Kadry

Wcześniejszy wiek emerytalny to też wcześniejsza ochrona przed zwolnieniem

123RF
Jeśli pracownik spełnia warunki do przejścia na emeryturę wraz z osiągnięciem obniżonego wieku emerytalnego, jest chroniony przed zwolnieniem przez 4 lata przed ukończeniem tego wieku. Drugi raz już tej ochrony nie nabywa.

Jak liczy się okres ochronny dla pracownika, który ma przejść na emeryturę pomostową? Pracownik urodzony w sierpniu 1958 r. (w sierpniu 2018 r. ukończył 60 lat) złożył pismo do pracodawcy w maju 2017 r., że przejdzie na emeryturę pomostową w czerwcu 2019 r. Czy okres ochronny liczony jest jako 4 lata od maja 2017 r., tj. do maja 2021 r., czy obowiązuje takiego pracownika do sierpnia 2018 r. (gdy ukończy 60 lat)? Z tą ochroną związany jest dodatek wyrównawczy do wynagrodzenia, który został przyznany pracownikowi do sierpnia 2018 r.

Zgodnie z przepisami sprzed reformy, wiek emerytalny mężczyzny urodzonego w sierpniu 1958 r. wynosił co najmniej 67 lat. Pracownik osiągnąłby go w 2025 r. Zgodnie z reformą emerytalną, która weszła w życie 1 października 2017 r., powszechny wiek emerytalny mężczyzn został obniżony do 65 lat. Pracownik osiągnąłby go w 2023 r., co oznacza, że jego okres ochrony przedemerytalnej rozpocząłby się w 2021 r.

Czytaj także: Wcześniejsza emerytura bez świadectwa pracy poświadczającego pracę w warunkach szczególnych

Niektórym grupom zatrudnionych przepisy szczególne umożliwiają przejście na emeryturę wcześniej, niż wynika to z powszechnego wieku emerytalnego. Taki obniżony wiek emerytalny wynosi zazwyczaj 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn. Dla tych osób niższy wiek jest ich normalnym ustawowym wiekiem emerytalnym. Oznacza to, że ci pracownicy są objęci ochroną przed zwolnieniem na 4 lata przed osiągnięciem tego obniżonego wieku (przykładowo kobiety w wieku 51 – 55 lat, a mężczyźni w wieku 56 – 60 lat).

We wskazanym przypadku, zakładając że pracownik spełnia wszystkie pozostałe warunki ustawowe, aby skorzystać z prawa do emerytury pomostowej, podlegał on ochronie przed zwolnieniem od sierpnia 2014 r. do sierpnia 2018 r., tj. do ukończenia 60. roku życia. Jeżeli nie skorzystał ze swojego uprawnienia do wcześniejszej emerytury i nadal pracuje, nie może uniknąć zwolnienia ze względu na ochronę przedemerytalną. Ta bowiem przysługuje każdemu tylko raz w życiu i w tej sytuacji przysługiwała tylko do osiągnięcia obniżonego wieku emerytalnego.

- Urodziłam się 13 listopada 1962 r. Obecnie pracuję na podstawie umowy na czas nieokreślony. Posiadam 35 lat pracy. Od kiedy obowiązuje mnie okres ochronny?

Na podstawie przepisów obowiązujących do końca września 2017 r., powszechny wiek emerytalny kobiety urodzonej 13 listopada 1962 r. wynosił 63 lata i 4 miesiące. Czytelniczka osiągnęłaby go w marcu 2026 r., a jej okres ochrony przedemerytalnej rozpocząłby się w marcu 2022 r.

Reforma emerytalna, która weszła w życie 1 października 2017 r., obniżyła wiek emerytalny dla kobiet do 60 lat. Z uwagi na to, że pracownica osiągnie ten wiek po upływie 4 lat od dnia wejścia w życie reformy (tj. 13 listopada 2022 r.), będzie objęta ochroną przed zwolnieniem od 13 listopada 2018 r. do 13 listopada 2022 r.

- Urodziłam się 9 kwietnia 1958 r. Pracuję na czas nieokreślony. Mam 39 lat pracy. Czy jestem jeszcze w okresie chronionym, a jeżeli tak – to do kiedy?

Zgodnie z przepisami obowiązującymi do końca września 2017 r., powszechny wiek emerytalny kobiety urodzonej 9 kwietnia 1958 r. wynosił 61 lat i 10 miesięcy. Czytelniczka osiągnęłaby go w lutym 2020 r., a jej okres ochrony przedemerytalnej rozpoczął się w lutym 2016 r.

