Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Rzecz o prawie

Czas na Rachmaninowa

Aleksandra Sewerynik
materiały prasowe
Każdego roku w styczniu obchodzony jest Dzień domeny publicznej. W tym œwiętowano wygaœnięcie autorskich praw majštkowych do utworów napisanych przez twórców, którzy zmarli w 1943 roku.
Przejœcie utworu do domeny publicznej oznacza, że nie jest on już chroniony prawem autorskim i można z niego dowolnie korzystać. Utwór taki staje się częœciš powszechnie dostępnego dorobku kultury. Autorskie prawa majštkowe wygasajš co do zasady 70 lat po œmierci autora. Autorskie prawa osobiste nie sš natomiast ograniczone w czasie, dlatego zawsze konieczne jest oznaczenie twórcy utworu oraz dbanie, by nie czynić w nim zmian, które naruszałyby jego integralnoœć. W sferze muzyki w tym roku domena publiczna wzbogaciła się o dorobek wybitnego rosyjskiego pianisty i kompozytora Siergieja Rachmaninowa. W ostatnich zaœ latach możliwe stało się swobodne korzystanie z dzieł polskiego pianisty, kompozytora, premiera i ministra spraw zagranicznych II RP Ignacego Jana Paderewskiego, a także z utworów innych wybitnych kompozytorów, takich jak: Maurice Ravel (autor słynnego  „Bolera" ), Karol Szymanowski (napisał wyjštkowo piękne „Pieœni Kurpiowskie") czy amerykański kompozytor i pianista George Gershwin.
W cišgu kilku najbliższych lat do domeny publicznej przejdš dzieła węgierskiego kompozytora Beli Bartoka (w 2016 .) oraz Ryszarda  Straussa (w 2020 r.), którego poemat symfoniczny „Tako rzecze Zaratustra" jest wszystkim doskonale znany jako główny motyw z filmu Stanleya Kubricka  „2001: Odyseja kosmiczna". Prawa do filmów, czyli utworów audiowizualnych, wygasajš także po upływie 70 lat, ale termin ten liczy się od œmierci ostatniego z wymienionych w ustawie twórców: głównego reżysera, autora scenariusza, autora dialogów oraz kompozytora muzyki skomponowanej do utworu audiowizualnego. Na swobodne korzystanie z samego filmu „2001: Odyseja kosmiczna" trzeba będzie zatem poczekać znacznie dłużej. Jeżeli utwór ma kilku twórców, to prawa majštkowe wygasajš dopiero 70 lat od œmierci ostatniego. W tym kontekœcie ciekawa jest sytuacja piosenek zespołu The Beatles. Większoœć  została skomponowana przez duet Lennon/McCartney. Prawa do utworów, których jedynym autorem jest John Lennon, np. słynne „Imagine", wygasnš w 2051 r. (o ile w tym czasie czas ochrony utworów nie zostanie skrócony lub wydłużony). Paul McCartney ma 71 lat, nadal tworzy i koncertuje na całym œwiecie. W zwišzku z tym prawa do wspólnych piosenek liderów The Beatles nie wygasnš co najmniej przez kolejne 70 lat! To, że utwór należy do domeny publicznej, nie oznacza automatycznie, że możliwe jest swobodne korzystanie z nagrania artystycznego wykonania tego utworu. Zarówno artystyczne wykonanie, jak i fonogram może być nadal chroniony prawami pokrewnymi. One także sš ograniczone w czasie i wygasajš po 50 latach, liczšc od roku następujšcego po ich ustaleniu lub sporzšdzeniu. Jeżeli artystyczne wykonanie lub jego nagranie zostanš w cišgu tych 50 lat opublikowane lub publicznie odtworzone (dla fonogramu wystarczy rozpowszechnienie w dowolny sposób), to termin ten liczy się od nowa. Dlatego tak często mamy do czynienia z wydawaniem wczeœniej niepublikowanych archiwalnych nagrań najbardziej popularnych zespołów. Sam fakt ich rozpowszechnienia (udostępnienia publicznie za zgodš uprawnionego) powoduje przedłużenie ochrony o 50 lat. Tak zrobili dysponenci praw wspomnianych już wczeœniej Beatlesów. Albumy „Anthology" i „Love" zawierajš niepublikowane wczeœniej materiały z sesji nagraniowych zespołu. Jeżeli by tego nie zrobiono, po 50 latach od nagrania taœmy Ÿródłowej producent utraciłby swoje prawa. Z wydawaniem i produkcjš nagrań utworów muzycznych znajdujšcych się w domenie publicznej wišże się jeszcze jedno zagadnienie: koniecznoœć zapłaty odpowiedniego procentu od wpływów brutto ze sprzedaży egzemplarzy noœników tych utworów (np. nut, płyt CD) na tzw.  Fundusz martwej ręki. Pienišdze uzyskane w ten sposób sš przeznaczane na stypendia i pomoc socjalnš dla twórców oraz wspieranie finansowe wydań utworów o szczególnym znaczeniu dla kultury i nauki polskiej. Obecnie trwajš żywe dyskusje o słusznym czasie ochrony majštkowych praw autorskich i pokrewnych. W ostatnich latach wyraŸnš tendencjš było przedłużanie ochrony. A jak będzie w przyszłoœci? Czas pokaże... Autorka jest prawnikiem, dyrygentem chóralnym. Wykładowcš na Uniwersytecie Muzycznym Fryderyka Chopina. Prowadzi blog: prawomuzyki.pl
ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL