Używamy plików cookies, by ułatwić korzystanie z naszych serwisów.
Jeśli nie chcesz, by pliki cookies były zapisywane na Twoim dysku zmień ustawienia swojej przeglądarki.

REKLAMA
|
  • Warszawa
  • Białystok
  • Bydgoszcz
  • Gdańsk
  • Kalisz
  • Katowice
  • Kielce
  • Kraków
  • Lublin
  • Łódź
  • Olsztyn
  • Opole
  • Poznań
  • Rzeszów
  • Szczecin
  • Toruń
  • Wrocław
  • Zielona Góra
Tutaj jesteś: rp.pl » Wiadomości » Kultura » Ludzie

Ludzie

Europejczyk w teatrze

Jacek Cieślak 06-08-2012, ostatnia aktualizacja 06-08-2012 17:50
Erwin Axer, zdjęcie z 1996 roku
Erwin Axer, zdjęcie z 1996 roku
źródło: Fotorzepa
autor: Michał Sadowski

Odszedł wybitny dyrektor i reżyser. Inteligent. Doradca i przyjaciel dramatopisarzy, w tym Mrożka, Maksa Frischa, Durrenmatta – pisze Jacek Cieślak

Gdy jeszcze starczało mu sił, przemierzał królewskie Łazienki, przypominając sobie pewnie ulubiony park Stryjski w przedwojennym rodzinnym Lwowie oraz ogrody Wiednia, w którym urodził się 1 stycznia 1917 r.

Jak głosi anegdota, nad jego wózkiem zdążył pochylić siwą głowę cesarz Franciszek Józef - symbol otwartości, tolerancji religijnej i wielokulturowości Austro-Węgier. Axer, wywodzący się ze spolonizowanej żydowskiej rodziny, kultywował te wartości.

Był ambasadorem przedwojennej polskiej inteligencji i autorytetem dla racjonalistów, którym doskwierały polskie sprzeczności, hamletyzowanie, a także sarmatyzm i tromtadracja.

Uczeń wielkiego Leona Schillera, twórcy nowoczesnego polskiego teatru, sprzeciwił się jego dziedzictwu - romantyzmowi, monumentalizmowi, zaangażowaniu politycznemu, czy wręcz agitowaniu widza poprzez emocje. Poszedł własną drogą. Krótko kierował Teatrem Narodowym (1954-1957). Wolał studzić wielkie uczucia i lubił kameralność, co współgrało z przestrzenią Teatru Współczesnego, gdzie był dyrektorem przez trzy dekady, do 1981 r.

Kierowana przez niego scena od początku PRL zyskała miano okna na Zachód.

- Robiłem tylko dobre sztuki, nie robiłem złych - zwykł mawiać. Stało się to możliwe także dzięki znakomicie dobranemu gronu współpracowników. Kierownik literacki Adam Tarn, zarazem redaktor naczelny „Dialogu", dbał, by po trudnym okresie socrealizmu polska widownia poznała najważniejsze nowe dzieła światowej dramaturgii: Becketta, Ionesco, Brechta, którzy współgrali z Czechowem, Strindbergiem, Witkacym.

Dochowywał wierności autorom i z tego powodu stał się idealnym reżyserem dla emigranta Sławomira Mrożka, którego „Tango" wystawił jako pierwszy. Wcześniej, w Teatrze Kameralnym z Łodzi, współtworzonym od 1946 r., nawet w czasie socrealizmu promował repertuar europejski i amerykański - Sartrea i Williamsa.

Opierał się na chłodnej analizie tekstu oraz psychologii postaci. Dawał pierwszeństwo aktorowi i dialogowi. Jego zespół tworzyli najwybitniejsi polscy aktorzy XX wieku - Halina Mikołajska, Zofia Mrozowska, Danuta Szaflarska, Tadeusz Łomnicki, Czesław Wołłejko, Mieczysław Czechowicz, Tadeusz Fijewski, Wiesław Michnikowski, Andrzej Łapicki.

Odnosił zagraniczne sukcesy, wystawiając „Tango" w Düsseldorfie i „Marzycieli" w Wiedniu. To on na długo przed Krystianem Lupą wprowadził na nasze sceny nowoczesną dramaturgię Thomasa Bernharda („Święto Borysa" i „Komediant"), promując go wcześniej w Austrii, tak jak zapomnianego Roberta Musila. Jako przyjaciel wielkich szwajcarskich dramaturgów i pisarzy Friedricha Dürrenmatta i Maksa Frischa współtworzył ich teatr na naszym kontynencie.

Po wojnie zawsze miał przeciwników. Staliniści nazywali go zgniłym liberałem. Inny wielki uczeń Leona Schillera - Kazimierz Dejmek - mawiał, że Współczesny to „salon fryzjerski I klasy p. Erwina Axera", gdzie „przychodzi się na duchowy manicure i intelektualne ondulacje".

- Grać przeciwko widowni można tylko przez bardzo krótki czas: najczęściej do przerwy! - bronił się, krytykując eksperymenty. Studentami dyrektora byli Konrad Swinarski i Jerzy Grzegorzewski, ale zbuntowali się przeciwko profesorowi. Jego drogą poszedł Maciej Englert, który objął po nim dyrekcję Współczesnego.

Był synem wybitnego adwokata, zwanego lwowskim Cyceronem, i absolwentem elitarnego Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej (1939). Do 1941 roku przebywał we Lwowie, gdzie debiutował „Panną Maliczewską" Zapolskiej. Po aresztowaniu ojca od 1942 r. mieszkał w Warszawie. Wziął udział w powstaniu. Potem trafił do niewoli. Pracował w kamieniołomach w górach Harzu. Po wyzwoleniu został w amerykańskiej zonie, ale po kilku miesiącach wrócił do Polski.

Swoje życie opisał w felietonach, które zaczął publikować w „Teatrze", gdy miał kłopoty finansowe, zanim zaczął reżyserować za granicą. Ułożył je w czterech tomach „Ćwiczeń pamięci". Złożyły się na portrety największych osobistości życia kulturalnego Europy XX wieku. Wśród niesamowitych relacji znalazły się również spotkania z żoną Hermanna Goeringa, gubernatora Hansa Franka, a także Bierutem pod baldachimem w procesji na Boże Ciało.

Poprzednia
1 2

Przeczytaj więcej o:  Erwin Axer , Kariera Arturo Ui , Leon Schiller , Sławomir Mrożek , tango , Teatr Narodowy , Teatr Współczesny

Rzeczpospolita
Żadna część jak i całość utworów zawartych w dzienniku nie może być powielana i rozpowszechniana lub dalej rozpowszechniana w jakiejkolwiek formie i w jakikolwiek sposób (w tym także elektroniczny lub mechaniczny lub inny albo na wszelkich polach eksploatacji) włącznie z kopiowaniem, szeroko pojętą digitalizacją, fotokopiowaniem lub kopiowaniem, w tym także zamieszczaniem w Internecie - bez pisemnej zgody Gremi Business Communication. Jakiekolwiek użycie lub wykorzystanie utworów w całości lub w części bez zgody Gremi Business Communication lub autorów z naruszeniem prawa jest zabronione pod groźbą kary i może być ścigane prawnie.
Rekomenduj artykuł, oddano głosów: 

Komentarze

Dodaj komentarz

Zaloguj lub Połącz przez | Załóż konto

Wypowiadasz się teraz jako niezalogowany

Pozostało znaków: 2500

Sonda: Konflikt ukraiński a Polska?

Czy konsekwencje sytuacji na Ukrainie mogą spowolnić tempo wzrostu gospodarczego Polski?

    E-booki "Rzeczpospolitej"

    Co się od 2013 roku zmieni w przepisach emerytalnych

    Co się od 2013 roku zmieni w przepisach emerytalnych

    Poradnik prawny dla przyszłych emerytów
    Rozwody, separacje, alimenty

    Rozwody, separacje, alimenty

    Rozwód czy separacja to zawsze porażka, często finansowa. Z reguły jednak okazuje się mniejszym złem, niż formalne pozostawanie w związku, którego nie da się utrzymać
    Testamenty, spadki, darowizny

    Testamenty, spadki, darowizny

    Poradnik o regułach dziedziczenia oraz praktyczne wskazówki dotyczące sporządzania testamentu
    Brak kategorii do wyświetlenia.
    Tu nas znajdziesz: DO GÓRY
    Zamknij

    Przeczytaj też: >>

    Gabriel Garcia Marquez - wielki pisarz i dworak Fidela

    W wieku 87 lat zmarł najsłynniejszy pisarz latynoamerykański - Gabriel Garcia Marquez, noblista z 1982 roku, autor powieści "Sto lat samotności" i "Miłość w czasach zarazy". >>
    common