Umowy konsumenckie
Czy umowa gazowa z Rosją jest zgodna z konstytucją
Wyłącznie ratyfikowane umowy międzynarodowe są źródłem prawa obowiązującego w Polsce – zwraca uwagę ekspert energetyczny z Instytutu Sobieskiego
Podjęta ostatnio decyzja o wstrzymaniu związania się Polski umową gazową z Rosją daje czas na dodatkową refleksję. W wielu dyskusjach podnoszone były wątpliwości natury gospodarczej, geopolitycznej, a także prawnej dotyczące zgodności niektórych rozwiązań tam zawartych z prawem Unii Europejskiej. Na uboczu pozostawała inna ważna kwestia: zgodność tej umowy z Konstytucją RP.
Poddając analizie, w zakresie jedynie dokumentów publicznie dostępnych, zapisy tej umowy, można postawić uzasadnione pytanie, czy z racji tego, że regulacja ta ingeruje w prawa podmiotowe jednostek, takie jak np.: autonomia woli i swoboda umów, swoboda gospodarcza, ochrona praw majątkowych, określając niejako treść i sposób korzystania z tych praw, nie stanowi ona materii ustawowej, dla której przepisy konstytucji wymagają dokonania pełnej ratyfikacji, czyli ustawy przyjętej przez Sejm i ratyfikacji przez prezydenta RP, a nie tylko przyjęcia jej w drodze umowy międzyrządowej? Można zastanowić się również, w jakiej mierze umowa ta obciąża Polskę pod względem finansowym. Tego rodzaju znaczne obciążenie stanowi również konstytucyjną przesłankę związania się przez Polskę tą umową w drodze pełnej ratyfikacji. Nie rozstrzygając poruszonych kwestii, przedstawię poniżej kilka uwag, które mają znaczenie dla takiego właśnie toku analizy prawnej.
Czy jest potrzebna ratyfikacja
Akt ten jest umową międzynarodową, której wejście w życie rodzi konsekwencje prawne tak w sferze prawa wewnętrznego, jak i w kontekście zobowiązań międzynarodowych Polski. Sposób związania się nią przez RP oraz tego konsekwencje zależą od prawa krajowego. Związując się umową międzynarodową, państwo zaciąga dwa odmienne zobowiązania: jedno dotyczące stosowania i przestrzegania norm prawa międzynarodowego w stosunkach zewnętrznych, drugie – jego stosowania w stosunkach wewnętrznych. Takie same konsekwencje wywoła związanie się przez Polskę umową gazową. Państwo nie może zasłaniać się niewykonaniem zobowiązań wynikających z wiążących je umów międzynarodowych odmiennymi regulacjami prawa wewnętrznego, gdyż może to pociągać za sobą odpowiedzialność odszkodowawczą państwa.
Sposób związania się umową międzynarodową wpływa na zakres jej obowiązywania w krajowym porządku prawnym. Zgodnie z art. 87 konstytucji źródłem prawa obowiązującego w Polsce są wyłącznie umowy międzynarodowe ratyfikowane. Ratyfikacja za uprzednią zgodą ustawową dotyczy umów, o których mowa w art. 89 § 1 konstytucji, w tym m.in. umów znacząco obciążających państwo pod względem finansowym czy też regulujących materię ustawową lub w których konstytucja wymaga ustawy.
Naruszenie postanowień prawa wewnętrznego dotyczących zawierania umów międzynarodowych nie jest co do zasady przyczyną nieważności takiej umowy w aspekcie międzynarodowym. W wypadku braku ratyfikacji takiej umowy stanowi ona jedynie „prawo wewnętrzne administracji” i nie może tworzyć podstaw decyzji wobec obywateli, osób prawnych oraz innych podmiotów. Definitywne związanie się przez RP umową gazową bez zachowania procedury ratyfikacyjnej oznacza, że przepisy tej umowy nie będą mogły być podstawą decyzji organów administracji w stosunku do osób fizycznych i prawnych.
Nie przesądzając jednoznacznie tego zagadnienia, należałoby przyjrzeć się kwestiom, które są przedmiotem umowy gazowej z Rosją. Pragnę tu zwrócić uwagę jedynie na trzy, które dają asumpt do rozważenia właściwego trybu związania się tą umową.
Wyznaczenie operatora
Gazociąg jamalski jest w świetle prawa polskiego siecią przesyłową gazową, za której funkcjonowanie powinien być odpowiedzialny operator systemu przesyłowego. Jest to materia ustawowa zarówno pod względem formalnym, jak i materialnym. Umowa reguluje również tę materię, określając, iż rządy obu państw powierzą funkcję operatora gazociągów tranzytowych spółce Gaz-System SA. Umowa międzynarodowa reguluje zatem materię ustawową. Nie ma w tym wypadku znaczenia, czy rozwiązania tam zawarte są zgodne (czy nie) z prawem polskim. Jest to materia zastrzeżona dla ustawy.
Rekomenduj artykuł Oddano głosów:
