Debata u RPO o przyjaznym przesłuchiwaniu dzieci

Potrzeba więcej certyfikowanych pokoi do przesłuchiwania małoletnich - uważają przedstawiciele resortu sprawiedliwości i Fundacji Dzieci Niczyje, którzy we wtorek w biurze RPO uczestniczyli w seminarium Koalicji na Rzecz Przyjaznego Przesłuchiwania Dzieci

Seminarium odbyło z okazji zarówno Tygodnia Ofiar Przestępstw, jak i pięciolecia powstania koalicji. Zawiązano ją w lutym 2007 r. w biurze Rzecznika Praw Obywatelskich. Koalicja zrzesza 261 organizacji i instytucji, m.in. Ministerstwo Sprawiedliwości. Inicjatorem jej powstania była Fundacja Dzieci Niczyje.

"Udało nam się zrobić dużo, ale przed nami nowe wyzwania. (...) Wydaje się, że obecnie jednym z największych wyzwań jest zwiększenie liczby certyfikowanych przyjaznych pokoi przesłuchań" - powiedziała Marzena Kruk z Departamentu Praw Człowieka Ministerstwa Sprawiedliwości. Resort w ubiegłym roku przygotował projekt zmian w Kodeksie postępowania karnego, który zmierza m.in. do rezygnacji z wielokrotnego przesłuchiwania w salach sądowych dzieci w roli świadków lub pokrzywdzonych i zapowiada przeniesienie przesłuchań w miejsca przyjazne dzieciom.

Obecnie w kraju są 54 certyfikowane miejsca do przesłuchiwania małoletnich. "Z jednej strony, biorąc pod uwagę to, jak sytuacja wyglądała kilka lat temu, wydaje się, że 54 to dużo, ale w skali kraju przecież wszyscy wiemy, że 54 to za mało" - mówiła Kruk. "Ta sieć musi być znacznie gęstsza, żeby w każdym miejscu Polski sędzia, podejmując decyzję, że w takim miejscu przesłuchuje dziecko, miał możliwość łatwo tam dojechać" - powiedziała PAP dyrektor Fundacji Dzieci Niczyje dr Monika Sajkowska.

Jak podkreśliła Kruk, prócz certyfikowanych pokoi przesłuchań, spełniających standardy opracowane przez resort sprawiedliwości i Fundację Dzieci Niczyje, w kraju jest jeszcze ok. 300 tzw. niebieskich pokoi do przesłuchiwania dzieci.

"Naszym marzeniem jest, żeby w każdym powiecie był co najmniej jeden certyfikowany pokój, ale to jest długa droga" - powiedziała Kruk. "Żeby był taki jeden pokój w rejonie każdego sądu rejonowego, to myślę, że jest minimum" - oceniła z kolei Sajkowska. W kraju jest 379 powiatów, zaś sądów rejonowych - 321.

Kruk zwróciła uwagę na brak stałego budżetu na tworzenie certyfikowanych miejsc do przesłuchań dzieci. Resort sprawiedliwości stara się na ten cel o pieniądze z norweskiego mechanizmu finansowego. "Norwegowie zainteresowali się tym programem i wszystko wskazuje na to, że otrzymamy środki finansowe" - powiedziała Kruk. Pieniądze miałyby w pierwszej kolejności trafić na Opolszczyznę i w Świętokrzyskie, gdzie takich pokoi jeszcze nie ma.

Uczestnicy seminarium podkreślali, że o przyjaznych metodach przesłuchiwania dzieci należy informować zarówno studentów prawa, jak i sędziów i prokuratorów. "Na podstawie analiz wiemy, że nie wszystkie pokoje są wykorzystywane na takim poziomie, na jakim mogłyby być wykorzystywane. Jest to też kwestia odpowiedniej wiedzy i dotarcia przede wszystkim do sędziów, żeby z takich pomieszczeń korzystali" - powiedziała Kruk.

"Widzimy, ile dodatkowych problemów, pytań i pułapek kryje się w tak - wydawałoby się - prostej myśli, by doprowadzić do zasadniczej zmiany w Polsce takich przesłuchań, które często, jak wiemy, były raniące, wielokrotne i utrwalały pozycję ofiary zamiast jej sytuację zmienić" - powiedziała rzecznik praw obywatelskich prof. Irena Lipowicz. Oceniła, że uczestnicy koalicji "porwali się na dokonanie zasadniczej zmiany w funkcjonowaniu polskiego wymiaru sprawiedliwości".

Pod koniec zeszłego roku rzecznik praw dziecka Marek Michalak zwrócił się do resortu sprawiedliwości z prośbą o zwiększenie ochrony przesłuchiwanych dzieci. W odpowiedzi ministerstwo poinformowało, że postulaty rzecznika ws. ustawowego zagwarantowania jednorazowego przesłuchania dzieci-świadków we wszystkich kategoriach spraw, zwłaszcza gdy znają sprawcę, w dużym zakresie zostały uwzględnione w projekcie nowelizacji Kodeksu postępowania karnego, opracowanego przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Karnego. Pod koniec stycznia projekt został skierowany do uzgodnień międzyresortowych. Przesłuchiwanym dzieciom mają zostać zapewnione różne poziomy ochrony, uzależnione od ich wieku oraz tego, czy posiadają w postępowaniu karnym status pokrzywdzonego.