fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Rachunkowość

Nabycie i umorzenie akcji własnych w księgach

123RF
Przed nowelizacją ustawy o rachunkowości akcje własne były prezentowane w wartości ujemnej w kapitałach własnych jednostki. Zgodnie ze zmienionym załącznikiem nr 1 do tego aktu obecnie wykazuje się je po stronie aktywów.

Jesteśmy spółką akcyjną prowadzącą księgi na podstawie ustawy o rachunkowości. W marcu tego roku nabyliśmy akcje własne w celu umorzenia ich w przyszłości. Jak wykazać takie akcje w sprawozdaniu finansowym na dzień bilansowy? Jak rozliczyć ich przyszłe umorzenie? – pyta czytelnik.

Akcje własne to akcje wyemitowane przez spółkę. Chociaż kodeks spółek handlowych – co do zasady – zakazuje nabywania akcji własnych, to ustawodawca wyodrębnił od tej zasady kilka wyjątków.

Kiedy spółka może kupić własne akcje

Zgodnie z art. 362 kodeksu spółek handlowych spółka nie może nabywać wyemitowanych przez nią akcji (akcje własne), jednak zakaz ten nie dotyczy:

- nabycia akcji w celu zapobieżenia bezpośrednio zagrażającej spółce poważnej szkodzie;

- nabycia akcji, które mają być zaoferowane do nabycia pracownikom lub osobom, które były zatrudnione w spółce lub spółce z nią powiązanej przez okres co najmniej trzech lat;

- spółki publicznej nabywającej akcje w celu wypełnienia zobowiązań wynikających z instrumentów dłużnych zamiennych na akcje;

- nabycia akcji w drodze sukcesji uniwersalnej;

- instytucji finansowej, która nabywa za wynagrodzeniem w pełni pokryte akcje na cudzy rachunek celem ich dalszej odsprzedaży;

- nabycia akcji w celu ich umorzenia;

- nabycia w pełni pokrytych akcji w drodze egzekucji celem zaspokojenia roszczeń spółki, których nie można zaspokoić w inny sposób z majątku akcjonariusza;

- nabycia w pełni pokrytych akcji nieodpłatnie;

- nabycia na podstawie i w granicach upoważnienia udzielonego przez walne zgromadzenie; upoważnienie powinno określać warunki nabycia, w tym maksymalną liczbę akcji do nabycia, okres upoważnienia, który nie może przekraczać pięciu lat, oraz maksymalną i minimalną wysokość zapłaty za nabywane akcje, jeżeli nabycie następuje odpłatnie;

- nabycia akcji w innych przypadkach przewidzianych w ustawie.

Najczęściej spółki nabywają akcje własne w celu ich późniejszego umorzenia. Działanie takie ma na celu umocnienie pozycji dotychczasowych akcjonariuszy poprzez korzystną dla nich zmianę akcjonariatu. Zmniejszenie ogólnej liczby akcji powoduje bowiem procentowy wzrost udziału akcjonariuszy w ogóle istniejących akcji.

Zgodnie z art. 28 ust 1 pkt 9a ustawy o rachunkowości (dalej: uor) akcje własne wycenia się w cenie nabycia. Cena nabycia to cena zakupu składnika aktywów, obejmująca kwotę należną sprzedającemu, bez podlegających odliczeniu podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, a w przypadku importu powiększona o obciążenia o charakterze publicznoprawnym oraz powiększona o koszty bezpośrednio związane z zakupem i przystosowaniem składnika aktywów do stanu zdatnego do używania lub wprowadzenia do obrotu, łącznie z kosztami transportu, jak też załadunku, wyładunku, składowania lub wprowadzenia do obrotu, a obniżona o rabaty, opusty, inne podobne zmniejszenia i odzyski. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie ceny nabycia składnika aktywów, a w szczególności przyjętego nieodpłatnie, w tym w drodze darowizny, to wycenia się go według ceny sprzedaży takiego samego lub podobnego przedmiotu.

W przypadkach nabycia akcji własnych w drodze egzekucji, za cenę nabycia uważa się cenę ustaloną w postępowaniu egzekucyjnym, powiększoną o koszty poniesione w toku postępowania egzekucyjnego, które nie zostały spółce zwrócone. Przy nieodpłatnym nabyciu udziałów (akcji) własnych cena nabycia obejmuje wszystkie koszty ponoszone przez spółkę na ich nabycie.

Specjalna pozycja w bilansie

Należy zwrócić szczególną uwagę na prezentację akcji własnych po ich nabyciu w bilansie spółki, ponieważ ostatnia nowelizacja uor zmieniła sposób tej prezentacji. Przed nowelizacją akcje własne były prezentowane w wartości ujemnej w kapitałach własnych jednostki, natomiast zgodnie ze zmienionym załącznikiem nr 1 do uor akcje własne prezentuje się teraz w aktywach. Ustawodawca przewidział specjalnie dla akcji własnych nową pozycję aktywów:

- D. Udziały (akcje) własne,

– nie kwalifikując ich do aktywów trwałych ani do aktywów obrotowych. W tej pozycji na dzień bilansowy powinny być zaprezentowane wycenione w cenie nabycia akcje własne, których spółka jeszcze nie umorzyła.

Różna od wartości nominalnej

Jeśli cena nabycia akcji równa się ich wartości nominalnej, to umorzenie akcji własnych następuje poprzez zmniejszenie salda wykazywanych w aktywach akcji własnych oraz drugostronnie wykazywanego w pasywach kapitału akcyjnego. Zwykle jednak cena nabycia różni się od wartości nominalnej nabytych akcji własnych. Dzieje się tak, ponieważ cena rynkowa, po której zwykle nabywane są akcje, zmienia się w stosunku do ceny nabycia.

Sposób postępowania w przypadku umorzenia akcji własnych, gdy ich cena nabycia jest różna od wartości nominalnej, reguluje art. 36a ust. 2 uor. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku umorzenia akcji własnych dodatnią różnicę między ich wartością nominalną a ceną nabycia należy odnieść na kapitał zapasowy. Ujemną różnicę natomiast należy ująć jako zmniejszenie kapitału zapasowego, a pozostałą część ujemnej różnicy, przewyższającą kapitał zapasowy – jako stratę z lat ubiegłych i opisać w informacji dodatkowej w sprawozdaniu finansowym za rok, w którym nastąpiło obniżenie kapitału akcyjnego.

Autor jest menedżerem w departamencie audytu UHY ECA Audyt

Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA