Fiskus może zająć rachunek bankowy

Gdy z firmowego konta nie da się wypłacić pieniędzy, choć jeszcze dzień wcześniej było to możliwe, niewykluczone, że zainteresował się nim urząd skarbowy

Jednym ze środków egzekucyjnych stosowanych przy dochodzeniu należności pieniężnych jest egzekucja z rachunków bankowych. Jeśli firma ma jakieś zaległości, np. nieuregulowany na czas VAT, zajęcie jej konta to bardzo realny scenariusz.

Pozwalają na to fiskusowi przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. DzU z 2005 r. nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej upea).

Zanim jednak do tego dojdzie i firmowe konto zostanie zablokowane, naczelnik urzędu skarbowego (jako organ egzekucyjny) musi dopełnić kilku formalności.

Najpierw formalności

Pierwsza to ustalenie, w którym banku przedsiębiorca ma konto (lub konta) bankowe. Nie powinno z tym być problemów. Przedsiębiorcy sami bowiem przekazują urzędom skarbowym takie informacje, składając zgłoszenia identyfikacyjne (aktualizacyjne) NIP-2 lub NIP-7 z załącznikiem NIP-B (informacja o rachunkach).

Nawet jeśli zdarzy się, że urząd skarbowy będzie miał jedynie informację o tym, w którym banku przedsiębiorca ma rachunek – bez jego numeru – to wystarczy, aby konto zablokować. Z art. 81 § 1 upea wynika bowiem, że zajęcie wierzytelności jest skuteczne w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy naczelnik urzędu skarbowego wskaże numery tych rachunków.

Oczywiście może również się zdarzyć, że fiskus nie będzie posiadał aktualnych informacji o koncie bankowym przedsiębiorcy. Może wtedy rozesłać zawiadomienia o zajęciu konta do wszystkich banków w miejscu zamieszkania lub siedziby przedsiębiorcy, zakładając, że w którymś z nich taki rachunek jest prowadzony.

Zajęciu podlegają w zasadzie wszelkie rachunki, ich rodzaj nie ma tu większego znaczenia (np. rachunek bieżący czy pomocniczy). Nieistotne jest również to, czy rachunek prowadzony jest w złotych czy w obcej walucie.

Zawiadomienie z urzędu

Do zajęcia rachunku bankowego nie dojdzie jednak bez zawiadomienia. Naczelnik urzędu skarbowego przesyła je do banku (lub do jednego z oddziałów – gdy bank takie posiada). Podaje w nim, czyje konto ma zostać zajęte, o jaką kwotę chodzi i na jakiej podstawie do zajęcia dochodzi.

W zawiadomieniu tym naczelnik wzywa jednocześnie bank, aby bez jego zgody nie wypłacał żadnych kwot do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał mu kwotę wymienioną w zawiadomieniu. A jeśli na koncie podatnika nie ma wystarczającej ilości gotówki do pokrycia egzekwowanej kwoty – aby powiadomił o przeszkodzie w wypłacie (w ciągu siedmiu dni od doręczenia wezwania).

O podjęciu działań przez urząd skarbowy powiadomiony powinien być oczywiście również sam przedsiębiorca. Powinno to nastąpić jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia do banku o zajęciu wierzytelności z rachunku. Naczelnik urzędu skarbowego powinien zatem doręczyć przedsiębiorcy odpis tytułu wykonawczego (oczywiście jeśli nie nastąpiło to już wcześniej) i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty bez jego zgody kwoty zajętej na rachunku bankowym.

Współwłasność to nie przeszkoda

Zajęcie rachunku bankowego, przeprowadzone we wspomniany wcześniej sposób, będzie skuteczne również wtedy, gdy rachunek prowadzony jest dla kilku osób, z których tylko jedna jest zobowiązana do zapłaty. Mówi o tym art. 81 § 1a upea.

12 037,17 zł to kwota, do której lokaty są wyłączone spod egzekucji administracyjnej

Potwierdza to również wyrok Sądu Najwyższego z 6 listopada 2008 r. (II CSK 172/ 08). Czytamy w nim: „stosunki prawne wewnętrzne łączące współposiadaczy wspólnego rachunku bankowego między sobą pozostają zasadniczo poza obszarem zainteresowania banku.

Wyznaczają one uprawnienia do korzystania ze środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku w relacji między współposiadaczami”. Innymi słowy: bank zablokuje kwotę wskazaną w zawiadomieniu przesłanym przez naczelnika urzędu skarbowego i nie będzie interesował się tym, w jakiej części uprawniony jest do niej dłużnik fiskusa.