fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Rachunkowość

Na czym polega rachunkowość zabezpieczeń

123RF
Przedsiębiorcy mogą ograniczyć ryzyko strat wynikających ze zmiany kursów bądź stóp procentowych wykorzystując pochodne instrumenty finansowe. Sposób ich ujęcia w księgach zależy od spełnienia warunków z ustawy o rachunkowości.

Podatnicy, prowadzący działalność gospodarczą narażeni są na ryzyko rynkowe. Niekorzystne zmiany warunków biznesowych, będące wynikiem fluktuacji cen, stóp procentowych oraz kursów walutowych, mogą powodować istotne spadki oczekiwanych przychodów, wzrost kosztów działalności lub zmniejszenie wartości posiadanych aktywów. Dzieje się tak wskutek trudnych do przewidzenia wahań niezależnych od podmiotu czynników, wpływających na efekt podejmowanych działań.

Ryzyko rynkowe jest konsekwencją prowadzenia działalności gospodarczej w warunkach niepewności. Można je zdefiniować jako zagrożenie, niebezpieczeństwo poniesienia straty. Poziom ryzyka jest uzależniony od upływu czasu. Świadomość występowania ryzyka wywołuje dążenie do identyfikacji oraz eliminacji (względnie ograniczenia) jego negatywnych skutków. Oszacowanie ryzyka umożliwia jego kontrolę. Jednym z narzędzi sterowania ryzykiem jest podjęcie działań zabezpieczających przed jego niepożądanymi następstwami. Do zabezpieczenia ryzyka rynkowego służą instrumenty pochodne (tzw. derywaty). Istota tego typu zabezpieczenia polega na tym, że obok transakcji podstawowych, jednostka przeprowadza transakcje terminowe. Zmiana wartości transakcji bazowej powinna znaleźć odzwierciedlenie w zmianie wartości transakcji terminowej. Do derywatów zalicza się instrumenty finansowe, których:

- wartość zależy od zmiany wartości instrumentu bazowego (np. stóp procentowych, cen papierów wartościowych lub towarów, kursów walutowych, indeksów cen lub stóp, oceny wiarygodności kredytowej lub indeksu kredytowego),

- nabycie nie powoduje poniesienia żadnych wydatków początkowych lub wartość netto tych wydatków jest niska w relacji do wartości innych rodzajów kontraktów, których cena podobnie zależy od zmiany warunków rynkowych,

- rozliczenie nastąpi w przyszłości.

Cel i składniki majątku

Do instrumentów pochodnych, służących zabezpieczeniu instrumentu podstawowego, zalicza się w szczególności transakcje terminowe, takie jak: kontrakty forward lub futures, kontrakty swap oraz opcje (pod warunkiem, że zostały wystawione w celu zamknięcia pozycji nabytych opcji, w tym wbudowanych w inny instrument finansowy). Instrument pochodny jako instrument zabezpieczający powinien spełniać następujące warunki (art. 35a ust. 3 ustawy o rachunkowości, dalej: uor):

- określać cel oraz wskazywać zabezpieczane składniki majątku (aktywa lub pasywa),

- charakteryzować się podobnymi cechami, co zabezpieczane za jego pomocą składniki majątku (w szczególności w zakresie wartości nominalnej, daty zapadalności oraz wpływu zmian stopy procentowej lub kursu walutowego),

- cechować się znacznym stopniem pewności oczekiwań dotyczących przewidywanych w jego wyniku przepływów środków pieniężnych.

Zmiany wartości godziwej zabezpieczających instrumentów pochodnych powinny kompensować zmianę wartości godziwej zabezpieczanej pozycji lub związanych z nią przepływów pieniężnych. Przy czym pozycja zabezpieczana obejmuje aktywa, zobowiązania, w tym także uprawdopodobnione przyszłe zobowiązania lub planowane transakcje, z którymi wiąże się ryzyko zmiany wartości godziwej lub przyszłych przepływów pieniężnych oczekiwanych przez jednostkę.

