Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Podkarpacie

Stalowa wola narodu

Muzeum Regionalne w Stalowej Woli udostępni wkrótce nowš wystawę na 2 tys. mkw.
Rademenes777/wikipedia
Muzeum Regionalne w Stalowej Woli dostanie 15 mln złotych z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na stworzenie Muzeum Centralnego Okręgu Przemysłowego.

„Słuchajcie, słuchajcie: – Opowiem wam o polskim Magnitogorsku, o polskim Magnitostroju*. Słuchajcie, słuchajcie. Będę mówił o cyfrach, o faktach. Nie ma co się szminkować w chwyty literackie. (...) O trzydzieœci pięć kilometrów od Sandomierza, od Rozwadowa 6 km, od Niska 11 km, na liniach energetycznych północ–południe, w idealnym centrum, w którego 100-kilometrowym promieniu znajdujš się Ostrów, Wierzbno, Skarżysko, Przemyœl, Rzeszów, Dębica, Moœcice, tam, gdzie teraz trzyma się na powierzchni wioska Pławo, zakupiono pod budowę wielkich zakładów hutniczych 600 ha terenu. Jak będš się nazywać zakłady, dowiecie się na samym końcu. Teraz już powiedzmy, że będš wyrabiały szlachetnš stal" – pisał Melchior Wańkowicz w wydanej w 1939 roku „Sztafecie – ksišżce o polskim pochodzie gospodarczym". To monumentalny zbiór reportaży z czasów, w których Rzeczpospolita zbierała siły do swojej rewolucji przemysłowej.

Częœć tekstów dotyczy budowy Centralnego Okręgu Przemysłowego, w tym miasta, które wzrosło od podstaw przy okazji tego przedsięwzięcia. Stalowa Wola – to tę nazwę czytelnik Wańkowicza miał poznać na końcu. Wczeœniej autor wspomniał jeszcze, że na budowę tych wielkich zakładów hutniczych przeznaczono 80 ha, a 20 marca 1937 r. œcięto pierwszš sosnę.

Propaganda sukcesu

Zanim œcięto, polował tu Władysław Jagiełło, póŸniej Czarniecki walczył z wojskami Karola Gustawa, a po rozbiorach tereny trafiły do skarbu austriackiego. We wspomnianym 1937 roku zatwierdzono plan budowy Zakładów Południowych wchodzšcych w skład COP, o którym ówczesny minister spraw wojskowych, gen. Tadeusz Kasprzycki miał powiedzieć, że jest „stalowš wolš narodu polskiego wybicia się na nowoczesnoœć".

Ogromna inwestycja miała wspomóc skok cywilizacyjny w czterech ówczesnych województwach: kieleckim, krakowskim, lubelskim i lwowskim. A jej centrum wytyczono w widłach Wisły i Sanu, bardzo blisko rodzšcej się Stalowej Woli.

Melchior Wańkowicz: „Ależ się ruszyło w okolicy... Wskazywano mi chłopa, wyrobnika i nędzarza, który miał pół morgi gruntu i owe pół morgi to była górka piasku. Œmiech i tyle.

Co się robi? Od rana do wieczora przed tš górkš stały ogonki furmanek, a chłopina inkasował za piasek 300 zł dziennie.

– To pan jest zadowolony?

Gdzie tam! Żre go myœl, że za tanio pierwsze fury sprzedawał. Życie i œwiat mu się już zrobiły niemiłe z tego myœlenia".

Pierwsze maszyny w Zakładach Południowych ruszyły w styczniu 1938 roku. „Zakłady będš zatrudniały 4000 robotników. Ubezpieczalnia społeczna przygotowuje się na ubezpieczenie 12 000 osób. Dla tych robotników oglšdamy wznoszonš kolonię, zaopatrzonš w kanalizację, pralnie, łaŸnie, kasyna, boiska" – czytamy w „Sztafecie..."

„Za Rozwadowem wjeżdżam w głęboki bór sosnowy. Łazikowałam tak niedawno po tej sandomierskiej puszczy – była milczšca i głucha. Dzisiaj w błyskawicznym, czarodziejskim, tempie wyrosła, niby spod ziemi, Stalowa Wola. Widok jest oszałamiajšcy, tak potężny i niespodziewany. Sieć asfaltowych dróg i całe miasto hal fabrycznych" – to już Stanisława Kuszelewska-Rayska w reportażu dla kobiecego czasopisma „Bluszcz".

Zachwytom nad budowš Centralnego Okręgu Przemysłowego nie było końca. Po pierwsze, inwestycja była imponujšca, po drugie – państwowa propaganda bardzo przyłożyła się do promocji przedsięwzięcia. A trzy – od zamachu majowego cenzura prasowa stawała się coraz dotkliwsza, więc w póŸnych latach 30. o COP można było pisać dobrze albo wcale.

W (nie)dalekiej przyszłoœci

„Chciałbym i proszę bardzo, aby kiedy fundament pod pierwszy dom handlowy będzie zakładany w Pławiu – zakopano w fundamentach łšcznie z aktem erekcyjnym i paru groszakami ťz epokiŤ tę mojš ksišżeczkę" – życzył sobie Wańkowicz. „Niech, kiedy w jakiejœ dalekiej przyszłoœci, przekopujšc metro, odnajdš skrytkę – natrafiš na tę legendę o ich mieœcie (...) z okresu, kiedy samolotów prywatnych nie było, o telewizji obywatele pojęcia nie mieli, a pod domki Pławia w tęgie mrozy przybiegały zajšce i obgryzały korę z drzewek".

Metra w Stalowej Woli jeszcze nie ma, jednak domów towarowych nie brakuje – w 2014 roku mieszkało tu ponad 63 tys. osób.

Osiem dekad po uruchomieniu maszyn w Zakładach Południowych, w mieœcie ruszš prace nad stworzeniem Muzeum COP. Unijne dofinansowanie obejmie działania konserwatorskie i budowlane w modernistycznych warsztatach szkolnych przy ul. Hutniczej 17. Do zagospodarowania jest 2 tys. mkw.

Na parterze zaplanowano wystawę stałš, którš utworzy kilkaset eksponatów: militaria, pojazdy, rowery, motocykle, wyposażenia wnętrz etc. Głównš atrakcję ma stanowić unikatowa kolekcja historycznych – w większoœci sprawnych – maszyn stanowišcych wyposażenie warsztatów (kuŸnia, zestawy obrabiarek tokarek, frezarek i wiertarek).

– Wystawę wzbogacš urzšdzenia interaktywne i multimedialne umożliwiajšce zwiedzajšcym poznawanie i zdobywanie wiedzy, obserwację i odkrywanie – informuje „Rzeczpospolitš" Lucyna Mizera, dyrektor Muzeum Regionalnego w Stalowej Woli. – Wizualizacje i symulacje komputerowe pozwolš odbyć wirtualnš podróż po hucie czy zajrzeć do wnętrza wielkiego pieca. Inne dadzš możliwoœć posmakowania metody badawczej: postawienia pytania, sformułowania hipotezy, zaprojektowania testujšcego jš doœwiadczenia, obserwacji i wycišgnięcia wniosków.

Na tym samym poziomie nowego muzeum powstanš księgarnia i kawiarnia. Na antresoli znajdzie się laboratorium, w podziemiu zaœ – sale edukacyjne, biblioteka i kino edukacyjne.

Całkowity koszt inwestycji oszacowano na 21,6 mln złotych, blisko 15 mln dotacji unijnej będzie pochodzić z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego (Program Operacyjny Infrastruktura i Œrodowisko 2014–2020).

Otwarcie Muzeum COP zaplanowano na grudzień 2020 roku.

* Magnitostroj – sowiecki kombinat przemysłowy w Magnitogorsku, rosyjskim oœrodku metalurgicznym, maszynowym i chemicznym, rozbudowanym od lat 30.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL