Dodatki do wynagrodzenia są obowiązkowe w budżetówce

Wynagrodzenia, jakie otrzymują pracownicy, to rzadko goła pensja. Dochodzą do niej różne dodatki: niektóre obowiązkowe, inne nie. Ich liczba zależy od tego, gdzie pracownik jest zatrudniony oraz od hojności jego szefa

Za godziny nadliczbowe i za pracę w niedzielę czy święto należy się dodatek, jeśli pracownik nie otrzymał w zamian wolnego. Tak samo za pracę w nocy. Ich wypłata jest obowiązkowa, bez względu na to, gdzie pracownik jest zatrudniony. Taki charakter ma również dodatek wyrównawczy, choć należy się on ściśle określonym grupom zawodowym. Ale na tym koniec z obligatoryjnymi dodatkami, wypłacanymi na podstawie powszechnych przepisów prawa pracy. Inne są przyznawane albo na podstawie wewnętrznych regulacji pracodawcy, albo przepisów szczególnych (patrz tabela). Te ostatnie dotyczą głównie pracodawców ze sfery budżetowej. Ponieważ jednak budżetówka to wiele obszarów, z których każdy ma osobne regulacje, przedstawiamy tylko dodatki dla pracowników samorządowych i nauczycieli zatrudnionych w szkołach samorządowych.

Przykład 1

Regulamin wynagrodzeń w spółce zatrudniającej ponad 100 osób przewiduje miesięczne dodatki motywacyjne dla wszystkich pracowników bez względu na stanowisko i sposób wykonywania obowiązków służbowych. Wynoszą 10 proc. pensji zasadniczej. Po roku firma zdecydowała zawęzić liczbę uprawnionych do dodatków, które w obecnej postaci się nie sprawdziły. Taka zmiana wymaga nie tylko modyfikacji regulaminu wynagradzania, ale też wręczenia wypowiedzeń lub porozumień zmieniających. Wynika to z art. 77§ 5 w związku z art. 241 § 2 kodeksu.

Pracodawcy prywatni nie muszą płacić

Czy zatrudnieni poza budżetówką dostaną dodatki, zależy od woli ich szefów. To pracodawcy decydują bowiem, jakie dodatki (poza tymi obowiązkowymi) będą wypłacać, kiedy i w jakiej wysokości.

Jeśli zdecydują się na ten krok, to zasady ich przyznawania określają w swoich płacowych regulacjach wewnętrznych, czyli w:

- układzie zbiorowym pracy, jeśli są nim objęci,

- regulaminie wynagradzania, gdy mają obowiązek go tworzyć (czyli jeśli zatrudniają co najmniej 20 pracowników i nie obowiązuje u nich układ zbiorowy),

- indywidualnych angażach, jeśli nie są objęci ani układem zbiorowym, ani nie muszą wydawać regulaminu wynagradzania.

Ta swoboda pracodawców wynika z braku regulacji w przepisach powszechnych i z przekazania im kompetencji w tym zakresie w art. 77kodeksu pracy. Swoboda ta ma jednak granice w tych firmach, gdzie działają związki zawodowe. Bo to z nimi pracodawcy muszą ustalać treść układu zbiorowego czy regulaminu wynagradzania.

Jeśli pracodawcy ze sfery prywatnej decydują się na przyznawanie innych niż obowiązkowe dodatków, to z reguły są to dodatki funkcyjne, stażowe, za warunki pracy i motywacyjne. Ale nie ma żadnych jednolitych zasad ani co do ich wysokości, ani okoliczności przyznawania, ani terminu wypłaty. Jak już zagwarantują je załogom w wewnętrznych przepisach płacowych, to muszą je wypłacać. A każda zmiana na niekorzyść pracownika wymaga albo porozumienia, albo wypowiedzenia zmieniającego. Stwierdził tak Sąd Najwyższy m.in. w uchwale z 15 września 2004 r. (III PZP 3/04) i wyroku z 28 sierpnia 1984 r. (IPR 65/84); (patrz przykład 1).

Dla zatrudnionych w samorządach

Pracownikom jednostek samorządowych przysługują dodatki: stażowy, funkcyjny i za warunki pracy.

Pełną listę dodatków, zarówno tych obowiązkowych, jak i fakultatywnych (mogą być przyznane, ale nie muszą) zawierają obie tabele. Omawiamy tylko obligatoryjne, czyli funkcyjny, stażowy i za warunki pracy, które trzeba wypłacić pracownikom samorządowym spełniającym określone kryteria. Ich wysokość określają rozporządzenia Rady Ministrów z 2 sierpnia 2005 r. w sprawie zasad wynagradzania pracowników samorządowych w:

- jednostkach organizacyjnych jednostek samorządu terytorialnego (DzU nr 146, poz. 1222 ze zm.),

- urzędach gmin, starostwach powiatowych i urzędach marszałkowskich (DzU nr 146, poz. 1223 ze zm.).

Za kierowanie zespołem

Dodatek stażowy przysługuje zatrudnionym na stanowiskach związanych z kierowaniem zespołem, radcy prawnemu oraz kierownikowi urzędu stanu cywilnego. Mają do niego również prawo pracownicy, którzy wprawdzie nie zajmują wymienionych stanowisk, ale piastują funkcje związane z takim dodatkiem (patrz załącznik nr 3 do rozporządzeń z 2 sierpnia 2005 r.). Dla nich maksymalna stawka tego dodatku przewidziana dla danego stanowiska jest jednak niższa o jedną stawkę. Z kolei starszy inspektor nadzoru inwestorskiego oraz inspektor tego nadzoru otrzymują dodatek funkcyjny tylko w czasie wykonywania czynności nadzoru inwestorskiego.