fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Kadry

Składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe: podstawa niższa o diety

123RF
Jeśli pracownicy faktycznie nie byli w podróży służbowej, a stale wykonywali pracę za granicą, od wypłaconych im kosztów delegacji trzeba opłacić składki. Ich podstawę wolno jednak zmniejszyć o równowartość diet.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. DzU z 2017 r., poz. 1778 ze zm.), podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe m.in. pracowników i zleceniobiorców stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10, z zastrzeżeniem ust. 1a i 2, ust. 4 pkt 5 i ust. 12. Zgodnie zaś z art. 4 ust. 9 ww. ustawy, za przychód tych osób należy rozumieć przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu:

- zatrudnienia w ramach stosunku pracy,

- umowy zlecenia,

- współpracy przy wykonywaniu umowy zlecenia.

Dla określenia zakresu tego przychodu konieczne jest zatem sięgnięcie do przepisów prawa podatkowego.

Świadczenia pieniężne i niepieniężne

Stosownie do art. 12 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. DzU z 2018 r., poz. 200), za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności:

- wynagrodzenie zasadnicze,

- wynagrodzenie za godziny nadliczbowe,

- różnego rodzaju dodatki, nagrody,

- ekwiwalent za niewykorzystany urlop,

- wszelkie inne kwoty – niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona,

- świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika oraz wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Zatem co do zasady wszystkie przychody etatowców stanowią podstawę wymiaru składek na ich ubezpieczenia.

Należności poza listą

Jednak w myśl § 2 ust. 1 pkt 15 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (tekst jedn. DzU z 2017 r., poz. 1949 ze zm.; dalej rozporządzenie składkowe), podstawy wymiaru składek nie stanowią diety i inne należności z tytułu podróży służbowej pracownika – do wysokości określonej w przepisach w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju.

Oznacza to, że diety należne z tytułu podróży służbowych nie stanowią podstawy wymiaru składek na ZUS.

Definicja delegacji

Dla ustalenia pojęcia podróży służbowej trzeba jednak sięgnąć do regulacji prawa pracy. Według art. 775 kodeksu pracy pracownikowi wykonującemu na polecenie pracodawcy zadanie służbowe poza miejscowością, w której znajduje się siedziba pracodawcy lub poza stałym miejscem pracy, przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową.

Zatem w definicji podróży służbowej silnie zaznaczono relację zachodzącą między poleceniem pracodawcy a czynnikiem miejsca pracy.

Powszechnie wskazuje się przy tym na wyjątkowość i incydentalność podróży służbowej w całokształcie obowiązków pracownika, a także jej nietypowość względem zwykłych czynności wynikających z umówionego rodzaju pracy.

Jeśli więc pracownik stale wykonuje pracę poza miejscem wskazanym w jego umowie o pracę jako miejsce pracy, to nie można uznać, że w całym tym okresie znajduje się w podróży służbowej. W takim przypadku należy przyjąć, że faktycznie doszło – w drodze porozumienia stron – do zmiany jego miejsca pracy.

Podjęcie wyjazdu służbowego, połączonego z wykonywaniem pracy, na podstawie porozumienia zawartego z pracodawcą, nie jest podróżą służbową w rozumieniu art. 77 § 1 k.p. – tak uznał Sąd Najwyższy w wyroku z 20 lutego 2007 r. (II PK 165/06). Oddelegowany nie znajduje się w podróży służbowej, gdyż wykonuje pracę w określonym przez strony miejscu pracy. Nie przysługują mu więc diety i zwrot kosztów z tytułu podróży służbowej.

Nazwa nic nie zmieni

Nie ma przy tym znaczenia, że strony określiły dane świadczenie pieniężne jako diety. Osoba wykonująca swoją stałą pracę za granicą – czy to na podstawie umowy o pracę, czy na jakiejkolwiek innej podstawie prawnej – nie przebywa w podróży służbowej (patrz: wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 8 lipca 2014 r., III AUa 861/13). W takiej sytuacji świadczenie pracodawcy, choćby nazwane dietą z tytułu podróży służbowej, wypłacone pracownikowi nieodbywającemu takiej podróży, a mającemu miejsce pracy za granicą, nie jest należnością, o której mowa w § 2 punkt 15 rozporządzenia składkowego. Jest ono przychodem stanowiącym podstawę wymiaru składek w rozumieniu art. 18 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Instytucja podróży służbowej nie może być bowiem stosowana, tym bardziej instrumentalnie, dla ukrywania wynagrodzenia za pracę, czasu pracy, czy też dla zmniejszenia obciążeń podatkowych i składkowych (por. wyrok SN z 17 lutego 2012 r., III UK 54/11, wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 30 września 2016 r., III AUA 655/16).

Mniej do oskładkowania

Do pracownika zatrudnionego u polskiego przedsiębiorcy, który stale pracuje za granicą, może mieć jednak zastosowanie § 2 punkt 16 rozporządzenia składkowego. Zgodnie z tym przepisem, gdy pracownik osiąga przychód wyższy niż przeciętne wynagrodzenie określone na dany rok kalendarzowy w ustawie budżetowej, to podstawy składek nie stanowi część jego wynagrodzenia. Ustala się ją jako równowartość diety z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju za każdy dzień pobytu, określonej w przepisach dotyczących pracowników sfery budżetowej. Jednak tak ustalony przychód będący podstawą wymiaru składek nie może być niższy od przeciętnego wynagrodzenia.

W praktyce oznacza to, że można pomniejszyć podstawę wymiaru składek o kwoty odpowiadające wysokości diet należnych z tytułu podróży zagranicznych pracownikom sfery budżetowej. Nie ma natomiast podstaw do odliczania z tej podstawy np. wypłacanych pracownikom ryczałtów za noclegi. Również przychód pracownika z tytułu ponoszenia przez firmę kosztów jego zakwaterowania stanowi podstawę oskładkowania. Tak wskazywał SN w wyroku z 8 marca 2016 r. (II UK 96/15).

Bez sztucznego zawyżania

Kwota przeciętnego wynagrodzenia, o której mowa w § 2 punkt 16 rozporządzenia składkowego, nie jest progiem, od jakiego podstawa wymiaru nie może być niższa. Z przywołanego przepisu wynika, że od podstawy wymiaru składek odlicza się część wynagrodzenia w równowartości diet, ale nie stosuje się tego odliczenia w przypadku, gdyby po tak dokonanym odliczeniu miesięczny przychód był niższy od kwoty przeciętnego wynagrodzenia. Tak też wyjaśniał SN w wyroku z 10 października 2013 r. (II UK 104/13). ZUS nie może więc podwyższać podstawy wymiaru do składek do kwoty przeciętnego wynagrodzenia, jeżeli faktyczny przychód pracownika był niższy.

Przykład

Pan Adam zawarł umowę o pracę na stanowisku spawacza, w której jako miejsce pracy wskazano Kraków. Jego pracodawca prowadził usługi budowlane na terenie Szwajcarii. Na polecenie szefa pan Adam stale pracował w Szwajcarii, przyjeżdżając do Polski tylko na wypoczynek. Pracodawca wypłacał mu wynagrodzenie oraz kwoty określone jako diety i koszty zakwaterowania. Sporządzał także polecenia wyjazdu służbowego. Podczas kontroli ZUS zakwestionował tę praktykę i zaliczył kwoty wypłacane z tytułu delegowania do podstawy wymiaru składek. Firma złożyła odwołanie do sądu. Sąd uznał, że pan Adam nie znajdował się w podróży służbowej. Ponieważ w Szwajcarii było jego stałe miejsce pracy, nie mógł otrzymywać diet i innych świadczeń z tytułu podróży służbowej. Równocześnie sąd stwierdził, że do podstawy wymiaru składek nie należy zaliczać tej części wynagrodzenia pana Adama, która była równa wartości diety dla pracownika sfery budżetowej za każdy dzień pobytu w Szwajcarii. Należy natomiast uwzględniać wypłacone mu ryczałty za noclegi.

Autor jest sędzią Sądu Okręgowego w Kielcach

Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA