Wiedza naprawdę kosztuje

autor: Alik Keplicz

źródło: AP

Obrońcy „wolnego Internetu” nie zawsze rozumieją potrzebę ochrony własności intelektualnej (na zdjęciu demonstracja przeciwników ACTA w Warszawie 24 stycznia)

+zobacz więcej zdjęć

Redakcja poleca:

• Wojciechowski: Tuskowi brakuje rozumu i jaj
• Przeciwnicy ACTA przed Stadionem Narodowym

Potrzebne jest precyzyjne prawo, które nie dopuszcza do kradzieży własności intelektualnej

Je­ste­śmy dziś świad­ka­mi woj­ny in­te­re­sów, ale i woj­ny idei, któ­ra jest skut­kiem prze­cho­dze­nia od go­spo­dar­ki prze­my­sło­wej do go­spo­dar­ki opar­tej na wie­dzy. Klu­czem do zro­zu­mie­nia te­go, co się dzie­je, jest wła­śnie wie­dza w sze­ro­kim te­go sło­wa zna­cze­niu, a do­kład­niej od­po­wiedź na py­ta­nie, gdzie le­ży gra­ni­ca po­mię­dzy wie­dzą trak­to­wa­ną ja­ko do­bro hu­ma­ni­stycz­ne i do­bro eko­no­micz­ne.

Isto­tą go­spo­dar­ki jest sprze­daż wy­two­rzo­nych dóbr za pie­nią­dze, któ­re są środ­kiem do ży­cia pra­cow­ni­ków i wła­ści­cie­li przed­się­biorstw oraz źró­dłem roz­wo­ju. Każ­dy chciał­by, aby ben­zy­na i sa­mo­cho­dy by­ły jak naj­tań­sze, ale nikt zdro­wo my­ślą­cy nie ocze­ku­je, że bę­dą roz­da­wa­ne za dar­mo.

Po­dob­nie w go­spo­dar­ce opar­tej na wie­dzy: mu­si być ona sprze­da­wa­na w for­mie pro­duk­tów i usług, aby po­kryć kosz­ty jej wy­two­rze­nia, upo­wszech­nie­nia, prze­ka­za­nia itd. i za­pew­nić środ­ki do ży­cia twór­com. I tu do­cho­dzi­my do sed­na spra­wy – wie­dza nie jest ta­kim sa­mym do­brem jak ben­zy­na. Czło­wiek po­trze­bu­je wie­dzy, któ­ra w de­cy­du­ją­cy spo­sób wpły­wa na ja­kość je­go ży­cia za­rów­no oso­bi­ste­go, jak i spo­łecz­ne­go. Wie­dza me­dycz­na po­zy­tyw­nie wpły­wa na stan zdro­wia, eko­no­micz­na na po­ziom eme­ry­tur, in­for­ma­tycz­na na bez­pie­czeń­stwo w sie­ci.

Z wy­two­rze­niem cze­go­kol­wiek, tak­że wie­dzy, wią­że się ko­niecz­ność po­kry­cia kosz­tów i wy­ge­ne­ro­wa­nia zy­sku nie­zbęd­ne­go do sfi­nan­so­wa­nia roz­wo­ju. Kto ma za to pła­cić? I tu ma­my w uprosz­cze­niu czte­ry moż­li­wo­ści: za otrzy­ma­ną wie­dzę pła­ci jej kon­su­ment, pań­stwo z pie­nię­dzy ze­bra­nych w for­mie po­dat­ków od wszyst­kich oby­wa­te­li i udo­stęp­nia ją za dar­mo, za wie­dzę pła­ci kon­su­ment  ja­kie­goś in­ne­go do­bra, któ­re jest re­kla­mo­wa­ne przy oka­zji prze­ka­zu wie­dzy al­bo też nie pła­ci się za wie­dzę, tyl­ko za po­śred­nic­two w do­stę­pie do niej. W tym pierw­szym mo­de­lu wie­dza dla jej kon­su­men­ta jest płat­na, a w po­zo­sta­łych – bez­płat­na. To oczy­wi­ste, że bez­płat­ność bu­dzi en­tu­zjazm, ale wią­że się z istot­ny­mi kon­se­kwen­cja­mi eko­no­micz­ny­mi i spo­łecz­ny­mi.

Za­ra­bianie gło­wą

W Pol­sce oko­ło 50 proc. mło­dych lu­dzi stu­diu­je na wyż­szych uczel­niach, łącz­nie po­nad 2 mi­lio­ny osób. Ty­po­wy stu­dent nie za­ra­bia na swo­je utrzy­ma­nie sam, tyl­ko stu­diu­je na koszt swo­ich ro­dzi­ców i ogól­nie mu się nie prze­le­wa. Ma du­że za­po­trze­bo­wa­nie na wie­dzę do­stęp­ną przez In­ter­net, a ma­ło pie­nię­dzy, więc ja­ko kon­su­ment chce mieć to wszyst­ko za dar­mo.

Je­go punkt wi­dze­nia zmie­nia się dia­me­tral­nie, gdy skoń­czy stu­dia, a ro­dzi­ce mó­wią mu, że nie chcą dłu­żej ło­żyć na je­go utrzy­ma­nie i ocze­ku­ją, że to on do­ło­ży do ich eme­ry­tu­ry. Absolwent za­czy­na my­śleć, jak by tu za­ro­bić na na­by­tej przez pięć lat stu­diów mą­dro­ści – czy­li jak swo­ją wie­dzę sprze­dać, aby mieć wła­sne środ­ki na ży­cie. I wów­czas wca­le nie przy­cho­dzi mu do gło­wy, że naj­le­piej jest roz­da­wać swo­ją wie­dzę za dar­mo. Mo­del, w któ­rym on – ma­gi­ster – przez osiem go­dzin ko­pie ro­wy, za co mu się pła­ci, a po pra­cy two­rzy i roz­da­je swo­ją wie­dzę za dar­mo przez In­ter­net, nie wy­da­je mu się atrak­cyj­ny.

W kra­jach roz­wi­nię­tych, po na­tu­ral­nej wy­mia­nie po­ko­leń, 50 proc. spo­łe­czeń­stwa bę­dzie mia­ło wyż­sze wy­kształ­ce­nie. Bę­dzie chcia­ło za­ra­biać na utrzy­ma­nie swo­je i swo­ich ro­dzin w sek­to­rze wie­dzy, bo uwa­ża, że po to prze­cież stu­dio­wa­ło. Wie­dza mu­si być za­tem trak­to­wa­na ja­ko ryn­ko­we do­bro eko­no­micz­ne. Ina­czej tych aspi­ra­cji nie da się sfi­nan­so­wać.

Dziu­ra bu­dże­to­wa

Mo­del, w któ­rym za wie­dzę pła­ci pań­stwo z po­dat­ków i udo­stęp­nia ją za dar­mo, ma uza­sad­nie­nie tyl­ko w od­nie­sie­niu do wie­dzy pod­sta­wo­wej, nie­zbęd­nej ca­łe­mu spo­łe­czeń­stwu. Co to jest pra­wo Ohma czy też pra­wo po­py­tu i po­da­ży, każ­dy po­wi­nien móc do­wie­dzieć się za dar­mo. Wie­dza pod­sta­wo­wa nie ozna­cza wie­dzy skrom­nej w swo­im wy­mia­rze, tyl­ko usta­lo­ny ka­non. Na­to­miast je­śli po­nad­pod­sta­wo­wa wie­dza ma się roz­wi­jać, to są po­trzeb­ne na ten cel środ­ki fi­nan­so­we, któ­re po­win­ny po­cho­dzić z zy­sku z jej sprze­da­ży, a nie z pod­nie­sio­nych po­dat­ków.