Szczególne zasady

Wycena oraz ujęcie derywatów zabezpieczających w księgach rachunkowych podlega specyficznym zasadom rachunkowości zabezpieczeń, określonych w rozporządzeniu ministra finansów z 12 grudnia 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad uznawania, metod wyceny, zakresu ujawniania i sposobu prezentacji instrumentów finansowych (DzU nr 149, poz. 1674 ze zm). Ich zastosowanie wymaga jednak spełnienia określonych warunków formalnych w zakresie:

1. sporządzenia obowiązkowej dokumentacji, obejmującej:

- określenie celu i strategii zarządzania ryzykiem;

- identyfikację instrumentu zabezpieczającego oraz zabezpieczanych przez ten instrument składników aktywów lub pasywów, uprawdopodobnionego przyszłego zobowiązania albo planowanej transakcji;

- charakterystykę ryzyka związanego z zabezpieczaną pozycją, uprawdopodobnionym przyszłym zobowiązaniem lub planowaną transakcją; okres zabezpieczania;

- opis wybranej metody pomiaru efektywności zabezpieczenia zmian wartości godziwej lub przepływów pieniężnych pozycji zabezpieczanej, związanych z określonym rodzajem ryzyka;

2. bieżącego pomiaru efektywności zabezpieczenia – skuteczność zabezpieczenia określa stopień, w jakim udało się, dzięki instrumentowi zabezpieczającemu, skompensować zmiany wartości godziwej lub przepływów środków pieniężnych, związanych z zabezpieczanym ryzykiem; poziom efektywności zabezpieczenia powinien być ustalany z uwzględnieniem wartości pieniądza w czasie,

3. pozycji zabezpieczanej i zabezpieczającej – pozycję zabezpieczaną może stanowić pojedynczy składnik wprowadzonych do ksiąg rachunkowych aktywów lub zobowiązań bądź niewprowadzone do ksiąg rachunkowych uprawdopodobnione przyszłe zobowiązanie lub planowana transakcja. Pozycję zabezpieczaną może również stanowić grupa aktywów, zobowiązań, uprawdopodobnionych przyszłych zobowiązań lub planowanych transakcji, jeżeli z każdym ze składników tej grupy wiąże się określone ryzyko o podobnej charakterystyce poddane zabezpieczeniu.

Uwaga! Pozycją zabezpieczaną nie mogą być: instrumenty pochodne, aktywa finansowe zaliczane do utrzymywanych do terminu wymagalności, jeżeli celem zabezpieczania miałoby być ryzyko zmiany stopy procentowej, aktywa wyceniane metodą praw własności, jeżeli celem miałoby być zabezpieczenie wartości godziwej, uprawdopodobnione przyszłe zobowiązanie do przejęcia innej jednostki w wyniku łączenia się spółek handlowych, z wyjątkiem zabezpieczania ryzyka zmiany kursu walut związanego z tą transakcją. Wartość godziwą instrumentu zabezpieczającego należy zasadniczo rozliczać w całej kwocie.

W razie niespełnienia ww. wymagań, do pochodnych instrumentów zabezpieczających oraz do pozycji zabezpieczanych, będących składnikami aktywów lub zobowiązań finansowych, stosuje się zasady ogólne dotyczące metod wyceny instrumentów finansowych.

Przykład

Zabezpieczeniu, rozliczanemu według reguł szczególnych, może podlegać:

- wartość godziwa – np. zabezpieczenie przed ryzykiem zmiany stóp procentowych rozrachunków o stałym oprocentowaniu, kursów walutowych rozrachunków wyrażonych w walucie obcej, kursów giełdowych akcji, zabezpieczenie wartości godziwej zapasów,

- przepływy pieniężne – np. zabezpieczenie przed ryzykiem zmiany stóp procentowych rozrachunków o zmiennym oprocentowaniu, ryzykiem kursowym przepływów pieniężnych związanych z planowaną transakcją, lub

- udział w aktywach netto jednostek zagranicznych – zabezpieczenie przed ryzykiem zmiany kursów walutowych inwestycji netto w podmiocie zagranicznym.

Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
REKLAMA
REKLAMA