Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Rzecz o prawie

Opaliński: Apostazja w przepisach prawnych

Bartłomiej Opaliński
materiały prasowe
Władze publiczne nie mogš wkraczać w sferę wolnoœci myœli, sumienia i wyznania, dopóki nie stanie się to konieczne w demokratycznym społeczeństwie – uważa prawnik Bartłomiej Opaliński.
Jednš z konsekwencji okreœlonej w art. 53 Konstytucji RP wolnoœci sumienia i religii jest możliwoœć dokonania apostazji, czyli œwiadomego, dobrowolnego i publicznego wyrzeczenia się kontaktu z Koœciołem katolickim. W praktyce powstał jednak problem polegajšcy na tym, że w wielu przypadkach, mimo przyjęcia oœwiadczenia o wystšpieniu z Koœcioła katolickiego, dane osobowe apostatów wbrew ich woli nie były usuwane z ksišg koœcielnych. Na tym tle należy odpowiedzieć na pytanie, czy ze względu na przepisy o ochronie danych osobowych, uwzględniajšc również okreœlonš w art. 25 Konstytucji RP zasadę niezależnoœci państwa oraz koœciołów i innych zwišzków wyznaniowych, skutecznoœć aktu apostazji należy rozpatrywać według przepisów prawa powszechnego, czy priorytet majš przepisy wewnętrzne Koœcioła. Wišże się z tym kolejne zagadnienie: czy GIODO dysponuje prawem do kontroli, czy przetwarzanie danych osobowych osób, które wystšpiły z Koœcioła katolickiego, jest zgodne z przepisami prawnymi.

Stanowisko sšdów administracyjnych

W orzecznictwie Naczelnego Sšdu Administracyjnego uznaje się, że generalny inspektor ochrony danych osobowych nie ma prawa do wydawania decyzji administracyjnych i rozpatrywania skarg w sprawach wykonania przepisów o ochronie danych osobowych w odniesieniu do danych osób należšcych do Koœcioła lub innego zwišzku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej, przetwarzanych na potrzeby tego Koœcioła lub zwišzku wyznaniowego (wyrok z 22 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 597/12; wyrok z 27 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1060/12; wyrok z 24 paŸdziernika 2013 r., sygn. akt I OSK 1520/13). Oznacza to, że pozostałe dane, tj. dotyczšce osób nienależšcych do Koœcioła lub zwišzku wyznaniowego, podlegajš kontroli GIODO. Zagadnieniem spornym jest ustalenie, czy osoba, która złożyła pisemne oœwiadczenie o apostazji, przestała być członkiem Koœcioła katolickiego i jakie w tej materii obowišzujš przepisy.  W orzecznictwie NSA pojawiły się dwa poglšdy na tę kwestię.
Zgodnie z pierwszym poglšdem punktem wyjœcia powinno być prawo wewnętrzne Koœcioła. Generalny inspektor ochrony danych osobowych powinien przede wszystkim ustalić, czy wnioskodawca dopełnił przepisów prawa wyznaniowego dotyczšcych wystšpienia z Koœcioła katolickiego. Ustalenie tego ma być podstawš ewentualnych dalszych działań GIODO. Drugi poglšd opiera się na założeniu, że kwestie zwišzane zarówno z wstšpieniem, jak i z wystšpieniem z danego Koœcioła lub zwišzku wyznaniowego sš jego sprawš wewnętrznš, o ile nie dotykajš uprawnień lub obowišzków danego podmiotu o charakterze zewnętrznym, gwarantowanych przepisami powszechnie obowišzujšcego prawa.

