Dla Ciebie
Pozew w sprawie księgi musi być precyzyjny
Sąd nie orzeknie o tym, czego strona w procesie się nie domagała
Sąd Najwyższy w uchwale z 18 maja 2010 r. (sygn. III CZP134/09) uznał, że zasada ta obowiązuje także w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
SN podjął tę uchwałę w powiększonym, siedmioosobowym składzie na wniosek skierowany z Biura Rzecznika Praw Obywatelskich.
Pierwszeństwo zasady dyspozycyjności
Przyczyną wystąpienia z pytaniem były rozbieżności w nauce prawa i orzecznictwie Sądu Najwyższego, czy również w sprawie wniesionej na podstawie art. 10 ustawy z z 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (u.k.w.), tj. o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, pierwszeństwo ma tzw. zasada dyspozycyjności, czy może zasada dążenia do zapewnienia wiarygodności ksiąg wieczystych.
Żądanie pozwu podlega uwzględnieniu, jeśli zostanie udowodnione
Pierwsza zasada zapisana jest w art. 321 § 1 kodeksu postępowania cywilnego głoszącym, że „sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem pozwu, ani zasądzić ponad żądanie”. Zwolennicy poglądu, że przepis ten obowiązuje także w sprawach o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, twierdzą, iż nie ma żadnych podstaw, by było inaczej.
Takie stanowisko zajął SN m.in. w uchwale z 28 sierpnia 2008 r. (sygn. III CZP 76/08) oraz wyroku z 7 listopada 2008 r. (sygn. IV CSK 264/08), a wcześniej w wyroku z 21 marca 2001 r. (sygn. III CKN 1214/98).
W tym ostatnim wyraźnie zaznaczył, że w postępowaniu wszczętym na podstawie art. 10 u.k.w., jak w każdym postępowaniu procesowym, żądanie pozwu podlega uwzględnieniu, jeżeli zostanie udowodnione. Określa je zaś powód i sąd jest nim związany (art. 321 § 1 k.p.c.). Jeśli więc np. powód żąda wpisania go do księgi jako właściciela, sąd nie może ustalić, że jest on tylko użytkownikiem wieczystym albo że właścicielem, ale w innej części. Słowem, sąd uwzględni pozew, jeśli rzeczywisty stan prawny okaże się tożsamy ze stanem objętym żądaniem.
W wyroku z 7 listopada 2008 r. (sygn. IV CSK 264/08) SN stwierdził m. in., że zapewnieniu zgodności zapisów w księgach wieczystych z rzeczywistością służą inne mechanizmy niż powództwo z art. 10 u.k.w. Chodzić może np. o przewidziany w art. 62613 § 1 k. p. c. obowiązek wpisania przez sąd wieczystoksięgowy z urzędu (z własnej inicjatywy) ostrzeżenia o dostrzeżonej niezgodności czy wynikający z art. 36 ust. 1 u.k.w. obowiązek zawiadamiania tego sądu (m. in. przez sądy, organy administracji) o zmianach właściciela nieruchomości, a także przewidziana w ust. 4 art. 36 u. k. w. możliwość wymuszenia na właścicielu ujawniania przysługujących mu praw w księdze.
Liczy się cel
Pogląd odmienny, a mianowicie, że sąd w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie jest związany żądaniem pozwu czy raczej wskazanym przez stronę sposobem usunięcia tej niezgodności, zajął SN m.in. w wyrokach z 6 listopada 2003 r. (sygn. II CK 192/02) oraz 8 czerwca 2005 r. (sygn. I CK 701/04).
W pierwszym odwołał się do specyfiki tego rodzaju spraw, ich nadrzędnego celu: doprowadzenia treści księgi wieczystej do stanu usprawiedliwiającego zaufanie do niej, a więc zgodnego ze stanem rzeczywistym. SN stwierdził w tym wyroku m. in., że oddalenie powództwa w sytuacji, gdy ustalony stan prawny jest inny niż określony żądaniem pozwu, jest niedopuszczalne. Jeśli się więc np. okaże, że powód jest współwłaścicielem nieruchomości w innym ułamku, niż podał w pozwie, sąd powinien orzec o ujawnieniu jego prawa w części odpowiadającej rzeczywistemu stanowi prawnemu.
W uzasadnieniu pytania prawnego opowiedziano się za tą drugą koncepcją, tj. dającą prymat dążeniu do zapewnienia wiarygodności ksiąg wieczystych, będącemu celem postępowania przewidzianego w art. 10 u.k.w.
Z treści uchwały podjętej w odpowiedzi na to pytanie trzeba jednak wnosić, że SN w składzie siedmiu sędziów uznał za słuszny pierwszy z przedstawionych poglądów. Stwierdził w niej bowiem, że w sprawie o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym sąd jest związany żądaniem pozwu.
Rekomenduj artykuł Oddano głosów:
