Prawo arbitrażowe w Polsce i Francji

źródło: Rzeczpospolita

autor: Paweł Gałka

+ Zobacz więcej zdjęć

Redakcja poleca:

• Arbitraż wielkich sporów

Piotr Bielarczyk, Monika Olesińska - Kiedy my rezygnujemy z wprowadzenie zmian mających usprawnić postępowanie postarbitrażowe, w innych państwach nad takimi projektami prace idą pełną parą – zwracają uwagę radca prawny i aplikantka radcowska w kancelarii FKA Furtek Komosa Aleksandrowicz

Od 2005 roku, tj. dodania do kodeksu postępowania cywilnego części piątej „Sąd polubowny (arbitrażowy)”, opartej na ustawie modelowej UNCITRAL (Komisji ONZ do spraw Międzynarodowego Prawa Handlowego), w polskich przepisach dotyczących arbitrażu nie wprowadzono żadnych zmian.

Nad Wisłą...

Tymczasem prawo arbitrażowe (arbitration law, droit de l’arbitrage) ma charakter dynamiczny, gdyż jest związane z relacjami gospodarczymi zmiennymi w czasie. Międzynarodowy obrót gospodarczy, w którym uczestniczy Polska, wymaga takiego sposobu rozstrzygania sporów, który będzie szybki, kompetentny, a przede wszystkim skuteczny. Przez „skuteczność” należy rozumieć doprowadzenie do rozstrzygnięcia, które będzie możliwe do wykonania (egzekucji) we wszystkich liczących się państwach świata.

W polskim kodeksie postępowania cywilnego kwestię tzw. postępowania postarbitrażowego (czyli postępowania przed sądem powszechnym o uchylenie, wykonanie lub uznanie orzeczenia arbitrażowego) regulują art. 1205 – 1217. Przepisy te, choć opierają się na sprawdzonej systematyce ustawy modelowej UNCITRAL, są krytykowane. Przede wszystkim wskazuje się na przewlekłość postępowania, krytycznie ocenia się też widoczny w tych przepisach brak zaufania polskiego ustawodawcy wobec arbitrażu oraz samych przedsiębiorców.

Nie może dziwić, że pojawiają się projekty zmiany tego stanu rzeczy. Ministerstwo Gospodarki, w ramach projektu ustawy o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców, jeszcze w 2009 roku zaproponowało wprowadzenie zmian mających usprawnić postępowanie postarbitrażowe. Niestety, w najnowszym projekcie, opatrzonym datą 2 czerwca 2010, dostępnym na stronach internetowych ministerstwa (http://bip. mg. gov. pl/node/10906), zrezygnowano z tego. Oznacza to, że na reformę, choćby ograniczoną, w polskim arbitrażu trzeba będzie jeszcze zaczekać.

W tym samym czasie inne państwa europejskie przedstawiają propozycje zmian w swoich porządkach prawnych, polepszające przebieg postępowań postarbitrażowych. Irlandia, Szkocja, a także Francja zmieniają w 2010 roku procedurę cywilną w omawianym zakresie. Warto rozważyć, na przykładzie Francji, jakie zmiany zostały zaproponowane – może to być istotną wskazówką dla nas.

... i nad Sekwaną

Od czasu wielkiej reformy z lat 1980 i 1981 francuskie prawo arbitrażowe ulegało jedynie niewielkim zmianom. Planowana przez francuskiego ustawodawcę nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego (Nouveau Code de Procédure Civile – „NCPC”) zmierza do usprawnienia postępowania postarbitrażowego, w tym w szczególności procedury uznawania oraz stwierdzania wykonalności wyroków arbitrażowych. Proponowane zmiany obejmują zarówno arbitraż krajowy, jak i międzynarodowy – tu warto skupić się na arbitrażu międzynarodowym.

Najistotniejsze elementy reformy obejmują przepisy dotyczące:

- po pierwsze: formy umowy arbitrażowej

Projekt znosi wymóg spełnienia jakichkolwiek wymagań formalnych dla ważności umowy arbitrażowej. Oczywiście, rezygnacja z wymagań formalnych nie zmienia faktu, że strony muszą zgodnie poddać określony spór pod rozstrzygnięcie sądu polubownego, nieistotny jest natomiast sposób, w jaki to uczynią. Co ważniejsze, zarzuty utraty ważności czy skuteczności zapisu nie będą już stanowić podstawy do wniesienia odwołania od orzeczenia nadającego exequatur (stwierdzającego wykonalność wyroku arbitrażowego) oraz skargi o uchylenie wyroku arbitrażowego.

Tymczasem, zgodnie z polskim ustawodawstwem, i tak zliberalizowanym w 2005 roku, umowa arbitrażowa (tj. zapis na sąd polubowny) powinna być sporządzona na piśmie, a prawidłowość jej sporządzenia oraz orzekanie przez sąd polubowny ponad jej zakres może być przesłanką do uchylenia wyroku arbitrażowego,