Prawo powszechne ? istotniejsze

Analizowana tutaj kategoria spraw obejmuje ochronę danych osobowych oraz wolnoœci sumienia i wyznania, a zatem podstawowe prawa obywatelskie ulokowane w sferze prawa powszechnego. W konsekwencji sprawy te muszš zostać ocenione na gruncie przepisów powszechnie obowišzujšcych, tj. Konstytucji RP i ustaw (wyrok NSA z 18 paŸdziernika 2013 r., sygn. akt I OSK 1487/12). Tak więc ocena skutków prawnych, jakie wywarło oœwiadczenie skarżšcego o wystšpieniu z Koœcioła katolickiego w kontekœcie przepisów ustawy o ochronie danych osobowych powinna zostać dokonana na podstawie przepisów prawa powszechnego. W œwietle art. 53 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, każdy bowiem obywatel ma prawo wyboru religii i rezygnacji z jej wyznawania. Korzystajšc z wolnoœci sumienia i wyznania, obywatele mogš w szczególnoœci należeć lub nie należeć do Koœciołów i innych zwišzków wyznaniowych (art. 2 pkt 2a u.o.d.o.) – wyrok z  18 paŸdziernika 2013 r., sygn. akt I OSK 1339/13; wyroki z  18 paŸdziernika 2013 r. o sygn. akt: I OSK 129/13, I OSK 2541/12, oraz I OSK 1487/12. Uznano zatem, że wobec doniosłoœci tego zagadnienia oœwiadczenie o apostazji nie może być oceniane tylko z punktu widzenia przepisów prawa koœcielnego. W tym zakresie skutecznoœć takiego oœwiadczenia powinna być oceniana na podstawie przepisów prawa cywilnego. Należy uznać, że silniejsze sš argumenty prawne przemawiajšce za przyjęciem drugiego poglšdu. Tak więc ocena skutków prawnych, jakie z perspektywy przepisów ustawy o ochronie danych osobowych wywarło oœwiadczenie skarżšcego o wystšpieniu z Koœcioła katolickiego, powinna zostać dokonana na podstawie przepisów prawa powszechnego.

Ograniczenie wyjštkowo

Wprawdzie Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej statuuje zasadę oddzielenia Koœcioła od państwa. Niemniej, autonomia Koœcioła nie może ograniczać uprawnienia państwa do oceny, czy zachowane sš konstytucyjne normy okreœlone w art. 47 oraz art. 51 ust. 1 Konstytucji RP. Pierwszy ze wskazanych przepisów gwarantuje – będšce elementem demokratycznego państwa prawnego – prawo do ochrony życia prywatnego. Emanację tego prawa stanowiš przepisy o ochronie danych osobowych. Okreœlona w art. 51 konstytucji autonomia informacyjna jednostki oznacza natomiast prawo do samodzielnego decydowania o ujawnianiu innym informacji dotyczšcych swojej osoby, a także prawo sprawowania kontroli nad takimi informacjami znajdujšcymi się w posiadaniu innych podmiotów. Uwzględniajšc, że prawna gwarancja ochrony danych osobowych została ustanowiona w normach rangi konstytucyjnej, z aprobatš należy ocenić poglšd, że ograniczenie tego prawa, także w sferze obowišzków państwa, może być uzasadnione jedynie wyjštkowymi względami odnoszšcymi się do wolnoœci i praw obywatelskich okreœlonych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Za prezentowanym stanowiskiem przemawia także regulacja art. 9 konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolnoœci z  4 listopada 1950 r. (DzU z 1993 r. nr 61, poz. 284, ze zm.). Przepis ten przyznaje każdemu prawo do wolnoœci myœli, sumienia i wyznania. Prawo to obejmuje wolnoœć zmiany wyznania lub przekonań oraz wolnoœć uzewnętrzniania indywidualnie lub wspólnie z innymi, publicznie lub prywatnie, swego wyznania lub przekonań przez uprawianie kultu, nauczanie, praktykowanie i czynnoœci rytualne. Władze publiczne nie majš możliwoœci wkraczania w tę sferę, dopóki nie stanie się to konieczne w demokratycznym społeczeństwie. Uwzględnienia wymagajš również postanowienia ratyfikowanej ustawš z 8 stycznia 1998 r. o ratyfikacji konkordatu między Stolicš Apostolskš a Rzeczšpospolitš Polskš (DzU nr 12, poz. 42), umowy międzynarodowej – konkordatu między Stolicš Apostolskš a Rzeczšpospolitš Polskš, podpisanego  28 lipca 1993 r. (DzU z 1998 r. nr 51, poz. 318). W żadnym przepisie tego aktu nie ustanowiono bowiem powinnoœci rezygnacji państwa z obowišzku ochrony danych osobowych osób nienależšcych do Koœcioła katolickiego przetwarzanych przez administratorów danych należšcych do struktur organizacyjnych tego Koœcioła. Autor jest prawnikiem, konstytucjonalistš z Uczelni Łazarskiego
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL