Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Podkarpacie

Scytyjskie dzieje na Podkarpaciu

W skansenie Karpacka Troja zrekonstruowano wioskę otomańskš z poczštków epoki bršzu oraz słowiańskš z wczesnego œredniowiecza.
Rzeczpospolita, Krzysztof Łokaj
Odkrycia w Trzcinicy czy Chotyńcu majš imponujšce znaczenie dla wiedzy o pradziejach Europy Œrodkowo-Wschodniej. Wokół Karpat wiele jest jeszcze do odkrycia.

Ekspedycja Instytutu Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego przeprowadziła pierwsze prace wykopaliskowe na wielkim, ponad 40-hektarowym grodzisku w Chotyńcu w ubiegłym roku, ale dopiero dziœ może pochwalić się imponujšcymi wynikami. To, że była tu warownia, wiedziano od dawna, jednak nikt dotychczas nie zbadał, w jakim okresie ona powstała – przypisywano mu zaledwie wczesne œredniowiecze.

Sensacyjne odkrycie

Ustalenia rzeszowskich archeologów potwierdzone badaniami wieku resztek węgla drzewnego znalezionego w usypisku wału (tzw. datowanie radiowęglowe) dały sensacyjnš odpowiedŸ: warownia musiała powstać we wczesnej epoce żelaza, a więc między IX/VIII – V wiekiem p.n.e. – znacznie wczeœniej niż dotychczas sšdzono. Co to oznacza?

Że zbudował go lud zwišzany z kulturš scytyjskš. Scytowie to ludy zamieszkujšce północnš Ukrainę, Bułgarię, Kazachstan. Podobne warownie jak odkryto na Podkarpaciu Scytowie pozostawili nad Dnieprem i œrodkowym Dniestrem. Na terenie dzisiejszych granic Polski dotychczas nie spotkano grodziska kultury scytyjskiej. – Tak, jest to pierwsze takie grodzisko odkryte w obecnych granicach Polski, a więc to najdalej wysunięta na zachód osada tej kultury – podkreœla prof. Sylwester Czopek, kierownik grupy badawczej w Chotyńcu, rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego.

Drugie epokowe odkrycie to wielkoœć grodziska o niespotykanych rozmiarach 610 × 600 m. Archeologom pomógł dron, który z wysokoœci zrobił zdjęcia terenu, ukazujšc strukturę wałów grodziska. Nie ma wštpliwoœci, że usypał je człowiek. Struktura i wielkoœć warowni wskazuje, że nie była to zwykła osada, ale rodzaj aglomeracji. Trzecia sensacja to odkrycie ceramiki wykonanej na kole garncarskim – dotychczas sšdzono, że umiejętnoœć tę posiadali przybyli z zachodu Celtowie. Odkrycie w Chotyńcu podważa tę wiedzę i wskazuje, że dotarła z indoirańskimi ludami ze wschodu.

Na południe od grodziska trwajš prace przy budowie autostrady. One też przynoszš ciekawe odkrycia ceramiki i koœci zwierzšt.

O budowniczych grodziska i mieszkańcach całego regionu archeolodzy wiedzš już sporo. – Choć brakuje bardzo istotnego elementu – ich cmentarzyska czy też cmentarzysk z grobami, które dostarczyłyby materiał kostny, niezbędny do szczegółowych studiów antropologicznych i demograficznych – dodaje prof. Sławomir Czopek.

Archeolodzy nie mogš dziœ powiedzieć, że mieszkańcy dzisiejszego Podkarpacia to potomkowie Scytów. Wiele przesłanek wskazuje na lud Neurów z V wieku p.n.e., który żył wokół Scytii i był mu podporzšdkowany. – Przede wszystkim nie da się udowodnić, że póŸniejsze plemiona słowiańskie miały cokolwiek wspólnego z indoirańskimi Scytami – tłumaczy prof. Czopek. Kwestia Neurów jest nieco odrębna i bardziej skomplikowana. – Wprawdzie dawniej uważano ich za przodków Słowian, ale obecnie inaczej patrzymy na to zagadnienie. Z całš pewnoœciš był to lud sprzymierzony ze Scytami i jak pisze Herodot, „majšcy scytyjskie obyczaje". Nie da się udowodnić cišgłoœci etnicznej i osadniczej między Neurami a Słowianami, którzy wkraczajš na arenę dziejowš tysišc lat póŸniej. Jeżeli nawet przyjšć hipotezę, że cały region zamieszkiwali we wczesnej epoce żelaza Neurowie, to póŸniej ginš oni z areny dziejowej, na którš wkraczajš ludy celtyckie, dackie i germańskie – gospodarze tego terenu w ostatnich wiekach starej ery i przez pierwsze pieć wieków po narodzeniu Chrystusa – wyjaœnia archeolog.

Odkrycie w Trzcinicy

Przełomowe odkrycie w Choryńcu to kolejna na Podkarpaciu archeologiczna perełka. – Najciekawsze dla archeologów sš obszary karpackie, które były penetrowane przez kultury zakarpackie, cywilizacje żyjšce wokół Basenu Morza Œródziemnego – tłumaczy Jan Gancarski, dyrektor Muzeum Podkarpackiego w Kroœnie. W latach 90. to właœnie Jan Gancarski odkrył w Trzcinicy koło Jasła w pierwszš w Polsce osadę zakarpackiej kultury Otomani-Füzesabony z wpływami œródziemnomorskimi. Znaleziono tu ponad 160 tys. zabytków: naczyń, wyrobów z krzemienia i rogu, bršzu i żelaza. Potem miejsce to zasiedlili Słowianie, wznoszšc wielki gród o powierzchni 3 hektarów, otoczony 10-kilometrowymi wałami obronnymi i zostawili po sobie m.in. okucie pochwy miecza uznawane za arcydzieło rzemiosła wczesnoœredniowiecznego.

Ogromne zainteresowanie turystów odkryciami i miejscem spowodowało, że narodził się pomysł, by teren objšć ochronš konserwatorskš, ale i udostępnić zwiedzajšcym. Tak powstał skansen Karpacka Troja – tłumnie odwiedzany przez turystów. Pod potrzeby turystów zrekonstruowano tu wioskę otomańskš z poczštków epoki bršzu oraz słowiańskš z wczesnego œredniowiecza. Skansen był wielokrotnie nagradzany m.in. za najlepszy produkt turystyczny roku.

Bransoleta, pasiorki i miecze

W regionie co rusz przypadkowo odnajduje się jakiœ archeologiczny „skarb". Przez przypadek jak miało to miejsce w 2015 r., kiedy rolnik koło Jasła odnalazł złote bransolety sprzed 3 tys. lat lub w ostatnie, dzięki wykrywaczowi, paciorki szklane z pawimi oczkami. Wczeœniej znaleziono też cztery bršzowe miecze datowane na kilka tysięcy lat przed Chrystusem – podkreœla dyrektor muzeum w Kroœnie.

Archeolodzy chcš na tym terenie znaleŸć cmentarzyska, które należš do przebadanych już osad m.in. w Trzcinicy, które pozostawiły po sobie najstarsze kultury z epoki bršzu. – Jeœli mieszkali tu ludzie, musi być także cmentarzysko – podkreœla dyr. Gancarczyk. Muzeum zakupiło właœnie przyrzšd magnetometr, który pozwoli nieinwazyjnie badać tereny.

Do tej pory badania ekipy prof. Czopka miały charakter wstępny. – Pełny program badawczy jest zaplanowany na kilka kolejnych lat. Mam nadzieję, że dostarczymy jeszcze niejednej sensację... – uœmiecha się prof. Czopek.

masz pytanie, wyœlij e-mail do autorki: i.kacprzak@rp.pl

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL