fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Rachunkowość

Jak księgować VAT w jednostkach budżetowych

123RF
Księgowi korzystają ze zwyczajowych norm klasyfikowania przepływów pieniężnych zawierających VAT. Mimo, że są one zgodne z ogólnymi zasadami finansów publicznych i rachunkowości budżetowej, nie zastąpią brakujących przepisów.

Od początku 2017 r jednostki samorządu terytorialnego (jst) zobowiązane są do centralizacji rozliczenia VAT w skali całej jednostki samorządu terytorialnego, która obecnie jest podatnikiem VAT, zastępując w tej roli dotychczasowych podatników, czyli samorządowe jednostki budżetowe i zakłady budżetowe. Niestety, wdrożenie nowego sposobu rozliczenia naliczonego i należnego VAT jest kolejnym etapem nawarstwiania problemów z klasyfikacją przepływów finansowych zawierających VAT, w kontekście uznawania dochodów i wydatków budżetowych za wykonane. Żadne przepisy prawa finansów publicznych i rachunkowości budżetowej nie regulują tego zagadnienia, co dotyczy także ustawy z 5 września 2016 r. o szczególnych zasadach rozliczeń podatku od towarów i usług oraz dokonywania zwrotu środków publicznych przeznaczonych na realizację projektów finansowanych z udziałem środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej lub od państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu przez jednostki samorządu terytorialnego (DzU poz. 1454 ze zm.).

Pisma nie uzupełnią braków w przepisach

Od samego początku funkcjonowania VAT państwowe i samorządowe jednostki budżetowe w swojej działalności rozliczeniowej i ewidencyjnej zmagają się z problemami niejednoznaczności w rozliczeniu tego podatku, co znajdujące swoje odzwierciedlenie w księgowej ewidencji dochodów i wydatków budżetowych w budżecie jednostki samorządu terytorialnego oraz państwowych i samorządowych jednostek budżetowych. W miejsce zwykłych regulacji prawnych proponuje się pisma urzędowe z wyjaśnieniami. Takie pisma mogą pełnić rolę pomocniczą, ale nie mają mocy regulacyjnej. W konsekwencji, przed księgowymi budżetowymi piętrzą się trudności w prowadzeniu ewidencji dochodów i wydatków budżetowych. Problem powinien być rozwiązany (unormowany prawnie) w dwóch aspektach: prawnym i rachunkowym. Przy czym ten pierwszy aspekt jest czynnikiem sprawczym i determinującym zasady ewidencji rachunkowej, które także są unormowane prawnie w odpowiednim rozporządzeniu w sprawie rachunkowości budżetowej. Te uregulowania powinny być podstawą planowania finansowego i ewidencji wykonania planu finansowego dochodów i wydatków budżetowych. Punktem wyjścia do takich regulacji jest oczywiście zasada kasowa wykonania budżetu, która w odniesieniu do przepływów finansowych związanych z VAT, powinna być stosowana w zmodyfikowanej formie.

Co wypracowała praktyka

Wobec braku stosownych regulacji prawnych klasyfikowania przepływów pieniężnych zawierających VAT należny lub naliczony, w praktyce księgowej utrwaliły się zwyczajowe normy, mające walor zgodności z ogólnymi zasadami finansów publicznych i rachunkowości budżetowej. W tym przedmiocie należy wymienić następujące zasady:

1. Uznawanie dochodów budżetowych od samego początku procesu rozliczenia wpływów w kategoriach netto, tzn. bez należnego VAT.

2. Zaliczenie do wydatków także VAT naliczonego (uznanie wydatku w kwocie brutto), ale tylko do czasu zwrotu podatku w tym samym roku.

3. Zwrot VAT naliczonego w tym samym roku powoduje wznowienie (zmniejszenie) wydatków o kwotę zwróconego naliczonego VAT, natomiast zwrot podatku naliczonego w następnym roku kwalifikuje się do dochodów budżetowych.

4. Zapłatę VAT należnego od faktur wystawionych przez jednostkę budżetową, ale nieopłaconych przez zobowiązanego, do czasu rozliczenia VAT należnego powinno się zaliczyć na zmniejszenie dochodów w danej podziałce klasyfikacji budżetowej. W wyjątkowym przypadku braku w danym roku innych dochodów w tej podziałce zasadą jest zaliczanie opłaty VAT należnego do wydatków w § 453.

Zaliczanie dochodów budżetowych tylko w wartości netto (bez VAT należnego) jest uzasadnione, pomimo kasowego wykonania wpływów pieniężnych łącznie z podatkiem należnym na rachunek bieżący, gdyż przesłanki merytoryczne prawa finansowego, dotyczące kwalifikowania dochodów budżetowych, jednoznacznie tę kwestię rozstrzygają i mają pierwszeństwo przed zasadą kasową. W odniesieniu do wydatków budżetowych decyduje rygor zasady kasowej, wynikający z zasady ostrożnej wyceny, nakazujący wyceniać wydatki w momencie ich poniesienia w kategoriach brutto.

Opisane zasady wyceny dochodów i wydatków budżetowych, podobnie jak rozliczenie zwrotu VAT naliczonego według reguły przedstawionej w punkcie 3 powyższego zestawienia, wydają się być obecnie powszechnie akceptowane w środowisku księgowych budżetowych. Kontrowersje może budzić przedstawiony w pkt 4 sposób zakwalifikowania zapłaty VAT należnego od niezapłaconych faktur (por. pismo Ministerstwa Finansów z 9 sierpnia 2007 r.; BPI – 4071/93c/2007/1189). Alternatywny sposób rozliczenia opłat za niezapłacony przez kontrahenta VAT należny polega na zaliczeniu tych opłat w całości do wydatków budżetowych klasyfikowanych do § 453. Trudno merytorycznie rozstrzygnąć, którą metodę ma stosować jednostka, więc decyzja należy właśnie do jednostki samorządu terytorialnego.

Zasady w uchwale

Wobec braku stosownych regulacji prawnych w sprawie wyceny dochodów i wydatków, którym towarzyszy VAT, każda jednostka samorządu terytorialnego powinna zawrzeć zasady wyceny dochodów i wydatków oraz rozliczenia VAT w uchwale budżetowej. Podstawą takiego działania jest art. 212 ust. 1 pkt 8 ustawy z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jedn. DzU z 2016 r., poz. 1870 ze zm.), który zaleca przyjęcie szczególnych zasad wykonywania budżetu jednostki samorządu terytorialnego w roku budżetowym, wynikających z odrębnych ustaw (zasady wyceny dochodów i wydatków mogą być także wyrażone w uchwale organu stanowiącego jednostki samorządu terytorialnego w sprawie trybu prac nad uchwałą budżetową, o której mowa w art. 234 ustawy o finansach publicznych).

Sprawy ewidencji księgowej rozliczenia VAT powiązanego z dochodami i wydatkami budżetowymi, które są pochodne w stosunku do unormowań gospodarki finansowej jednostek oraz przepisów prawa podatkowego, będą zaprezentowane w następnych artykułach.

Autor jest biegłym rewidentem

Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
REKLAMA
REKLAMA