Każdemu po połowie z wyjątkami

Udziały małżonków w majątku wspólnym są równe. W konsekwencji w razie ustania wspólności każde z małżonków ma prawo do połowy wartości tego majątku.

Jeśli wartość dóbr, które przypadną jednemu z nich, jest niższa, należy mu się od drugiego dopłata wyrównująca tę różnicę.

W niektórych sytuacjach jednak podział po równo byłby krzywdzący dla jednej ze stron. Dlatego wyjątkowo zarówno mąż, jak i żona może się domagać uwzględnienia przez sąd podczas ustalania udziałów stopnia, w którym każde z nich przyczyniło się do powstania majątku.

W skrajnych wypadkach sąd może całkowicie pozbawić jedno z małżonków udziału w tym majątku.

Ustalenie nierównych udziałów podczas podziału majątku dorobkowego wchodzi w rachubę, gdy:

- istnieje dysproporcja w przyczynieniu się do powstania majątku i jednocześnie,

- są ważne powody uzasadniające konieczność ustalenia nierównych udziałów.

Chodzi przy tym raczej o względy etyczne niż o sam wkład małżonka w gromadzenie majątku wspólnego. Ustalenie nierównych udziałów jest możliwe, gdy jeden z małżonków w sposób rażący i uporczywy nie przyczyniał się do powstania majątku stosownie do swych sił i możliwości zarobkowych.

Ważnym powodem ustalenia nierównych udziałów może być długoletnia separacja, podczas której każde z małżonków gospodarowało oddzielnie.

Nie uzasadnia ustalenia nierównych udziałów to, że majątek wspólny został zgromadzony wyłącznie dzięki wysokim zarobkom męża albo że żona przyczyniła się w większym stopniu do powstania majątku, bo jej zarobki były znacznie wyższe niż męża.

Oceniając, w jakim stopniu każdy z małżonków przyczynił się do powstania dorobku, sąd musi uwzględniać także nakład osobistej pracy przy wychowywaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym. Jeśli więc np. żona nie pracowała zawodowo albo jej zarobki były wprawdzie dużo niższe niż męża, ale wychowywała dzieci, zajmowała się domem, to sąd uzna, że ich udziały w dorobkowym majątku są takie same. Ustalenie nierównych udziałów może uzasadniać sytuacja, gdy jeden z małżonków rażąco uchylał się od pomnażania dorobku rodziny, mimo możliwości i kwalifikacji nie podejmował pracy, która dałaby godziwe zarobki.

Z żądaniem ustalenia nierównych udziałów, tak samo jak o podział majątku dorobkowego, można wystąpić do sądu także kilka lat po rozwodzie czy orzeczeniu separacji. Zasadniczo właściwym czasem na zgłoszenie takiego żądania jest sprawa sądowa o podział majątku wspólnego.