Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

VAT

Opłaty reprograficzne sš poza zakresem VAT

www.sxc.hu
Kwoty otrzymywane przez twórców i wydawców za poœrednictwem organizacji zbiorowego zarzšdzania, które wpłacajš m.in. producenci czystych płyt CD i urzšdzeń do odtwarzania i kopiowania, nie sš zapłatš za œwiadczenie jakiejkolwiek usługi.

Jednš z podstawowych zasad prawa autorskiego w Polsce jest dozwolony użytek osobisty, czyli możliwoœć korzystania (w tym kopiowania) z rozpowszechnionego utworu bez uiszczania wynagrodzenia i bez koniecznoœci uzyskiwania zgody autora. W zwišzku z tym, że dozwolony użytek osobisty jest swoistym ograniczeniem praw przysługujšcych twórcom, na mocy regulacji ustawowych wprowadzono należnš im kompensatę w postaci tzw. opłaty reprograficznej.

Specyficzny charakter

Obowišzek pobierania opłaty reprograficznej wynika z art. 20 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tekst jedn. DzU z 2006 r. nr 90, poz. 631 ze zm.; dalej: ustawa). Zobowišzuje on producentów i importerów czystych noœników (np. płyt CD lub pendrive'ów), magnetofonów, magnetowidów, kserokopiarek, skanerów i innych podobnych urzšdzeń do wpłacania okreœlonym organizacjom zbiorowego zarzšdzania, działajšcym na rzecz twórców, artystów wykonawców, producentów fonogramów i wideogramów oraz wydawców opłat w wysokoœci nieprzekraczajšcej 3 proc. kwoty należnej z tytułu sprzedaży tych urzšdzeń i noœników. Do uiszczenia opłaty reprograficznej na rzecz twórców i wydawców za poœrednictwem organizacji zbiorowego zarzšdzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi zobligowani sš również, zgodnie z art. 201 ust. 1 ustawy, posiadacze urzšdzeń reprograficznych, którzy prowadzš działalnoœć gospodarczš w zakresie zwielokrotniania utworów dla własnego użytku osobistego osób trzecich (chyba że zwielokrotnienie odbywa się na podstawie umowy z uprawnionym). W takim przypadku wysokoœć opłaty wynosi również do 3 proc. wpływów z tego tytułu.

W skrócie opłata reprograficzna jest więc opłatš uiszczanš obowišzkowo przez producentów i importerów sprzętu czy urzšdzeń umożliwiajšcych zwielokrotnianie utworów oraz przedsiębiorców zajmujšcych się działalnoœciš reprograficznš. Wpływy z tych opłat sš dzielone przez okreœlone organizacje zbiorowego zarzšdzania i przekazywane na rzecz twórców, wydawców i tym podobnych podmiotów.

Definicja jest szeroka...

Opłata reprodukcyjna spowodowała wštpliwoœci w rozliczeniach VAT. Chodzi mianowicie o to, czy wpłaty z tytułu opłat reprograficznych otrzymywane od organizacji zbiorowego zarzšdzania sš dla twórców i wydawców wynagrodzeniem za usługę oraz czy w zwišzku z tym powinny one podlegać opodatkowaniu VAT.

Ustawodawca przyjšł szerokš definicję œwiadczenia usług. Przez œwiadczenie usług rozumie się bowiem każde œwiadczenie, które nie stanowi dostawy towarów, w tym m.in. przeniesienie praw do wartoœci niematerialnych i prawnych, bez względu na formę czynnoœci prawnej. Oznacza to, że œwiadczeniem usług jest co do zasady każda czynnoœć, która nie jest dostawš towarów i jest wykonywana w ramach działalnoœci gospodarczej. Ponadto w przypadku gdy podatnik, działajšc we własnym imieniu, ale na rzecz osoby trzeciej, bierze udział w œwiadczeniu usług, przyjmuje się, że ten podatnik sam otrzymał i wyœwiadczył te usługi. Oznacza to, że za opodatkowane œwiadczenie usług należy uznać również sytuację, w której podatnik nabywa usługę w imieniu własnym, ale na rzecz osoby trzeciej.

...ale to nie wystarczy

Aby jednak mówić o opodatkowanej usłudze, konieczne jest wykazanie istnienia wzajemnego stosunku prawnego łšczšcego obie strony umowy. Co więcej, w ramach tego stosunku prawnego œwiadczeniodawca (usługodawca) powinien za wynagrodzeniem œwiadczyć okreœlony typ usługi (przedmiot œwiadczenia), dla której można wskazać również konkretnego beneficjenta usługi (usługobiorcę). Wniosek taki jest też zresztš zgodny z orzecznictwem TSUE. I tak dla przykładu w wyroku z 3 marca 1994 r. w sprawie C-16/93 R.J. Tolsma przeciwko Inspecteur der Omzetbelasting Leeuwarden TSUE podkreœlił, że œwiadczenie usług „podlega opodatkowaniu wyłšcznie wtedy, gdy istnieje zwišzek prawny między usługodawcš i usługobiorcš, w ramach którego następuje œwiadczenie wzajemne, przy czym wynagrodzenie otrzymane przez usługodawcę stanowi wartoœć faktycznie przekazanš w zamian za usługi œwiadczone na rzecz usługobiorcy".

Wynika z tego zatem, że za opodatkowaniem VAT danego œwiadczenia nie może przemawiać wyłšcznie to, że w ramach tej transakcji przekazywana jest okreœlona kwota pieniężna. Naszym zdaniem w przypadku gdy nie można zidentyfikować choćby jednego z elementów œwiadczenia, czyli:

- bezpoœredniego beneficjenta,

- usługodawcy lub

- samego przedmiotu œwiadczenia,

– mamy do czynienia wyłšcznie ze zwykłym przepływem œrodków pieniężnych pozostajšcym poza zakresem VAT.

Pierwotne stanowisko sšdów

We wczeœniejszych orzeczeniach sšdy administracyjne prezentowały poglšd o koniecznoœci opodatkowania VAT opłat reprograficznych. I tak, WSA w Warszawie w wyroku z 15 kwietnia 2013 r. (III SA/Wa 1710/12), rozstrzygajšc sprawę opłat pobieranych od producentów i importerów czystych noœników oraz operatorów sieci kablowych dokonujšcych reemisji utworów, orzekł, że œwiadczenie otrzymywane przez twórców od organizacji zbiorowego zarzšdzania jest wynagrodzeniem za usługę w rozumieniu art. 8 ustawy o VAT.

Wyrok WSA został podtrzymany przez NSA. W orzeczeniu z 17 paŸdziernika 2014 r. (I FSK 1485/13) sšd ten zauważył: „Nie można zgodzić się z argumentacjš skargi kasacyjnej, że opłaty pobierane od wymienionych w ustawie o prawie autorskim i prawach pokrewnych podmiotów nie wišzały się z jakimkolwiek œwiadczeniem ze strony podmiotów uprawnionych, tj. m.in. skarżšcej, albowiem – jak już wczeœniej wskazano – to z mocy ustawy wynika stosunek zobowišzaniowy, który sprawia, że inkasowane za poœrednictwem OZZ [organizacji zbiorowego zarzšdzania – red.] opłaty przybierajš formę wynagrodzenia należnego – m.in. producentom filmowym w zamian za posiadane przez niego prawa do wartoœci niematerialnych i prawnych, do eksploatacji których niewštpliwie dochodzi w sytuacji rozpowszechniania utworów twórców na różnych noœnikach wymienionych w ustawie, poprzez ich zwielokrotnianie, a także poprzez ich reemisję przez nadawców kablowych".

NSA potwierdził zatem, że twórca œwiadczy usługę polegajšcš na udostępnieniu praw przysługujšcych mu do dzieła oraz otrzymuje za to wynagrodzenie pochodzšce z opłat reprograficznych pobieranych i rozdzielanych przez organizacje zbiorowego zarzšdzania. Œwiadczenie to jako odpłatna usługa powinno podlegać VAT. Co więcej, zdaniem NSA w takim układzie dochodzi do odsprzedaży usług na mocy art. 8 ust. 2a ustawy o VAT. Na podstawie umocowania ustawowego organizacja zbiorowego zarzšdzania pobiera wskazane opłaty od producentów tzw. czystych noœników w imieniu własnym, ale na rzecz twórców. W takim przypadku zgodnie z powołanym przepisem przyjmuje się fikcję prawnš, że organizacja zbiorowego zarzšdzania, nabywajšc usługę w imieniu własnym, ale na rzecz innego podmiotu, sama wyœwiadczyła tę usługę.

