fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Rachunkowość

Z czego wynikają zobowiązania warunkowe

Fotolia.com
Przygotowania do zamknięcia roku to dobry czas na sprawdzenie umów i analizę prowadzonych postępowań sądowych pod kątem wystąpienia zdarzeń, które nie są ujmowane w księgach, ale wymagają ujawnienia w sprawozdaniu finansowym.

Zobowiązania warunkowe to termin, który często nie jest analizowany przez jednostki w trakcie roku obrotowego, ale zarówno służby ekonomiczno-finansowe, jak i kierownik jednostki przypominają sobie o tej kategorii w momencie rozpoczęcia procesu zamknięcia roku i przygotowywania sprawozdania finansowego. Dzieje je się tak prawdopodobnie dlatego, że zobowiązania warunkowe ujmowane są jedynie w ewidencji pozabilansowej i ujawniane w części opisowej sprawozdania finansowego.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 28 ustawy o rachunkowości (dalej: uor) pod pojęciem zobowiązań warunkowych rozumie się obowiązek wykonania świadczeń, których powstanie jest uzależnione od zaistnienia określonych zdarzeń. Warto przypomnieć, że w poprzednim brzmieniu (przed ostatnimi zmianami) definicja zobowiązań warunkowych była sformułowana jako zobowiązania, których termin wymagalności lub kwota nie są pewne. Tak jak już wspomniano, ustawa o rachunkowości wymaga, aby ujawnić w dodatkowych informacjach i objaśnieniach do sprawozdania finansowego łączną kwotę zobowiązań warunkowych, w tym również udzielonych przez jednostkę gwarancji i poręczeń, także wekslowych, niewykazanych w bilansie, ze wskazaniem zobowiązań zabezpieczonych na majątku jednostki oraz charakteru i  ormy tych zabezpieczeń. Dodatkowo, odrębnie należy wykazać informacje dotyczące zobowiązań warunkowych w zakresie emerytur i podobnych świadczeń oraz wobec jednostek powiązanych lub stowarzyszonych.

Warto sięgnąć do standardu

Ustawa o rachunkowości – poza podaniem definicji oraz wyznaczeniem obowiązku ujawnienia w sprawozdaniu finansowym – nie określa szczegółowych zasad ujęcia, wyceny czy prezentacji zobowiązań warunkowych. Analizując zagadnienie zobowiązań warunkowych warto sprawdzić zapisy Krajowego Standardu Rachunkowości nr 6 „Rezerwy, bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów, zobowiązania warunkowe" (DzUrz MF z 2014 r. poz. 12, dalej: KSR 6), który podaje szerszą definicję oraz dostarcza dodatkowych wyjaśnień. Według KSR 6 zobowiązania warunkowe są rezultatem przeszłych zdarzeń i mogą spowodować powstanie zobowiązania, takiego jak na przykład:

- z tytułu udzielonej gwarancji,

- poręczenia,

- indosowania weksla,

- toczącego się postępowania sądowego,

- podpisania umowy przewłaszczenia składników aktywów.

Zgodnie z postanowieniami KSR 6, zobowiązania warunkowe odzwierciedlają skutki wypełnienia możliwych obowiązków, gdyż dopiero przyszłe zdarzenia potwierdzą, czy na jednostce gospodarczej ciąży obecny obowiązek, którego wypełnienie mogłoby prowadzić do wypływu środków zawierających w sobie korzyści ekonomiczne. Ponadto, w przypadku, gdy jednostka podlega odpowiedzialności solidarnej, ta część obowiązku, która może nie zostać wypełniona przez strony trzecie, jest traktowana jako zobowiązanie warunkowe. Jeśli chodzi o prezentację, to według dyspozycji KSR 6: jak długo zobowiązania mają charakter warunkowych, nie są ujmowane w bilansie oraz w rachunku zysków i strat, a jedynie w informacji dodatkowej.

Co oceniać

Podsumowując, zobowiązanie warunkowe oznacza, że istnieje (lub jest możliwe, że zaistnieje) określony obowiązek, który wynika z przeszłych zdarzeń i może wymagać wydatkowania zasobów danej jednostki. Zobowiązanie warunkowe ujawnia się, jeśli konieczność wywiązania się z obowiązku przez daną jednostkę nie jest prawdopodobna, czyli prawdopodobieństwo zaistnienia zdarzenia rodzącego ten obowiązek jest mniejsze niż prawdopodobieństwo, że do niego dojdzie, a możliwość nastąpienia wypływu środków nie jest znikoma. Należy jednak pamiętać, że jeżeli możliwość powstania obowiązku jest znikoma, to nie ujawnia się zobowiązania warunkowego.

Przykładową analizę ustalania istnienia ewentualnych zobowiązań warunkowych prezentuje schemat

Przykład

Jednostka gospodarcza jest stroną postępowania sądowego, a pozew dotyczy niewykonania przez nią podjętych zobowiązań. Zgodnie z oceną firmy prawniczej, doradzającej jednostce i prowadzącej sprawę, przegrana nie jest prawdopodobna, więc zgodnie z prawem bilansowym jednostka nie ujmuje w księgach rachunkowych rezerwy. Możliwość niekorzystnego dla jednostki wyroku nie została jednak oceniona jako znikoma, zatem postępowanie sądowe zostanie ujawnione jako zobowiązanie warunkowe w sprawozdaniu finansowym.

Przykład

Jednostka gospodarcza jest stroną postępowania sądowego, a pozew dotyczy niewykonania przez nią podjętych zobowiązań. Zgodnie z oceną firmy prawniczej, doradzającej jednostce i prowadzącej sprawę, przegrana nie jest prawdopodobna. Możliwość niekorzystnego dla jednostki wyroku oceniona jest jako znikoma, a więc zobowiązanie warunkowe z tego tytułu nie zostanie ujawnione w sprawozdaniu finansowym.

Przykład

Jednostka gospodarcza jest stroną postępowania sądowego, a pozew dotyczy niewykonania przez nią podjętych zobowiązań. Kwota pozwu wynosi 100 000 zł. Zgodnie z oceną firmy prawniczej, doradzającej jednostce i prowadzącej sprawę, prawdopodobieństwo niekorzystnego dla jednostki wyroku i przegranej wynosi 65 proc. Zobowiązanie warunkowe z tego tytułu nie zostanie ujawnione w sprawozdaniu finansowym, ale zgodnie z prawem bilansowym jednostka powinna utworzyć i ująć rezerwę w kwocie 65 000 zł (65 proc. x 100 000 zł).

Przy współpracy różnych działów

Ustalenie, czy dana jednostka gospodarcza powinna ująć zobowiązania warunkowe w sprawozdaniu finansowym oraz analiza, czy ujawnione w poprzednich okresach sprawozdawczych zobowiązania warunkowe powinny być dalej ujawnianie (lub na podstawie odrębnych przesłanek powinny zostać wykazane jako rezerwa, rozliczenia międzyokresowe bierne lub „typowe" zobowiązanie), powinno się odbywać przy współudziale kierownika jednostki, który zgodnie z art. 4 ust. 5 uor ponosi odpowiedzialność za wykonywanie obowiązków w zakresie rachunkowości. W praktyce warto skonsultować te kwestie z pracownikami działu prawnego lub zewnętrznej kancelarii prawnej, która prowadzi ewentualne spory sądowe i inne podobne sprawy danej jednostki.

Można także przejrzeć zawarte przez spółkę umowy, aby ustalić, czy na podstawie ich zapisów nie powinno się ujawnić zobowiązań warunkowych (przykładowo umowy najmu powierzchni biurowej lub leasingu samochodów często zawierają zapisy o konieczności wypełnienia weksli lub zabezpieczenia transakcji gwarancją bankową). Warto przeanalizować umowy, w których dana jednostka gospodarcza jest świadczeniodawcą, pod kątem ewentualnego ryzyka niewywiązania się z określonych zobowiązań (we współpracy z odpowiednimi działami – na przykład: handlowym, sprzedażowym, produkcyjnym itp.). Wymienione działania stanowią katalog otwarty, a rzeczywisty sposób analizy mającej na celu sprawdzenie kompletności danych księgowych zależy w szczególności od charakteru działalności gospodarczej, jaką prowadzi dana jednostka gospodarcza, jej specyfiki, praw i obowiązków wynikających z zawartych umów itp.

—Magdalena Kraszewska-Szuba

podstawa prawna: ustawa z 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jedn. DzU z 2016 r., poz. 1047 ze zm.)

podstawa prawna: komunikat nr 2 Ministra Finansów z 21 marca 2014 r. w sprawie ogłoszenia uchwały Komitetu Standardów Rachunkowości w sprawie przyjęcia znowelizowanego Krajowego Standardu Rachunkowości nr 6 „Rezerwy, bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów, zobowiązania warunkowe" (DzUrz MF z 2014 r. poz. 12)

Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA