Kalendarium 1964 - 1968

1964

14 marca – W proteście przeciwko ograniczaniu wolności słowa jego inicjator – poeta i felietonista Antoni Słonimski– złożył w Urzędzie Rady Ministrów list sprzeciwiający się ograniczeniu przydziału papieru na druk książek i czasopism oraz zaostrzeniu cenzury „co zagraża rozwojowi kultury narodowej”. Dokument podpisały 34 osoby – twórcy i naukowcy, m.in. Maria Dąbrowska, Paweł Jasienica, Karol Estreicher, Maria Ossowska, Stanisław Pigoń, Jerzy Turowicz, Jerzy Andrzejewski, Stanisław Cat-Mackiewicz, Stefan Kisielewski, Jan Parandowski, Zofia Kossak, Melchior Wańkowicz. Reżim Gomułki poddał jego sygnatariuszy represjom oraz zorganizował przeciwko nim propagandową kampanię, np. inicjując tzw. kontrlist podpisany przez ok. 600 osób, w tym Jarosława Iwaszkiewicza, Juliana Przybosia, Tadeusza Różewicza, Wisławę Szymborską.

23 kwietnia – W uchwalonym przez Sejm PRL kodeksie cywilnym umieszczono zapis, iż „przepisy prawa cywilnego powinny być tłumaczone i stosowane zgodnie z zasadami ustroju i celami PRL”. Kodeks uderzał również we własność prywatną na wsi.

23 lipca – W Londynie utworzono Polski Ośrodek Społeczno-Kulturalny. POSK – wspólny dom polskiej emigracji – był jedyną taką instytucją na świecie wzniesioną wysiłkiem naszych rodaków. Stał się małą Polską, centrum niepodległościowego życia społecznego i kulturalnego emigracji.

9 listopada – W ramach narastającego konfliktu ze środowiskami intelektualnymi i represji wobec sygnatariuszy Listu 34, na trzy lata więzienia skazano Melchiora Wańkowicza. 72-letni, najpopularniejszy żyjący polski pisarz spędził w areszcie pięć tygodni. Powodem jego aresztowania było przesłanie córce Marcie Erdman mieszkającej w USA listu opisującego sytuację w środowisku literackim, którego fragmenty wyemitowało Radio Wolna Europa. Międzynarodowy skandal wywołany jego aresztowaniem spowodował, że natychmiast po procesie został wypuszczony.

12 grudnia – Ministrem spraw wewnętrznych został Mieczysław Moczar, działacz KPP, agent sowiecki o pseudonimie Woron, partyzant AL, szef wojewódzkiego UB w Łodzi i w Olsztynie, od 1957 roku wiceminister MSW. Nominacja ta stanowiła zwycięstwo nieformalnej grupy działaczy partyjnych określanych „partyzantami”. Od początku lat 60. mitologizowali oni walkę Polaków w okresie II wojny światowej, kreowali się na „narodowych komunistów” i posługiwali się hasłami nacjonalistycznymi, antyinteligenckimi, antysemickimi.

1965

2 lutego – Próbując odwrócić uwagę społeczną od istoty niewydolnej gospodarki, na karę śmierci skazano Stanisława Wawrzeckiego, dyrektora Stołecznego Przedsiębiorstwa Handlu Mięsem, a wraz z nim cztery osoby na dożywocie (wyrok wykonano). W tzw. aferze mięsnej na ławie oskarżonych zasiadło 10 osób, którym zarzucono „systematyczne zagarnianie mienia społecznego”.

15 lipca – Na konferencji w Ministerstwie Kultury i Sztuki z udziałem prokuratora generalnego poinformowano o „niezgodnej z prawem działalności trzech członków Związku Literatów Polskich”: Stanisława Cata-Mackiewicza, Januarego Grzędzińskiego i Jana Nepomucena Millera, którym zarzucono publikacje w prasie emigracyjnej. Mackiewicz pisywał od 1964 roku pod pseudonimem Gaston de Cerizay artykuły do paryskiej „Kultury”, podobnie Grzędziński, natomiast Jan Nepomucen Miller publikował jako Stanisław Niemira w londyńskich „Wiadomościach” i 18 września tego roku otrzymał wyrok trzech lat więzienia.

19 lipca – Na 3,5 roku skazano Jacka Kuronia, a na trzy lata Karola Modzelewskiego. Powodem był ich „List otwarty do członków PZPR i ZMS przy Uniwersytecie Warszawskim”. Obaj z pozycji fundamentalistycznie marksistowskich krytykowali w nim powstanie i rządy nowej klasy (partyjnej nomenklatury i biurokracji). 18 listopada – Podczas obrad Soboru Watykańskiego II uczestniczący w nim polscy biskupi wystosowali listy do kilkudziesięciu zagranicznych episkopatów w związku ze zbliżającym się milenium chrztu Polski. W tekście do biskupów niemieckich znalazły się słowa: „wyciągamy do Was (…) ręce oraz udzielamy przebaczenia i prosimy o przebaczenie”. Gest ten miał stanowić początek wzajemnego pojednania między obu narodami. W związku z tym władze, które budowały swoją legitymizację na antyniemieckości, rozpętały nienawistną kampanię przeciwko biskupom, co znalazło akceptację wśród części społeczeństwa, w którym żywe były jeszcze rany i wspomnienia niemieckich zbrodni.