fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Rachunkowość

MSSF 9 „Instrumenty finansowe": prace wdrożeniowe na ostatniej prostej

123RF
Wejście w życie nowego standardu „Instrumenty finansowe" ustalono na 1 stycznia 2018 r. Prace nad MSSF 9 nie we wszystkich jednostkach dobiegają jednak końca. Są także przypadki, że do tej pory nie wdrożono w pełni obszarów regulowanych przez poprzednika, tj. MSR 39.

W lipcu 2014 r. została opublikowana długo wyczekiwana ostateczna wersja Międzynarodowego Standardu Sprawozdawczości Finansowej 9 „Instru- menty finansowe". Data wejścia w życie została ustalona na 1 stycznia 2018 r. Wbrew oczekiwaniom niektórych uczestników rynku – w szczególności ubezpieczycieli, stojących przed wyzwaniami związanymi ze zmianami w MSSF 4 „Umowy ubezpieczeniowe", Komisja Europejska nie odroczyła daty wejścia w życie MSSF 9 do stosowania w UE. Tym samym, po ponad trzech latach przygotowań do gruntownych zmian w rachunkowości instrumentów finansowych, które dotychczas regulowane były przez MSR 39 „Instrumenty finansowe", zarówno banki, jak i przedsiębiorstwa stoją przed dopięciem prac wdrożeniowych na ostatni guzik.

Potrzebne lata, nie tygodnie

Sektor bankowy w Polsce, podobnie jak w większości krajów Europy Środkowo-Wschodniej, przygotowuje się do przejścia na MSSF 9 od około dwóch lat, choć są także przypadki banków na południu Europy, które dopiero pod koniec bieżącego roku zwracają się do doradców z zapytaniami o wsparcie przy wdrożeniu. Zgodnie z wynikami ankiety Deloitte Fifth Global IFRS Banking Survey „Finding your way" (wrzesień 2015), czas potrzebny na pełne wdrożenie MSSF 9 to trzy lata. Przy pewnych wyłączeniach zakresu (np. obszaru rachunkowości zabezpieczeń), czas ten może być krótszy, natomiast z pewnością kilka czy kilkanaście tygodni nie wystarczą na spełnienie nowych wymogów nawet w podstawowym zakresie. Wynika to chociażby z konieczności zmian w systemach informatycznych, procedurach wewnętrznych, ale także z powodu niezbędnego przeszkolenia pracowników do nowych procesów operacyjnych. Dodatkowo, zastosowanie MSSF 9 po raz pierwszy zakłada, że wszystkie dotychczasowe wymogi MSR 39 zostały prawidłowe wdrożone. W praktyce występują jednak obszary MSR 39, których nie wdrożono do tej pory lub przyjęto dla nich znaczące uproszczenia, w efekcie czego utrudnione jest spełnienie wymogów MSSF 9. Jako przykład może posłużyć stosowanie efektywnej stopy procentowej, która jest wykorzystywana w MSSF 9 do rozpoznawania przychodu odsetkowego, w modelu utraty wartości, czy przy kalkulacji wyniku z tytułu modyfikacji aktywów finansowych – wiele jednostek do tej pory nie wdrożyło pełnego modelu wyceny.

Poza sektorem finansowym

W odróżnieniu od banków, przedsiębiorstwa zdają się dopiero zaczynać swoją przygodę z nowym standardem. Powodem jest oczekiwanie mniejszej skali zmian, jakie dotkną spółki spoza sektora finansowego, a część rozwiązań – np. w zakresie utraty wartości – będzie oparta o model uproszczony. Przedsiębiorstwa nie powinny jednak bagatelizować skali zmian.

Przykład

Macierze strat kredytowych stosowane do kalkulacji rezerw na należności handlowe, czyli instrument finansowy występujący w praktycznie każdej jednostce, muszą zostać zaktualizowane w taki sposób, aby uwzględniały dane historyczne, informacje bieżące, a także – co najtrudniejsze – oczekiwania co do przyszłości. Wynika to ze zmiany modelu utraty wartości – w rachunku wyników odzwierciedlane będą oczekiwane straty kredytowe, a nie tylko straty poniesione.

Klasyfikacja po zmianach

Zmiany w zakresie klasyfikacji aktywów finansowych, zarówno w sektorze bankowym, jak i w przedsiębiorstwach, obejmują m.in. pożyczki wewnątrzgrupowe. Dla takich instrumentów mogą występować specyficzne zapisy umowne, które będą skutkować niezdanym testem przepływów pieniężnych, który determinuje klasyfikację i model wyceny aktywów finansowych. W efekcie może wystąpić konieczność ujmowania takich aktywów w wartości godziwej ze skutkami wyceny odnoszonymi na wynik finansowy. W sprawozdaniach skonsolidowanych aktywa te będą wprawdzie eliminowane, natomiast na poziomie sprawozdań jednostkowych mogą one wymagać dodatkowych prac wdrożeniowych (np. opracowania stosownych modeli wyceny).

Rachunkowość zabezpieczeń

Nieco zaskakujący może wydawać się status prac w obszarze rachunkowości zabezpieczeń. W bankach, obciążonych pracami wdrożeniowymi – przede wszystkim w obszarze utraty wartości – najczęściej spotykanym podejściem jest odroczenie terminu wdrożenia rachunkowości zabezpieczeń wg MSSF 9. Jest to dopuszczalne do momentu, w którym Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości zakończy prace nad nowym standardem w zakresie rachunkowości zabezpieczeń portfeli (makro), co stanie się zapewne nie wcześniej niż w 2021 roku. W sektorze niefinansowym, szczególnie w spółkach produkcyjnych czy wydobywczych, które narażone są na ryzyko cen towarów, można było spodziewać się większego zainteresowania nowymi rozwiązaniami dopuszczonymi przez MSSF 9 – np. wyznaczaniem komponentów ryzyka towarowego czy ustanawianiem powiązań zabezpieczających, w których pozycją zabezpieczaną jest złożenie ekspozycji bazowej (np. przyszłej transakcji zakupu surowca) i instrumentu pochodnego (np. swapa towarowego). Dla takiej pozycji zagregowanej możliwe jest zabezpieczenie ryzyka walutowego w ramach drugiego powiązania zabezpieczającego. Czas pokaże, czy w kolejnych latach zainteresowanie tymi dość ciekawymi rozwiązaniami będzie rosło.

Uznaniowość i profesjonalny osąd

MSSF 9 we wszystkich obszarach – tj. klasyfikacji i wyceny, utraty wartości i rachunkowości zabezpieczeń – zostawia istotne pole do uznaniowości i profesjonalnego osądu, wskutek czego prace wdrożeniowe nie polegają na literalnym przyjmowaniu zasad, ale w dużej mierze na wypracowywaniu przez jednostki własnych rozwiązań, spełniających ogólne wytyczne. W efekcie, praktyka rynkowa tworzy się obecnie na naszych oczach i mimo bliskiego terminu wejścia MSSF 9 w życie, wiele kwestii jest jeszcze nadal otwartych.

Wsparciem dla praktycznego zastosowania MSSF 9 były spotkania grupy roboczej Impairment Transition Group (ITG) powołanej przez Radę Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej. Jej prace ograniczyły się jednak do trzech spotkań, na których opracowano wytyczne dla wybranych zagadnień. Jedna z takich wytycznych – dotycząca ujmowania przychodu odsetkowego na aktywach objętych utratą wartości – budzi kontrowersje i niewykluczone, że praktyka rynkowa w części krajów będzie odbiegać od rozwiązań proponowanych przez ITG. Dyskutowana jest także sama definicja wartości bilansowej brutto aktywów finansowych.

Drugim obszarem, który nie jest precyzyjnie zdefiniowany przez MSSF 9 i który nie był objęty wytycznymi ITG, jest zagadnienie modyfikacji aktywów finansowych, w szczególności kryteria do zaprzestania ujmowania (derecognition) aktywów finansowych w przypadku znaczących modyfikacji oraz sama definicja znaczącej modyfikacji. Różnice w podejściu poszczególnych podmiotów czy krajów występują zarówno w odniesieniu do kryteriów jakościowych (np. zmiana waluty, zmiana kontrahenta), jak i kryteriów ilościowych. Część jednostek będzie stosować tzw. test 10 procent przez analogię do wymogów dotyczących modyfikacji zobowiązań finansowych, podczas gdy inne jednostki nie będą stosować tego testu na podstawie niezaprzeczalnego faktu, iż literalnie taki test nie jest wymagany dla aktywów finansowych.

Z pozostałych kwestii, które podlegają szerokim dyskusjom, warto wymienić produkty kredytowe z oprocentowaniem zawierającym mnożnik w kontekście testu przepływów pieniężnych, czy wątpliwość dotyczącą tworzenia odpisów na ekspozycję wobec skarbu państwa.

W gestii lokalnych regulatorów

W odniesieniu do wszystkich kontrowersyjnych kwestii, które nie są uregulowane przez MSSF 9, a dla których nie powstały interpretacje wspomnianej wcześniej grupy ITG, ani dla których nie powstały oficjalne interpretacje (IFRIC), oczekiwane jest wkroczenie lokalnych regulatorów poszczególnych państw, żeby zapewniona została spójność podejścia na poszczególnych rynkach. Ciężar interpretacji i ustalenie relatywnie jednolitej praktyki rynkowej jest z jednej strony przenoszony na firmy tzw. Wielkiej Czwórki, a z drugiej na lokalnych regulatorów. Dużym wyzwaniem przy interpretowaniu wymogów MSSF 9 jest zapewnienie, żeby ujednolicone wnioski nie skutkowały nagłą koniecznością przebudowy rozwiązań, które były wypracowywane podczas prac wdrożeniowych trwających od kilku czy kilkunastu miesięcy.

Co przyniosą sprawozdania za 2017 r.

Zanim możliwe będzie zapoznanie się ze sprawozdaniami finansowymi sporządzonymi zgodnie z MSSF 9, w najbliższych miesiącach oczekiwane są sprawozdania roczne za 2017 rok, w których powinny znaleźć się ujawnienia wymagane przez MSR 8 „Zasady (polityka) rachunkowości, zmiany wartości szacunkowych i korygowanie błędów". Najbardziej oczekiwaną informacją jest ilościowy wpływ nowego standardu. W bankach będzie on wynikał przede wszystkim ze zmiany modelu utraty wartości – powszechnie oczekuje się wzrostu poziomu rezerw. W poprzednich latach, mimo jednoznacznych wymogów MSR 8, jednostki powstrzymywały się przed publikacją jakichkolwiek danych ilościowych argumentując to – zasadnie – że niedokładne szacunki mogłyby wprowadzać inwestorów w błąd. Natomiast na moment publikacji sprawozdań za 2017 rok, jednostki powinny już operacyjnie stosować MSSF 9, dlatego ujawnienia dotyczące wpływu nowego standardu będą niejako wskaźnikiem ich stopnia przygotowania do nowych wymogów. Od strony regulatora sektora finansowego w UE – Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych, ESMA – oczekiwania dotyczące ujawnień w zakresie wpływu MSSF 9 na moment przejścia są wyraźnie formułowane w oficjalnych dokumentach tej organizacji. Warto zauważyć, że do chwili obecnej, na wcześniejsze zastosowanie zasad MSSF 9 zdecydował się jeden podmiot na świecie – australijski bank NAB, który z pewnością przejdzie do historii jako pionier stosowania nowego standardu, natomiast szerszą praktykę rynkową będzie można poznać dopiero w 2018 roku.

Więcej informacji po I kwartale 2018 r.

Momentem, w którym możliwe będzie zapoznanie się ze szczegółami dotyczącymi wdrożenia MSSF 9 przez jednostki w Polsce i na świecie będzie czas po zakończonym pierwszym kwartale 2018 roku. W tym czasie największe podmioty, zarówno banki, jak i spółki niefinansowe będą publikować pierwsze sprawozdania kwartalne sporządzone zgodnie z nowym standardem. Co istotne, sprawozdania te powinny zawierać szerszy zakres ujawnień niż inne sprawozdania kwartalne. Informacje w nich zawarte nie będą mogły być analizowane łącznie z ostatnim dostępnym sprawozdaniem rocznym sporządzonym zgodnie z MSR 39. W związku z tym spodziewane są dodatkowe ujawnienia w zakresie polityki rachunkowości, obejmujące zasady klasyfikacji aktywów finansowych, kryteria istotnych modyfikacji i zaprzestania ujmowania, czy wypracowany model utraty wartości oparty o straty oczekiwane.

Krzysztof Supera, Starszy Menedżer, Zespół ds. MSSF, Deloitte

Prace koncepcyjne i wdrożeniowe będą trwać

W chwili obecnej nie przewiduje się głębokich zmian w MSSF 9 po jego dacie wejścia w życie. Należy pamiętać, że od momentu zidentyfikowania potrzeby zmiany MSR 39 do daty wejścia w życie jego następcy minęło dziesięć lat. Niemniej jednak, data wejścia w życie MSSF 9 czy późniejsze daty publikacji śródrocznych i rocznych sprawozdań finansowych z pewnością nie będą stanowiły końca prac koncepcyjnych i wdrożeniowych. Z jednej strony praktyka rynkowa będzie nabierać ostatecznych kształtów. Z drugiej strony, zarówno Rada Międzynarodowych Standardów Rachunkowości, jak i regulatorzy, w tym Komisja Nadzoru Finansowego, będą wyciągać wnioski z efektu przejścia na MSSF 9, co może skutkować opracowywaniem dodatkowych wytycznych towarzyszących. W okresie powdrożeniowym możliwe będą korekty opracowywane w ramach standardowego cyklu RMSR obowiązującego przy każdym nowym standardzie. Dodatkowo, Komitet Interpretacyjny (IFRIC) może w sposób bardziej aktywny reagować na potrzeby rynku w zakresie doprecyzowania wymogów. Dotychczas obowiązujący standard MSR 39, mimo że obowiązuje od 2001 roku, nawet w ostatnim roku obowiązywania wymagał wydawania opinii interpretacyjnych, a część jego wymogów nadal nie została wdrożona przez wiele podmiotów (np. wspomniany wcześniej model efektywnej stopy procentowej). Ponadto, część jednostek zastosuje MSSF 9 w oparciu o pewne minimum, które będzie akceptowalne w pierwszym roku stosowania standardu, ale które będzie musiało być odpowiednio rozszerzane w miarę upływu czasu – tak jak miało to miejsce w przypadku trwającego latami usprawniania zgodności z wymogami MSR 39.

Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
REKLAMA
REKLAMA