Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Życie Wielkopolski

Tu narodził się szczypiorniak

I wojna œwiatowa, obóz w Szczypiornie, ćwiczenia gimnastyczne legionistów.
NAC
W Szczypiornie, dziœ dzielnicy Kalisza, rozpoczęły się obchody 100-lecia polskiej piłki ręcznej. Kulminacja œwiętowania nastšpi za rok.

Nie ma w Polsce miejsca bardziej zwišzanego z piłkš ręcznš. Szczypiorno, kiedyœ wieœ pod Kaliszem, komora celna na granicy dwóch zaborów: rosyjskiego i pruskiego, póŸniej ważny oœrodek militarny z koszarami, w czasie I wojny œwiatowej miejsce obozu jenieckiego. Z tego przeklętego dla żołnierzy miejsca swój rodowód wywodzi polska piłka ręczna, zwana też pierwotnie szczypiorniakiem, na pamištkę miejsca, gdzie się narodziła.

Dla zabicia nudy

„... w cišgu dnia koledzy biegali za szmaciankš, zabawa ta podbiła ich serca, zapomnieli, że sš internowani. A wieczorami ťlegionyŤ przeœpiewały żołnierskie pieœni i wznosiły na czeœć Marszałka okrzyki..." – wspominał w pamiętnikach poeta, legionista Władysław Broniewski.

Działo się to właœnie w Szczypiornie. Od 1915 roku istniał tu obóz dla internowanych. Dwa lata póŸniej w barakach pod Kaliszem osadzeni zostali żołnierze Legionów Polskich, którzy odmówili złożenia wiernopoddańczej przysięgi cesarzowi Niemiec. Komendanta Józefa Piłsudskiego uwięziono w twierdzy w Magdeburgu. W Szczypiornie internowano około 4 tysišce legionistów. Dla dowódców najważniejszym zadaniem było zapewnienie im zajęcia, wynalezienie lekarstwa na bezczynnoœć.

Wachmistrz Henryk Œwiderski, absolwent Instytutu Fizycznego w Szwajcarii, wprowadził do codziennych obowišzków żołnierzy porannš gimnastykę. Kolejnš ruchowš rozrywkę zaproponowali major Stanisław Grzmot-Skotnicki i kapral Antoni Jarzšbek. To była gra szmaciankš, prototypem piłki ręcznej. W ten sposób w obozie w Szczypiornie narodził się szczypiorniak.

Patrzšc z dzisiejszej perspektywy, to kolejna gra zespołowa, której polskie poczštki miały miejsce w czasie I wojny œwiatowej. W stacjonujšcej we Francji armii generała Hallera rodziła się polska siatkówka, przekazywana żołnierzom przez instruktorów Zwišzku Młodzieży Chrzeœcijańskiej (YMCA). Po wojnie sprowadzili jš do kraju.

Niemiecka inspiracja

Szmacianka ze Szczypiorna nie zachowała się do naszych czasów mimo poszukiwań kuratorów miejscowych muzeów i pasjonatów historii. Z opisów wiadomo, że była duża, rozmiarami zbliżona do futbolówki, ale kształtem do jajowatej piłki do rugby. Uszyto jš z kawałków zniszczonych materiałów, po prostu szmat. Nie odbijała się od podłoża, można jš było schwytać, biec z niš i rzucać do bramki. W meczu uczestniczyło po 11 zawodników. Za bramki służyły dwa kije. Nie było poprzeczki. Gdy dochodziło do spornej sytuacji, o wszystkim rozstrzygał przyglšdajšcy się spotkaniu oficer. Dyskusja z takim sędziš nie wchodziła w rachubę. Mimo niewoli w legionach obowišzywała wojskowa hierarchia i wynikajšca z niej karnoœć oraz dyscyplina, także na placu gry.

Reguł rodzšcej się piłki ręcznej nie wymyœlił major Grzmot-Skotnicki. Nie wiadomo jednak dokładnie, w jaki sposób nowy sport został przeszczepiony do obozowego życia polskich legionistów. Istnieje kilka wersji. Według pierwszej Polacy mieli podpatrzyć niemieckich strażników uprawiajšcych nowy, ale interesujšcy sport. Inna mówi, że żołnierze zaczerpnęli inspirację z niemieckiej prasy, a jeszcze inna, że w „Raffenball" grano w pobliskim Kaliszu, co przypadkiem podpatrzyli oficerowie legionów i opowiedzieli o tym w obozie.

W każdym razie w Szczypiornie odbywały się – prawdopodobnie pierwsze w historii – turnieje międzynarodowe w piłce ręcznej. Grali ze sobš więŸniowie różnych narodowoœci: Anglicy, Francuzi, Polacy, także Niemcy, którzy nie byli wierni cesarzowi i zostali uwięzieni. Gdy w listopadzie 1918 roku żołnierze Batalionu Pogranicznego zajęli obóz, przejęli od legionistów grę w obozowš odmianę piłki ręcznej. Za datę narodzin tej dyscypliny uważa się oficjalnie 1918 rok, choć pojawiajš się czasami wštpliwoœci, czy nie przesunšć ich rok wczeœniej. Miejsce narodzin – Szczypiorno – nie budzi żadnych zastrzeżeń.

Szczypiorno Cup

Materialnego œladu po obozie, gdzie rozgrywano pierwsze w Polsce mecze piłki ręcznej, nie ma, ale mieszkańcy osiedla Szczypiorno wchodzšcego dziœ w obręb Kalisza z wielkš troskš kultywujš pamięć o tej historii. Kilka lat temu powstało Stowarzyszenie „Szczypiorniak". Z inicjatywy jej twórców powstało Muzeum Historii Szczypiorna. Ekspozycja przedstawia historię okolicy, Legionów Polskich, obozu dla internowanych i oczywiœcie szczypiorniaka.

Tradycja dla stowarzyszenia, władz samorzšdowych Kalisza, działaczy sportowych stanowi tylko punkt wyjœcia do bieżšcej działalnoœci. W tym roku odbyła się czwarta edycja Szczypiorno Cup. Zawody majš upamiętnić internowanych legionistów i narodziny szczypiorniaka, ale przede wszystkim rozpropagować w regionie piłkę ręcznš. W tym roku w Kalisz Arenie zagrało osiem zespołów, m.in. Azoty Puławy, Zagłębie Lubin, Pogoń Szczecin. Turniej wygrał Górnik Zabrze, pokonujšc w finale francuskš Dunkierkę.

Wszyscy uczestnicy odwiedzili izbę pamięci szczypiorniaka w miejscowym muzeum. Turniej patronatem objšł prezydent Andrzej Duda. Do grona sponsorów dołšczył sponsor Superligi – PGNiG. Ranga Szczypiorno Cup roœnie, ale podczas kolejnej edycji ma być jeszcze bardziej prestiżowo i uroczyœcie. W 2018 roku zawody w Kaliszu odbędš się po raz pišty, i to na zakończenie obchodów stulecia polskiej piłki ręcznej.

Kalisz ma wreszcie drużynę w Superlidze

Czwarte miejsce w tegorocznym turnieju zajšł MKS Kalisz. Istnienie tego zespołu jest kolejnym dowodem na zgrabne połšczenie przez mieszkańców miasta tradycji ze współczesnoœciš. W Kaliszu sekcja piłki ręcznej pojawiła się dopiero w latach 60. w Proœnie, grali w szczypiorniaka (głównie juniorzy) we Włókniarzu. Pod koniec XX wieku w kolebce polskiej piłki ręcznej dyscyplina ta zanikła. W 2007 roku na fali wielkiego sukcesu reprezentacji, która zajęła drugie miejsce na mistrzostwach œwiata, prezydent miasta Janusz Pęcherz i grupa pasjonatów stworzyła nowy klub. Inicjatywa była efektem nie tylko miłoœci do piłki ręcznej, ale œwiadomoœci, że lata temu gra ta rodziła się właœnie na obrzeżach miasta. Nazwa zespołu – Szczypiorno Kalisz – mówiła wszystko.

Drużyna budowała swojš markę przez lata. Nie wszystko szło jak z płatka. Dochodziło do konfliktów. Dwa lata temu stowarzyszenie Szczypiorno zdecydowało się zerwać współpracę z klubem z powodu innej koncepcji prowadzenia drużyny. Zespół ostatecznie przybrał nazwę MKS Kalisz. Jego trenerem został wkrótce Bartłomiej Jaszka, pochodzšcy z Ostrowa Wielkopolskiego wielokrotny reprezentant kraju. Pojawili się sponsorzy, powstał solidny skład. W poprzednim sezonie MKS Kalisz wygrał grupę B I ligi i bez problemu już w pierwszym podejœciu otrzymał licencję na występy w Superlidze.

Kalisz po raz pierwszy będzie miał zespół w najwyżej lidze piłki ręcznej. W klubie ambicje sš skrojone na miarę skromnego budżetu – wyprzedzić kilku rywali. Trenera Jaszkę, który odszedł do Zagłębia Lubin, zastšpił jego dotychczasowy asystent Paweł Rusek. Drużyna została wzmocniona. Jednym z nowych zawodników jest wicemistrz œwiata z 2007 roku Zbigniew Kwiatkowski.

Obecnoœć zespołu z Kalisza, który jeszcze niedawno nosił nazwę Szczypiorno, w PGNiG Superlidze ma wymiar symboliczny. W tym sezonie w oficjalnym ligowym logo zamieszczono informację – 100 lat piłki ręcznej w Polsce. Rywali MKS w Arenie Kalisz będzie uderzał w oczy napis: „Kalisz – tu narodził się szczypiorniak".

W tekœcie korzystałem z artykułu Jerzego Andrzejczaka o Szczypiorniaku, „Ziemia Kaliska", nr 48, 1984 r.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL