Praga i Warszawa w oczach Umberto Eco

"Mój 1968. Po drugiej stronie muru" to książka złożona z dwu esejów na temat wydarzeń 1968 roku w Czechosłowacji i w Polsce pióra Umberto Eco. Książka trafi do polskich księgarń już jutro.

Gdy w sierpniu 1968 roku doszło do sowieckiej inwazji na Czechosłowację, Umberto Eco był właśnie przejazdem w Pradze. Celem jego podróży była Warszawa, gdzie miała się odbyć konferencja semiotyków. Po wkroczeniu wojsk do Czechosłowacji Eco nie mógł już jechać bezpośrednio z Pragi do Warszawy, udało mu się jednak dotrzeć do Wiednia, skąd złapał samolot do Polski. Zanim Eco wyleciał, napisał dla włoskiego tygodnika "L'Espresso" relację o wydarzeniach w Pradze, których był świadkiem. Redakcja zamówiła u niego kolejny reportaż - tym razem z Polski. Te właśnie dwa teksty, odnalezione po latach w archiwach gazety przez tłumacza książki - Jarosława Mikołajewskiego - składają się na książkę "Mój 1968".

"Tamten Eco z 1968 roku pozbawiony był ciężaru rutyny" - jak zauważa Mikołajewski. Nie był jeszcze naukowcem w pełnym tego słowa znaczeniu, miał 36 lat, powieść "Imię Róży", która przyniesie mu światową sławę, powstanie dopiero za 10 lat. Sam przyznaje, że był wtedy zainteresowany uprawianiem 'wzniosłego dziennikarstwa kulturalnego'" - pisze Mikołajewski w posłowiu.

Jego opowieść o wydarzeniach lata 1968 roku w dwu krajach Bloku Wschodniego jest jedną z niewielu relacji obserwatora z zewnątrz, niezaangażowanego osobiście. W opowieści Eco widać pewne zagubienie w realiach świata za żelazną kurtyną, widać też w pewną trudność w dobieraniu argumentów, za pomocą których autor próbuje wytłumaczyć zachodniemu czytelnikowi, być może o częstych wtedy sympatiach lewicowych, dlaczego mieszkańcy socjalistycznego raju buntują się. Eco w swojej opowieści opowiada się jednak po stronie zbuntowanych.

Dwie opowieści, które składają się na książkę, bardzo różnią się atmosferą. W Pradze Eco trafił na kulminacyjny moment buntu, opisuje tłum zachłystujący się ostatnimi godzinami wolności. Atmosfera jest dramatyczna, na ulicach giną ludzie, ale demonstranci ciągle jeszcze czują się wolni. "550 tysięcy żołnierzy z pięciu krajów zostało wysłanych do stolicy Czechosłowacji, by odbyć szybki kurs indoktrynacji politycznej prowadzony przez milionową armię Szwejków. Nie wiem, co przywiozą do domów, ale to pewne, że otrzymali właśnie stypendium na przyspieszony kurs demokracji" - pisze Eco.

W Warszawie trafia do zupełnie innego świata. Od fali demonstracji marcowych minęło już kilka miesięcy, ich uczestnicy siedzą w więzieniach, "syjoniści" masowo wyjeżdżają z kraju, nikt nie chce wypowiadać się dla włoskiego tygodnika pod własnym nazwiskiem. Z Leszkiem Kołakowskim Eco spotyka się w kilku kawiarniach, aby zmylić tajniaków, ze Stefanem Morawskim - na ławce w parku. Ludzie boją się mówić, co myślą. Zderzenie tej ponurej rzeczywistości z atmosferą w Pradze jest dla Eco znaczące.

Książkę "Mój 1968. Po drugiej stronie muru" opublikowało Wydawnictwo Literackie.