fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

VAT

VAT a skutki nierzetelnego wykonawstwa w branży budowlanej - wyrok NSA

123RF
Podatek wynikający z faktury wystawionej przez wykonawcę zastępczego na rzecz generalnego wykonawcy, z tytułu usługi wykonanej za niesolidnego podwykonawcę, nie podlega odliczeniu. Podatek ten powinien bowiem zostać objęty kwotą odszkodowania należnego generalnemu wykonawcy od niesolidnego podwykonawcy.

Tak orzekł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 lipca 2017 r. (I FSK 2173/15).

Sprawa dotyczyła podatkowych skutków nierzetelnego wykonawstwa w branży budowlanej. Z wniosku o interpretację wynikało, że spółka prowadzi działalność w zakresie wykonawstwa robót budowlanych i w tym zakresie udziela inwestorowi gwarancji. Poszczególne prace zleca wyspecjalizowanym firmom budowlanym. W okresie gwarancyjnym podwykonawcy zobowiązani są do naprawy usterek. Jako zabezpieczenie wnoszą kaucję gwarancyjną.

Spółka tłumaczyła, że po zgłoszeniu usterek większość podwykonawców przystępuje do ich usunięcia. Niestety zdarzają się też i tacy, którzy nie przejmują się tym, co oznacza przyzwolenie na zlecenie wykonania zastępczego. W takiej sytuacji firma powierza wykonanie napraw gwarancyjnych na koszt i ryzyko nierzetelnego podwykonawcy. Wykonawca zastępczy wystawia na jej rzecz – jako podatnik VAT – fakturę, tytułem zleconego usunięcia usterek. W związku z poniesieniem kosztów związanych z usunięciem usterek spółka ma prawo potrącenia z kaucji gwarancyjnej kwoty powstałej z tytułu wykonania zastępczego.

Podatniczka zapytała czy ma prawo do odliczenia VAT w związku z otrzymaną od wykonawcy zastępczego fakturą, dokumentującą naprawę usterek.

Odpowiedź fiskusa okazała się nie po myśli podatniczki. Odpowiedział, że przeniesienie kosztów złej jakości wykonanej usługi, a co za tym idzie wynagrodzenia wpłaconego innemu wykonawcy (osobie trzeciej) za usunięcie wad, jakich dopuścił się podwykonawca, wykracza poza zakres opodatkowania VAT. W takiej sytuacji spółka występuje do podwykonawcy z żądaniem zwrotu wszelkich kosztów usunięcia wad i usterek (zgodnie z umową), wykorzystując w tym celu kaucję gwarancyjną. W związku z tym nie może dokumentować tej czynności fakturą.

Jeśli chodzi o prawo do odliczenia, to – zdaniem fiskusa – zwrot kosztów usunięcia wad i usterek należy potraktować jako należność o charakterze odszkodowawczym, która nie podlega opodatkowaniu VAT. A skoro podatek naliczony wykazany na fakturze wystawionej przez wykonawcę zastępczego nie wiąże się z czynnościami opodatkowanymi, to nie daje prawa do odliczenia VAT.

Spółka zaskarżyła interpretację. W pierwszej instancji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił jej skargę, akceptując wykładnię fiskusa. Naczelny Sąd Administracyjny nie uchylił tego rozstrzygnięcia, ale diametralnie różnie podszedł do problemu merytorycznie.

Co prawda nie zgodził się ze spółką, że w spornym przypadku może dojść do naruszenia zasady neutralności VAT. NSA zauważył, że usługa wykonawcy zastępczego jest efektem zaniechania niesolidnego podwykonawcy, który zobowiązany jest do pokrycia (generalnemu wykonawcy) kosztów wykonania zastępczego, które to świadczenie nie podlega opodatkowaniu.

W konsekwencji, niesolidny podwykonawca (jako dłużnik) powinien generalnemu wykonawcy (wierzycielowi) zwrócić pełne koszty zleconego wykonawstwa zastępczego, a więc ponieść ciężar ekonomiczny wykonanych za niego prac i poniesionych wydatków, w tym także w zakresie VAT wykazanego przez wykonawcę zastępczego. Gdyby bowiem wykonał swoje zobowiązania wobec generalnego wykonawcy, ten nie zostałby obciążony kwotą tego podatku. W ocenie NSA, należność ta jest więc elementem świadczenia odszkodowawczego od dłużnika na rzecz wierzyciela.

W konsekwencji, zdaniem sądu kasacyjnego, skoro do zrekompensowania kwoty VAT zobowiązany jest niesolidny podwykonawca, to nie ma podstaw, aby generalny wykonawca w takich okolicznościach korzystał z prawa do odliczenia podatku naliczonego z faktury wykonawcy zastępczego. Tym samym nie dochodzi też do naruszenia zasady neutralności.

Komentarz eksperta

Mirosław Siwiński, radca prawny, doradca podatkowy, dyrektor Departamentu Podatków Kancelarii Prof. W. Modzelewskiego

Pogląd sądu jest oczywiście nieprawidłowy. Zamówienie usługi podwykonawcy nie jest związane ze świadczeniem odszkodowawczym potrącanym od niesolidnego wykonawcy w rozumieniu art. 86 ust. 1 ustawy o VAT. Kupuje się bowiem tę usługę, aby wykonać swoją działalność gospodarczą, a nie żeby potrącić karę umowną. Innymi słowy, zakup usługi podwykonawcy zastępczego służy dokładnie temu samemu, co zamówienie usługi nierzetelnego wykonawcy. Potrącana kara umowna to jest tylko wynagrodzenie, zapłata za tę usługę i nie ma znaczenia, czy zamawiający zapłaci wykonawcy zastępczemu z posiadanych już pieniędzy, czy z tej kary – bo to tylko źródło zapłaty. To natomiast dla VAT jest obojętne. Oczywiście, brak jest elementu wzajemności pomiędzy nierzetelnym wykonawcą a zamawiającym, ale w stosunku do wykonawcy zastępczego już ono istnieje, a to z jego faktury ma odliczyć zamawiający. Nie jest zatem istotne skąd uzyska środki na zapłatę.

NSA powołał się przy tym na zasadę neutralności, co też jest nietrafne. Nie dojdzie bowiem do czynności opodatkowanej ze strony niesolidnego wykonawcy (bo jej nie wykonał), a usługa przecież zostanie wykonana przez inwestora. A więc to właśnie brak odliczenia od wykonawcy zastępczego naruszy tę zasadę.

Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA