Kiedy warto założyć spółkę celową, a kiedy konsorcjum

Przy realizacji jednej inwestycji może współdziałać kilku wykonawców. W zależności od ram prawnych tej współpracy różne mogą być skutki podatkowe

W ostatnich latach znacząco wzrosła liczba projektów infrastrukturalnych realizowanych w naszym kraju. Chodzi zwłaszcza o inwestycje związane z infrastrukturą drogową (np. autostrady), energetyczną (np. nowe bloki energetyczne, farmy wiatrowe) czy ochroną środowiska (np. budowa oczyszczalni ścieków czy spalarni odpadów). Są one wykonywane zarówno na rzecz przedsiębiorców, jak i podmiotów z sektora finansów publicznych (np. wyspecjalizowanych agencji rządowych albo jednostek samorządu terytorialnego). Wiążą się z tym zwykle znaczne środki finansowe, stąd istotne stają się też kwestie podatkowe.

Dwa rozwiązania

Wykonawcy kontraktów infrastrukturalnych mogą rozważyć:

- utworzenie odrębnej spółki celowej odpowiedzialnej za realizację inwestycji albo

- powołanie konsorcjum, przez które w praktyce podatkowej rozumie się umowę zawartą przez co najmniej dwóch przedsiębiorców w celu realizacji wspólnego przedsięwzięcia, dla odniesienia wspólnych korzyści, przy solidarnym ponoszeniu ryzyka.

Umowa konsorcjum nie prowadzi z reguły do powstania nowego podmiotu gospodarczego, lecz jest jedynie porozumieniem stron co do realizacji wspólnego celu gospodarczego.

Które wybrać

Odrębny podmiot prawny w postaci spółki celowej jest z reguły powoływany przy bardziej złożonych i długotrwałych projektach inwestycyjnych.

Uzasadnieniem jej utworzenia może być też to, że po wykonaniu przedmiotu zamówienia spółka celowa zostaje, na określony czas, operatorem wybudowanego obiektu np. w wykonaniu przyznanej koncesji.

Z uwagi na kwestie korporacyjne i własnościowe (np. przejrzystą strukturę właścicielską) częściej wykorzystuje się w tym celu spółki kapitałowe. Jednak ze względu na możliwość optymalizacji podatkowej wynikającą z transparentności spółek osobowych na gruncie podatku dochodowego można rozważać także taką formę prawną.

Natomiast powołanie konsorcjum powinno być brane pod uwagę w sytuacji, gdy konieczne jest wyłącznie osiągnięcie danego celu gospodarczego (np. wybudowanie bloku energetycznego), a po jego osiągnięciu konsorcjum ulegnie rozwiązaniu.

Członkowie konsorcjum mogą działać na zasadzie względnej równości w ramach realizacji wspólnego przedsięwzięcia, powołując jedynie podmiot uprawniony do reprezentacji konsorcjum wobec zamawiającego (tzw. lidera konsorcjum), bądź też konsorcjum może przybrać formę, w której lider jest generalnym wykonawcą, a pozostali członkowie mają status podwykonawców.

Szczątkowa regulacja

O ile opodatkowanie spółek kapitałowych i osobowych prowadzących tego rodzaju inwestycje nie nastręcza na ogół większych problemów podatkowych, o tyle zasady rozliczeń podatkowych w ramach konsorcjów budzą niekiedy zastrzeżenia organów podatkowych.

Podstawowym źródłem niejasności interpretacyjnych jest to, że ustawa o CIT nie definiuje konsorcjum czy też, bardziej ogólnie, wspólnego przedsięwzięcia. Określa jedynie sposób rozliczania przychodów i kosztów jego uczestników.

Podatnikami podatku dochodowego w konsorcjum są bowiem jego poszczególni członkowie, którzy – zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o CIT – przychody ze wspólnego przedsięwzięcia łączą z przychodami z własnej działalności gospodarczej, proporcjonalnie do posiadanego udziału w konsorcjum.

Analogiczne zasady stosuje się m.in. do rozliczania kosztów uzyskania przychodów, wydatków niestanowiących kosztów uzyskania przychodów oraz zwolnień i ulg podatkowych (art. 5 ust. 2 ustawy o CIT).

Jak to wygląda w praktyce

Ustawa o CIT nie reguluje natomiast kwestii technicznych, w jaki sposób i na podstawie jakich dokumentów powinny być rozliczone przychody i koszty między konsorcjantami a także między konsorcjum i zamawiającym.

Dominującą i w pełni uzasadnioną gospodarczo praktyką, wymuszoną często przez zamawiających w ramach postępowań o zamówienia publiczne, jest fakturowanie całości dostaw przez lidera konsorcjum na rzecz zamawiającego, a następnie wystawianie faktur przez członków konsorcjum na rzecz lidera.