Bez zmiany umowy spółki

Podwyższenie kapitału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością może czasem przysporzyć problemów

Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością bardzo często korzystają z instytucji podwyższenia kapitału zakładowego.

Wydawałoby się, że operacja ta jest jasna i prosta. Podwyższyć kapitał zakładowy można albo na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników, zmieniając umowę spółki, albo w trybie uproszczonym bez zmiany umowy spółki (jeśli w umowie spółki przewidziane zostaną odpowiednie postanowienia, tj. maksymalna wysokość podwyższenia i termin, w którym podwyższenie jest możliwe).

Na pierwszy rzut oka różnice między tymi trybami sprowadzają się jedynie do kwestii formalnych. W przypadku zmiany umowy dla uchwały wspólników, a także oświadczenia dotychczasowych akcjonariuszy o objęciu akcji wymagana jest forma aktu notarialnego, a uchwała winna być podjęta większością dwóch trzecich głosów.

W trybie uproszczonym nie ma wymogu formy aktu notarialnego zarówno w przypadku uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego, jak i oświadczenia dotychczasowych wspólników o objęciu akcji. W głosowaniu nad uchwałą wystarczy zwykła większość głosów.

W trybie uproszczonym

W praktyce jest jednak jeszcze jedna, aczkolwiek bardzo problematyczna różnica. Przez nieprecyzyjność ustawodawcy i zmienne orzecznictwo Sądu Najwyższego spółki z ograniczoną odpowiedzialnością borykają się w  niektórych sądach rejestrowych z zarejestrowaniem podwyższenia kapitału zakładowego spółki dokonanego w trybie uproszczonym.

Dotyczy to sytuacji, gdy wspólnicy wyłączają prawo pierwszeństwa objęcia udziałów bądź to próbując w sposób nieproporcjonalny objąć nowe udziały (np. w spółce o kilku udziałowcach udziały obejmie tylko jeden z nich), bądź też wprowadzając do spółki nowych wspólników. Sąd Najwyższy dotychczas nie udzielił rozstrzygającej odpowiedzi na pytanie, czy w trybie uproszczonym podwyższenia kapitału zakładowego w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością możliwe jest wyłączenie prawa poboru niektórych wspólników czy też nie.

W ostatnich latach zapadło kilka orzeczeń, w których Sąd Najwyższy raz uznawał, że jest to możliwe, innym razem twierdził, że w trybie uproszczonym nowe udziały mogą być objęte jedynie przez dotychczasowych wspólników i jedynie proporcjonalnie do dotychczas posiadanych przez nich udziałów.

Sprawa ta, naszym zdaniem, wymaga zajęcia przez Sąd Najwyższy jasnego stanowiska (w formie uchwały w składzie siedmiu sędziów), zwłaszcza wobec braku jednolitej praktyki w sądach rejestrowych. Stan niepewności co do wykładni przepisów powoduje konieczność przyjmowania w praktyce bardziej rygorystycznej interpretacji przepisów prawa po to jedynie, aby uniknąć komplikacji przy zarejestrowaniu transakcji w sądzie rejestrowym.

Proporcjonalnie obejmują nowe udziały

Bezpieczne i pewne z punktu widzenia sprawności i ekonomii przeprowadzanej transakcji jest stanowisko, że trybem uproszczonym objęta jest jedynie sytuacja, w której dotychczasowi wspólnicy (bez wyjątków) proporcjonalnie obejmują nowe udziały (o ile umowa spółki nie stanowi inaczej).

Pozostałe sytuacje, w których następuje wyłączenie prawa poboru, a zatem nieproporcjonalne objęcie nowych udziałów przez dotychczasowych wspólników lub też wprowadzenie nowych wspólników do spółki, powinny dla pewności nastąpić w zwykłym trybie, tzn. w drodze zmiany umowy spółki w formie aktu notarialnego. Podjęcie próby nieproporcjonalnego objęcia nowych udziałów przez dotychczasowych wspólników lub też wprowadzenie nowych wspólników do spółki w trybie uproszczonym może być ryzykowne i kosztować wspólników, przede wszystkim, utratę cennego czasu.

Odmowa wpisu przez sąd rejestrowy powoduje, iż spółka zmuszona jest ponownie zwołać zgromadzenie wspólników, które uchyli dotychczasową, zakwestionowaną przez sąd rejestrowy uchwałę i podejmie (w formie aktu notarialnego) nową uchwałę o podwyższeniu kapitału zakładowego w trybie zmiany umowy spółki. Oczywiście wiąże się to też z dodatkowymi kosztami notarialnymi, które nie są ponoszone przy uproszczonym podwyższeniu kapitału (poza ewentualnie oświadczeniem nowych wspólników o objęciu udziałów).