fbTrack
REKLAMA
REKLAMA

Firma

Sukcesja: jak wspomóc proces zmiany pokoleniowej w firmach rodzinnych

Fotolia.com
Firma rodzinna to taka, w której zachodzi zależność pomiędzy co najmniej dwoma pokoleniami rodziny a firmą, a relacja ta ma na siebie wzajemny wpływ. Firmę rodzinną cechuje więc wizja wielopokoleniowości.

Przedsiębiorczość rodzinna po prawie trzech dekadach wolnej gospodarki znaczy dla polskiego rynku coraz więcej. W rozmowach prowadzonych w środowiskach bliskich przedsiębiorczości rodzinnej podejmuje się próby zdefiniowania firmy rodzinnej. Polskie ustawodawstwo nie posługuje się jej legalną definicją. Jednolitej definicji nie wypracowała sobie również praktyka gospodarcza. Pokusić się można o przypisanie jej następujących cech jak: posiadanie polskiego kapitału założycielskiego, gdzie czynnik rodzinny decyduje o wartościach organizacyjnych, strategii, wizji i rozwoju firmy; członkowie rodziny posiadają kontrolę (pośrednio lub bezpośrednio) nad firmą oraz zasiadają w organach (zarząd lub rada nadzorcza) lub mają wpływ na wybór członków tych organów.

Firma rodzinna to taka, w której zachodzi zależność pomiędzy co najmniej dwoma pokoleniami rodziny a firmą, a relacja ta ma na siebie wzajemny wpływ. Firmę rodzinną cechuje wizja wielopokoleniowości. Wypracowywana definicja firmy rodzinnej powinna przewidywać przyszłe zmiany legislacyjne. Zmiany oczekiwane przez środowisko biznesowe, a dotyczące wprowadzenia do porządku prawnego fundacji prywatnych, które mogłyby być wykorzystywane w procesach zmiany pokoleniowej umożliwiając ochronę rodzinnego kapitału oraz utrzymanie funkcjonowania rodzinnego biznesu podczas procesów towarzyszących zmianom pokoleniowym.

Kod wartości

Skoro rodzinność w firmie jest wiodącym czynnikiem jej gospodarczego powodzenia, to firmę taką cechuje indywidualny kod wartości. Kod, który dla założyciela - właściciela jest kluczowy. Kod, który tworzy wizję długowieczności firmy rodzinnej. Z perspektywy prawnej wydawałoby się, że nie jest to zasadniczy element, jaki przyświecać może typowemu doradztwu w procesie zmiany pokoleniowej. A jednak. Jest kluczowy, ponieważ decyduje o modelu zastosowanych rozwiązań oraz kierunku, jaki sukcesja nada dalszemu rozwojowi firmy rodzinnej. Niejako biznesowe ryzyko założyciela, którym jest dobór najlepszego dla niego rozwiązania prawnego przeprowadzenia sukcesji, decyduje o tym, w jaki sposób firma rodzinna pokieruje nowym rozdaniem. Nie lada wyzwaniem dla prawnika jest dostrzec indywidulane wartości w firmie rodzinnej (swoisty kod) oraz dotrzeć do nich i dopasować rozwiązania prawne, jednocześnie uwypuklając uczestnikom sukcesji konkretne ryzyka, które się z nimi wiążą.

Dopasowane rozwiązania prawne

Dopiero połączenie świadomości wymienionych wartości oraz znajomość prawna możliwych rozwiązań może wspomóc proces zmiany pokoleniowej, jaki zachodzi w firmach rodzinnych.

I choć nadal polski porządek prawny nie ma zagranicznych rozwiązań służących procesom sukcesji i ochronie aktywów (fundacje prywatne, trusty) to jednak ma takie, które w sposób adekwatny pozwalają przejść proces sukcesji. I choć wykorzystanie w tych procesach instytucji funduszu inwestycyjnego zamkniętego przestało być tak atrakcyjne jak mogło być parę lat temu, to dorobek legislacyjny oraz praktyka gospodarcza związana z zarządzaniem funduszami mogą stanowić wkład w tworzenie polskich regulacji prawnych w zakresie zakładania i funkcjonowania polskich – krajowych fundacji prywatnych. Doświadczenie to może być zalążkiem do budowy profesjonalnych zarządzających aktywami zgromadzonymi w fundacjach prywatnych. Ważna jest bowiem profesjonalna i spójna odpowiedź rynku usług doradczych na potrzeby przedsiębiorców. Tymi potrzebami dzisiaj jest stworzenie rozwiązań prawnych służących budowie wielopokoleniowych przedsięwzięć gospodarczych za- bezpieczających przed roz- drobnieniem i roztrwonieniem majątków firm i ich właścicieli. Rozwiązania prawne, które dostępne są obecnie, są przede wszystkim: zagraniczne i zbyt kosztowne dla znacznego grona firm rodzinnych, co może stanowić przyczynę niepowodzeń, które wpłyną na jakość rodzimej gospodarki.

Wielopokoleniowość od strony prawnej

Dyskusja o potrzebie rozwiązań oraz wsparcia przedsiębiorczości rodzinnej w realizacji celu utrzymania wielopokoleniowego charakteru stworzonych przedsięwzięć gospodarczych przybrała określony kurs. Istotne jest by nabierał on właściwego toru tak, by prawne propozycje mogły przybrać drogę procesu ustawodawczego. Ważny przy tym będzie udział całego środowiska związanego z przedsiębiorczością rodzinną. Zarówno tych, którzy pierwszą zmianę pokoleniową mają za sobą, jak i tych przedsiębiorców, którzy proces sukcesji mają przed sobą. Do tego niezbędny będzie udział środowiska doradczego oraz instytucji związanych z firmami rodzinnymi, które swoimi działaniami tworzą platformę wymiany doświadczeń i poglądów jednocześnie kształtując świadomość nestorów i sukcesorów.

Procedura identyfikacji

W procesie sukcesji w biznesie ważna jest szeroko pojęta identyfikacja, w tym identyfikacja ryzyk operacyjnych oraz wynikających z otoczenia rodzinno-biznesowego, również tych o charakterze prawnym. Aspekty prawne pojawiają się w wielu obszarach: właścicielskim, zarządczym, pracowniczym, finansowym, strategii. Proces sukcesji w rodzinnym biznesie w wielu przypadkach wymusza profesjonalizację - oczywiście tam, gdzie z przyczyn rozwojowych jeszcze do niej nie doszło, profesjonalizację nie tylko organizacyjną. Procesy sukcesji wymagają również profesjonalizacji zarządczej. Nie każde pokolenie ma cechy przywódcze i zdolności samodzielnego zarządzania firmą rodzinną. Czasami skala działalności oraz struktura kapitałowa wymaga wprowadzenia zewnętrznych menedżerów. Czasami przyjęte rozwiązania prawne przeprowadzenia procesu sukcesji narzucają dobór zewnętrznych dyrektorów, jak na przykład w zagranicznych fundacjach prywatnych.

Agnieszka Krysik, radca prawny, wspólnik w Grabowski i Wspólnicy Kancelaria Radców Prawnych

Niestety nie zawsze jest sukcesor, któremu towarzyszy podobna pasja do tworzenia, rozwoju czy zdolność podejmowania ryzyka i wzięcia odpowiedzialności za decyzje. Nie zawsze formuła rodzinnego biznesu może być kontynuowana przez następne pokolenie, a czasami dopiero przy kolejnym rozwój nabierze tempa. To jednak wpisane jest w wizję długowieczności firmy rodzinnej, która buduje markę przez pokolenia, nie patrząc na krótkoterminowy zwrot z inwestycji. Firma rodzinna to przede wszystkim tradycja związana z kulturą prowadzenia biznesu. Pewien indywidualny gen, bez którego zarówno pierwsze pokolenie jak i kolejne nie osiągałyby swoistego sukcesu gospodarczego. To tak jak w gospodarstwach rolnych – sukces produkcji i jakości wytwarzanego produktu zawsze zależał od indywidualnego, rodzinnego przepisu (rodzinnej receptury), przekazywanego kolejnemu pokoleniu, czyli receptury modyfikowanej możliwościami techniki oraz rozwojem gospodarczym.

Źródło: Rzeczpospolita
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
REKLAMA
NAJNOWSZE Z RP.PL
REKLAMA
REKLAMA