosku
Nieruchomości
Większe odległości od działki sąsiada. Jakie zmiany się szykują
Administracja
Rzeka zabrała część nieruchomości. Kiedy przysługuje odszkodowanie?