Poznaj podatkowe skutki oszczędzania na dobrowolną emeryturę

źródło: Rzeczpospolita

+zobacz więcej zdjęć

Redakcja poleca:

• Jakie są warunki korzystania z ulgi w PIT
• Nowa ulga na IKE w Sejmie

1 stycznia 2012 r. weszły w życie przepisy regulujące nową formę dobrowolnego zabezpieczenia emerytalnego. Teraz są do wyboru dwie: IKE i IKZE. Przyjrzyjmy się zasadom opodatkowania zgromadzonych tam dochodów

Są one istotne zarówno dla oszczędzających, jak i dla instytucji finansowych wypłacających zdeponowane w nich środki.

Od początku tego roku dotychczasowa możliwość gromadzenia środków na indywidualnych kontach emerytalnych (IKE) została rozszerzona o „bliźniaczy” rodzaj indywidualnych kont zabezpieczenia emerytalnego (IKZE).

Chociaż konstrukcje obu kont emerytalnych są zbieżne, oszczędzanie i korzystanie ze środków na nich zgromadzonych rodzi odmienne skutki podatkowe.

Zwolnienie dla pieniędzy z IKE

Środki podlegające wypłacie z IKE (w rozumieniu ścisłym „wypłaty” – jako wypłaty w wyniku spełnienia wymogów programu IKE) korzystają ze zwolnienia podatkowego.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 58a lit. a) i b) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) wolne od tego podatku są dochody z tytułu oszczędzania na indywidualnym koncie emerytalnym uzyskane w związku z:

• gromadzeniem i wypłatą środków przez oszczędzającego,

• wypłatą środków dokonaną na rzecz osób uprawnionych do tych środków po śmierci oszczędzającego.

Zwolnienie nie ma jednak zastosowania w przypadku, gdy oszczędzający, naruszając prawo, gromadził oszczędności na więcej niż jednym indywidualnym koncie emerytalnym - patrz tekst „Jakie są warunki korzystania z ulgi w PIT”.

Formy wypłaty oszczędności

Celem IKE oraz IKZE jest gromadzenie środków pieniężnych oszczędzającego w celu zapewnienia mu wypłaty świadczeń

quasi emerytalnych w momencie spełnienia warunków ustawy. „Wypłata” oznacza zatem realizację celu dobrowolnego

zabezpieczenia emerytalnego i prawo otrzymania świadczenia uzupełniającego inne wypłaty emerytalne. Warunki dokonania wypłaty są najważniejszym elementem odróżniającym zasady oszczędzania na IKE oraz IKZE.

Emerytura dla oszczędzającego

W przypadku gromadzenia środków na IKE wypłata następuje wyłącznie na wniosek oszczędzającego po osiągnięciu przez niego wieku 60 lat lub nabyciu uprawnień emerytalnych i ukończeniu 55. roku życia oraz spełnieniu warunku:

• dokonywania wpłat na IKE co najmniej w pięciu dowolnych latach kalendarzowych albo

• dokonania ponad połowy wartości wpłat nie później niż na pięć lat przed dniem złożenia przez oszczędzającego wniosku o dokonanie wypłaty.

Wypłata środków zgromadzonych na IKZE następuje zaś wyłącznie na wniosek oszczędzającego, po osiągnięciu przez niego wieku 65 lat oraz pod warunkiem dokonywania wpłat na IKZE co najmniej w pięciu latach kalendarzowych.

W obu przypadkach wypłata może być dokonywana jednorazowo albo w ratach. Dodatkowo, w przypadku IKZE, wypłata w ratach środków zgromadzonych przez oszczędzającego następuje przez co najmniej dziesięć lat. Jeżeli wpłaty na IKZE były dokonywane przez mniej niż dziesięć lat, wypłata w ratach może być rozłożona na okres równy okresowi, w jakim dokonywane były wpłaty.

Po śmierci posiadacza

W przypadku śmierci posiadacza IKE (IKZE) los środków zgromadzonych na koncie zależy od wcześniejszej dyspozycji oszczędzającego. Są one wypłacane tzw. osobom uprawnionym. Uprawnienie do otrzymania zgromadzonych oszczędności wynika z treści umowy o prowadzenie IKE (IKZE), a w razie braku takiej dyspozycji posiadacza konta podlegają one dziedziczeniu (jedynie w przypadku konta prowadzonego w zakładzie ubezpieczeń zastosowanie znajduje regulacja właściwa dla śmierci ubezpieczonego – art. 831 i art. 832 kodeksu cywilnego; oznacza to, że jeżeli w chwili śmierci ubezpieczonego nie ma osoby uprawnionej do otrzymania sumy ubezpieczenia, wypłata następuje na rzecz najbliższej rodziny ubezpieczonego).

Nawet jeżeli środki zgromadzone na koncie emerytalnym podlegają dziedziczeniu, stając się częścią masy spadkowej, ich nabycie nie podlega podatkowi od spadków i darowizn (wynika to z art. 3 pkt 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn). W każdym z tych przypadków wypłaty środków na IKE (IKZE) na rzecz osoby uprawnionej (również spadkobiercy) zastosowanie znajdują przepisy ustawy o PIT.

Wypłata transferowa

Inną formą zadysponowania środkami zgromadzonymi na IKE lub IKZE jest wypłata transferowa. Polega ona na pozostawieniu przez oszczędzającego środków w systemie dobrowolnego zabezpieczenia emerytalnego, przy jednoczesnej zmianie sposobu oszczędzania. Wypłata transferowa polega na:

• przeniesieniu środków zgromadzonych przez oszczędzającego na IKE do innej instytucji finansowej prowadzącej IKE,

• przeniesieniu środków zgromadzonych przez oszczędzającego na IKZE do innej instytucji finansowej prowadzącej IKZE,

• przeniesieniu środków z IKE zmarłego na IKE osoby uprawnionej lub do programu emerytalnego, do którego uprawniony przystąpił,

• przeniesieniu środków z IKZE zmarłego na IKZE osoby uprawnionej,

• jednoczesnym odkupieniu jednostek uczestnictwa w jednym funduszu inwestycyjnym i nabyciu jednostek uczestnictwa w innym funduszu inwestycyjnym zarządzanym przez to samo towarzystwo za środki pieniężne uzyskane z odkupienia jednostek uczestnictwa (konwersja), pod warunkiem że jednostki odkupywane, jak i nabywane są rejestrowane na IKE albo IKZE oszczędzającego,

• przeniesieniu środków zgromadzonych przez oszczędzającego na IKE do programu emerytalnego, do którego przystąpił oszczędzający.

Wypłata transferowa pozostawia zatem środki w ramach instytucji dobrowolnego zabezpieczenia emerytalnego. Sama zmiana sposobu inwestowania środków nie jest uznawana za naruszenie celów ustawy. Stąd wypłata transferowa korzysta ze zwolnienia podatkowego.