Reforma emerytalna, która weszła w życie 1 października 2017 r., obniżyła wiek emerytalny dla kobiet do 60 lat. Czytelniczka osiągnęła ten nowy wiek emerytalny 9 kwietnia 2018 r. Z racji tego, że na moment wejścia w życie nowych przepisów podlegała już ochronie przed zwolnieniem, będzie korzystać z tej ochrony aż do osiągnięcia poprzedniego (wyższego) wieku emerytalnego, czyli aż do 9 lutego 2020 r. Bez znaczenia pozostaje fakt, że w międzyczasie osiągnęła nowy, obniżony wiek emerytalny. Od pracownicy będzie zależało, czy przejdzie na emeryturę, czy będzie chciała dalej pracować do końca okresu podlegania ochronie.

- Urodziłem się 10 marca 1960 r. Mam przepracowane i oskładkowane ponad 35 lat. Chciałbym się konkretnie dowiedzieć, od którego dnia będzie mnie dotyczył wiek ochronny.

Zgodnie z przepisami sprzed reformy emerytalnej, wiek emerytalny mężczyzny urodzonego 10 marca 1960 r. wynosił 67 lat. Czytelnik osiągnąłby go w 2027 r. Oznacza to, że jego okres ochrony przedemerytalnej rozpocząłby się w 2023 r. Zgodnie z reformą, która weszła w życie 1 października 2017 r., powszechny wiek emerytalny mężczyzn został obniżony do 65 lat.

Czytelnik osiągnie nowy wiek emerytalny 10 marca 2025 r., a więc po upływie 4 lat od dnia wejścia w życie reformy. W związku z tym, będzie on objęty ochroną przedemerytalną w czteroletnim okresie od 10 marca 2021 r. do 10 marca 2025 r.

- Czy w okresie, kiedy jestem pod ochroną (wiek emerytalny kończę w listopadzie 2020 r., ale pod ochroną jestem od 1 października 2017 r. do 1 października 2021 r.), pracodawca może zmienić mi zakres wykonywanej pracy? Szefowa kazała mi się zastanowić, czy w 2019 r., kiedy będę przyuczała do moich obowiązków nową osobę, jednocześnie ja przejdę do innej – z księgowania do skanowania faktur. Jestem specjalistą do spraw księgowości i uważam, że przejście na skanowanie to degradacja moich umiejętności. Szefowej odpowiedziałam, że nie wyrażam zgody.

Ochrona przedemerytalna chroni pracownika nie tylko przed definitywnym wypowiedzeniem umowy, ale również przed jednostronną zmianą (pogorszeniem) warunków zatrudnienia przez pracodawcę. Innymi słowy, w okresie trwania ochrony przed zwolnieniem pracownica jest chroniona także przed otrzymaniem wypowiedzenia zmieniającego warunki pracy w zakresie zajmowanego stanowiska. Ta ochrona będzie trwała jeszcze po osiągnięciu przez nią wieku emerytalnego.

Oznacza to, że w okresie trwania ochrony pracodawca nie może „zdegradować" pracownicy, czyli jednostronnie zmienić jej stanowiska na niższe.

Nie będzie tak jednak sytuacji, w której nowe obowiązki (tj. skanowanie faktur) mieszczą się w zakresie dotychczasowego rodzaju pracy (stanowiska) czytelniczki, tj. stanowiska specjalisty ds. księgowości. W tym celu najlepiej przeanalizować zakres obowiązków – o ile został spisany.

Jeżeli okaże się, że nowe zadania wchodzą w zakres obecnego stanowiska, to będzie to oznaczać, że szef może zlecić ich wykonywanie bez formalnej zmiany stanowiska. Nie będzie więc potrzeby wręczania pracownicy wypowiedzenia zmieniającego. Tym samym ochrona przedemerytalna nie będzie miała zastosowania i pracodawca będzie mógł dokonać takiej zmiany jednostronnie, w drodze polecenia służbowego. Uznaje się, że mieści się to w uprawnieniach zatrudniającego. Zgoda pracownika nie jest wtedy wymagana. Oczywiście, taka modyfikacja obowiązków pracowniczych nie może prowadzić do naruszenia godności pracownika czy nosić znamion dyskryminacji (np. ze względu na wiek). Byłoby tak na pewno, gdyby nowe zadania były zdecydowanie poniżej kwalifikacji pracownika, a jedynym powodem zlecenia ich wykonywania był wiek zatrudnionej.

Poza okolicznościami opisanymi powyżej, pracodawca zawsze ma prawo powierzyć pracownikowi wykonywanie innych zadań na okres nieprzekraczający 3 miesięcy w roku kalendarzowym, bez zmiany umowy. Taką możliwość przewiduje art. 42 § 4 kodeksu pracy. Dotyczy to przypadków uzasadnionych potrzebami pracodawcy. Nie może to jednak prowadzić do obniżenia wynagrodzenia, a nowe tymczasowe zadania powinny odpowiadać posiadanym przez zatrudnionego kwalifikacjom.

- Krzysztof Gąsior- adwokat, partner w kancelarii Zawirska Gąsior – radcowie prawni i adwokaci sp.p.

Źródło: Rzeczpospolita

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL