fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Postępowanie podatkowe

Uchwała NSA ws. sądowej kontroli wszczynania postępowań karnych skarbowych

Adobe Stock
Sądy administracyjne mogą sprawdzać, czy fiskus nie używa instrumentalnie prawa karnego skarbowego.

W poniedziałek Naczelny Sąd Administracyjny wydał uchwałę, która pozwoli ukrócić praktykę instrumentalnego stosowania prawa karnego do kupowania sobie czasu przez fiskusa. Siedmioosobowy skład NSA potwierdził, że sądy administracyjne w ramach swojej kontroli mają prawo badać, czy fiskus nie wszczął postępowania karnego skarbowego tylko po to, by zawiesić bieg terminu przedawnienia.

Liczne rozbieżności

Uchwała została podjęta na wniosek rzecznika małych i średnich przedsiębiorców. A powodem były rozbieżności w orzecznictwie co do zakresu, a w zasadzie dopuszczalności sądowej kontroli wszczynania przez fiskusa postępowań karnych skarbowych. Rzecznik był przekonany, że ocena, czy urzędnicy nie sięgnęli po zarzuty karne instrumentalnie, mieści się w granicach sądowej kontroli legalności.

Czytaj też: Stawianie zarzutów, by kupić czas, to łamanie prawa - WSA krytykuje skarbówkę

I to stanowisko potwierdził NSA. Uznał, że ocena przesłanek zastosowania art. 70 § 1 pkt 6 i 70c ordynacji podatkowej mieści się w granicach sprawy sądowej.

NSA odwołał się m.in. do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego skutku zawieszania biegu terminu przedawnienia w związku z wszczęciem postępowania karnego skarbowego (zwłaszcza w sprawie P 30/11). Co prawda w jego świetle przedawnienie nie korzysta z ochrony konstytucyjnej, ale swoboda ustawodawcy w tym zakresie jest ograniczona jego gwarancyjnym charakterem. Dlatego wykładnia spornych przepisów musi uwzględniać wartości konstytucyjne. Z ich obecnego brzmienia wynika zaś, że do uzyskania skutku w postaci zawieszenia (ewentualnie nierozpoczęcia) biegu przedawnienia nie wystarcza samo wszczęcie postępowania karnego. Konieczne są jeszcze: związek z niewykonaniem zobowiązania podatkowego i zawiadomienie.

Zdaniem sądu kontrola sądowa w spornym przypadku w pierwszej kolejności powinna odnosić się do kwestii formalnych. Nie może jednak pomijać też tego, czy wszczęcie postępowania karnego nie miało charakteru pozornego, tylko dla przedłużenia terminu przedawnienia. Analiza ta powinna mieć już odzwierciedlenie w decyzji. Inaczej mówiąc, na tle konkretnej sprawy fiskus powinien sam wykazać, że jego działanie nie było nakierowane wyłącznie na zyskanie na czasie.

Co istotne, NSA wskazał, co przykładowo może świadczyć o instrumentalnym stosowaniu procedur karnych. O sztucznym działaniu fiskusa może świadczyć m.in. brak jakiejkolwiek aktywności po wszczęciu postępowania karnego.

Konstytucyjne standardy

Praktyka instrumentalnego wykorzystywania postępowań karnych skarbowych to nadużycie godzące w zasady konstytucyjne, a w przypadku podatków zharmonizowanych także unijne. Sąd zwrócił też uwagę, że procedura karna nie zapewnia ścieżki kontroli, czy postępowanie było wszczęte prawidłowo. Dlatego poddanie kontroli sądów administracyjnych spornej kwestii to także zapewnienie konstytucyjnego prawa do sądu, które musi być realne.

NSA zastrzegł, że sądy administracyjne będą badać tylko, czy nie doszło do instrumentalnego zastosowania prawa karnego w kontekście przedawnienia.

Zwrócił też uwagę, że orzecznictwo odzwierciedla interpretowanie i stosowanie prawa przez organy władzy publicznej. Dlatego ma charakter dynamiczny i może ewoluować. W praktyce organów podatkowych może się zarysować niepokojąca tendencja do instrumentalnego stosowania przepisów prawa podatkowego, wbrew celowi ich wprowadzenia, niwecząca ich istotę zakotwiczoną w konstytucji. Wówczas, jak podkreśliła sędzia NSA Małgorzata Niezgódka-Medek, konieczna jest korekta spojrzenia na sposób kontroli tego zjawiska i opowiedzenie się za linią, którą spełniane są w szerszym zakresie wartości konstytucyjne.

Sygnatura akt: I FPS 1/21

Opinia dla „Rzeczpospolitej"

Alicja Sarna, doradca podatkowy, partner w kancelarii MDDP Michalik Dłuska Dziedzic i Partnerzy

Trudno nie zgodzić się z NSA, że sądy administracyjne są uprawnione – a wręcz zobowiązane – do oceny, czy w danym przypadku wszczęcie postępowania w sprawie karnoskarbowej miało na celu wyłącznie wydłużenie czasu na orzekanie poprzez zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Gwarancyjna funkcja przedawnienia oznacza, że kontrola legalności działania organów podatkowych musi uwzględniać także to, czy ich działanie nie miało charakteru nadużycia prawa. Instytucja przedawnienia zobowiązań podatkowych nie może być iluzoryczna, a rolą sądów administracyjnych jest przeciwstawienie się nadużyciu prawa przez urzędników. Co istotne, fiskus już tak łatwo nie kupi sobie czasu pod pozorem zarzutów karnych. Jego działanie będzie ocenianie przez sądy, a dodatkowo w decyzji będzie musiał wykazać, że nie miało ono na celu wyłącznie zawieszenia biegu terminu przedawnienia.

Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA: automatycznie wyświetlimy artykuł za 15 sekund.
REKLAMA
REKLAMA