Przełomowy wyrok

Odcinajšc się od wczeœniej prezentowanego w orzecznictwie sšdów administracyjnych poglšdu, NSA w wyroku z 9 grudnia 2014 r. (I FSK 1740/13) stwierdził, że należnoœci, które otrzymujš autorzy i wydawcy z tytułu opłat reprograficznych, nie sš wynagrodzeniem za usługę. Jak czytamy w uzasadnieniu: „Należy stwierdzić, że opłaty reprograficzne, o których mowa w art. 20 ust. 1 pkt 2 oraz art. 201 ust. 1 u.p.a.p.p., nie wišżš się ze œwiadczeniem usług w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 8 ust. 1 u.p.t.u. Opłaty te nie wišżš się bowiem z przeniesieniem jakichkolwiek praw do wartoœci niematerialnych i prawnych (art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.t.u.) czy też zobowišzaniem do powstrzymania się od dokonania czynnoœci lub do tolerowania czynnoœci lub sytuacji (art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.t.u.). Nie wišżš się też ze œwiadczeniem usług zgodnie z nakazem wynikajšcym z mocy prawa (art. 8 ust. 1 pkt 3 u.p.t.u.). Z mocy prawa (art. 20 ust. 1 pkt 2 oraz art. 201 ust. 1 u.p.a.p.p.) wynika obowišzek ponoszenia opłat reprograficznych przez podmioty zobowišzane, nie zaœ obowišzek œwiadczenia na rzecz tych podmiotów jakichkolwiek usług. Z tego względu sšd kasacyjny nie podzielił stanowiska wyrażonego w wyroku NSA z 17 paŸdziernika 2014 r., sygn. I FSK 1485/13 (sprawa między innymi dotyczyła podobnych opłat uiszczanych przez producentów i importerów magnetowidów), jak też przywołanego przez ministra finansów stanowiska Komitetu ds. VAT (notabene: zawartego w dokumencie roboczym – taxud.d.d.1[2009]215352 nr 635)".

Taki sam poglšd zaprezentował sšd I instancji, tj. WSA w Krakowie w wyrokuz 10 kwietnia 2013 r., I SA/Kr 258/13. Stanšł on na stanowisku, że w analizowanej sytuacji nie dochodzi do œwiadczenia usług pomiędzy zobowišzanym do wniesienia opłaty z jednej strony a organizacjš zbiorowego zarzšdzania albo twórcš/wydawcš z drugiej strony. Powołujšc się na poglšdy prezentowane w doktrynie prawa, sšd ten stwierdził, że zobowišzanie do zapłaty opłaty reprograficznej jest zobowišzaniem cywilnoprawnym, powstajšcym wskutek zaistnienia okreœlonego w ustawie stanu faktycznego. Opłata ta jest uiszczana jedynie w zwišzku z potencjalnš możliwoœciš zwielokrotnienia danego utworu. Jest więc oderwana od konkretnego przypadku wykorzystania konkretnego dzieła. Wystarczajšcš przesłankš warunkujšcš obowišzek jej uiszczenia jest wprowadzenie dzieła do obrotu albo posiadanie służšcych do tego urzšdzeń.

Co więcej, zdaniem WSA nie można wykazać, że przepisy ustawy uzależniajš możliwoœć korzystania z utworów od uiszczenia opłaty reprograficznej. Jak stwierdził sšd: „Dozwolony użytek osobisty jako swego rodzaju licencja ustawowa zawęża treœć prawa autorskiego, zaœ korzystanie z niego nie jest uzależnione od wniesienia jakiejkolwiek opłaty. Wniesienie opłaty zwalnia podmiot zobowišzany z obowišzku, cišżšcego na nim z mocy prawa, nie powoduje natomiast zwiększenia jego uprawnień co do korzystania z utworu". Opłata reprograficzna jest wyłšcznie rekompensatš za ograniczenie praw autorskich w ramach dozwolonego użytku, przy czym – jak wskazał WSA – opłata ta ma charakter ryczałtowy, a jej wysokoœć jest oderwana od rzeczywistego uszczerbku doznawanego przez twórcę czy wydawcę.

Skład siedmiu sędziów rozwišże dychotomię

Niestety, obecnie w wyrokach sšdowych dostrzegalna jest dychotomia w podejœciu do sposobu rozliczenia opłaty reprograficznej z punktu widzenia VAT. Dlatego NSA w postanowieniu z 11 grudnia 2014 r. (I FSK 1718/13) zwrócił przedmiotowy problem do poszerzonego składu tego sšdu z pytaniem, czy w œwietle art. 5 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1 i ust. 2a oraz art. 30 ust. 3 ustawy o VAT opłaty pobierane przez organizacje zbiorowego zarzšdzania od producentów i importerów magnetofonów, magnetowidów i innych podobnych urzšdzeń oraz czystych noœników stanowiš wynagrodzenie za œwiadczone usługi i tym samym podlegajš opodatkowaniu podatkiem od towarów i usług. Dlatego do czasu zajęcia stanowiska w tej sprawie nadal spór ten pozostaje nierozstrzygnięty.

WNIOSEK

Wpłaty otrzymywane przez twórców i wydawców nie sš ekwiwalentem żadnego œwiadczenia realizowanego przez te podmioty. Organizacje zbiorowego zarzšdzania prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, inkasujšc i rozdzielajšc opłaty reprograficzne, wykonujš jedynie swój obowišzek nałożony przepisami ustawy. Nie można więc przyjšć, że dochodzi w tym przypadku do odpłatnego œwiadczenia usług, które podlega opodatkowaniu VAT. Niemniej należy poczekać na stanowisko, które zajmie poszerzony skład NSA, bo będzie ono wišżšce dla innych sšdów administracyjnych.

—Ewelina Kalita jest młodszš konsultantkš podatkowš w ECDDP sp. z o.o.

Zdaniem autora

Paweł Barnik, kierownik zespołu ds. VAT w ECDDP sp. z o.o.

Nie ma wzajemnego œwiadczenia

Nie sposób zgodzić się z poglšdem zaprezentowanym przez NSA w orzeczeniu z 17 paŸdziernika 2014 r. (I FSK 1485/13). Otrzymywane przez twórców i wydawców kwoty zainkasowane i rozdystrybuowane przez organizacje zbiorowego zarzšdzania z tytułu opłat reprograficznych nie sš bowiem w istocie zapłatš za œwiadczenie jakiejkolwiek usługi. Koniecznoœć poboru tych opłat (a także ich podziału i przekazania na rzecz wydawców, twórców, artystów i producentów) od producentów i importerów sprzętu służšcego do zwielokrotniania utworów wynika z art. 20 ustawy o prawie autorskim, natomiast w stosunku do właœcicieli punktów ksero – z jej art. 201. Opłaty reprograficzne sš więc uiszczane na podstawie zobowišzania nałożonego na ww. podmioty przez przepisy ustawowe w zwišzku z wytworzeniem/importem opisanych urzšdzeń bšdŸ wykonywaniem okreœlonej działalnoœci reprograficznej.

Co więcej, w takim przypadku nie dochodzi do zawarcia żadnej umowy między twórcš czy wydawcš udostępniajšcym swoje prawa do dzieła a podmiotem dokonujšcym jego reprodukcji czy też organizacjš zbiorowego zarzšdzania. W ramach dozwolonego użytku można korzystać i zwielokrotniać cudzš twórczoœć nieodpłatnie, bez uzyskiwania czyjejkolwiek zgody. Twórcy i wydawcy w takim przypadku nie udzielajš podmiotom korzystajšcym z ich rozpowszechnionych utworów żadnej licencji, gdyż analizowane ograniczenie praw autorskich ustanowione jest wprost w przepisach ustawowych. Obowišzek poboru i repartycji opłaty reprograficznej przez organizacje zbiorowego zarzšdzania jest więc zobiektywizowany, gdyż zależy on od zaistnienia okreœlonego w ustawie stanu faktycznego. Nie jest on natomiast skorelowany z żadnym wzajemnym œwiadczeniem ze strony twórcy czy wydawcy. A to oznacza, że w takim przypadku nie można mówić o œwiadczeniu usług w rozumieniu ustawy o VAT.

Za brakiem obowišzku opodatkowania wpływów z opłat reprograficznych przemawia również kompensacyjny charakter tych należnoœci. Wpłaty z tytułu opłat reprograficznych majš charakter rekompensaty dla twórców i wydawców za ustawowe ograniczenie przysługujšcych im praw do dzieła. W ramach dozwolonego użytku ich dzieła mogš być powielane bez wiedzy i zgody tych podmiotów, przy czym przepisy ustawy nie przewidziały możliwoœci bezpoœrednich wpłat od podmiotów korzystajšcych na konto twórców czy wydawców w zwišzku z konkretnym użyciem (np. skopiowaniem) ich utworów. W celu ograniczenia uszczerbku, którego w zwišzku z tym doznajš podmioty uprawnione, ustawodawca przyznał im więc rekompensatę, której wysokoœć okreœlana jest na podstawie stosownych przepisów. A zatem, należnoœci otrzymywane przez twórców i wydawców na mocy art. 20 i 201 ustawy powinny pozostawać poza zakresem ustawy o VAT.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL