Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Życie Regionów

Zmiany w systemi składania oświadczeń majštkowych i ograniczenia w zasiadaniu we władzach spółek

123RF
Obowišzki zwišzane ze składaniem oœwiadczeń majštkowych i ograniczenia w zasiadaniu we władzach spółek mogš spowodować, że w urzędach zabraknie ršk do pracy – obawiajš się samorzšdowcy.

Dobiegajš końca rzšdowe prace nad projektem tej ustawy o jawnoœci życia publicznego, który – co godne podkreœlenia – przeszedł długš œcieżkę konsultacji publicznych i opiniowania.

Najważniejsze efekty wejœcia jej w życie to dużo powszechniejszy niż dziœ dostęp do oœwiadczeń majštkowych oraz jawny rejestr umów cywilnoprawnych, jakie zawierajš urzędy państwowe i samorzšdowe oraz – co ważne – spółki z co najmniej 10-procentowym udziałem tych jednostek (trwa jeszcze dyskusja nad poziomem tego udziału). Państwo przyjrzy się też temu, jak w samorzšdzie uchwala się akty prawa miejscowego. Te rozwišzania majš swych zwolenników, bo o potrzebie monitorowania zjawisk korupcyjnych wiedzš wszyscy. Ale wœród reprezentantów samorzšdu nie brak też krytyków.

Rejestr umów

Nowš jakoœciš w jawnoœci życia publicznego ma być zapowiedziany przez ministra koordynator służb specjalnych Mariusza Kamińskiego i jego zastępca Maciej Wšsik, jawny rejestr umów cywilnoprawnych, ogłaszany w Biuletynie Informacji Publicznej lub na stronach internetowych. Majš go sporzšdzać wszystkie jednostki sektora finansów publicznych, przedsiębiorstwa państwowe, instytuty badawcze, spółki zobowišzane oraz ich spółki córki. Umowy spółek mogš być częœciowo niejawne ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa i prowadzenie działalnoœci konkurencyjnej. W całoœci jednak ma je znać Centralne Biuro Antykorupcyjne.

Instytucje i firmy będš też musiały udostępniać w BIP dane o: umorzeniach lub ulgach w spłacie zobowišzań podatkowych, a także wydatkach dokonywanych przy użyciu służbowych kart płatniczych – jeœli takie posiadajš. Jawny ma też być stan zatrudnienia na podstawie umowy o pracę.

Funkcje w spółkach

Ustawa miałaby też zakazać wójtom i członkom władz samorzšdu wojewódzkiego zasiadania i działania na rzecz spółek prawa handlowego. Nie mogliby też pobierać kilku pensji z tytułu członkostwa we władzach kilku spółek zobowišzanych. – Jeœli wójt czy inny samorzšdowiec byłby w zarzšdzie jednej spółki, to we władzach spółki córki mógłby też zasiadać, ale bezpłatnie – wyjaœniał wiceminister Wšsik.

Samorzšdowcy zastanawiajš się, czy te nowe restrykcje realnie utrudniš pracę ich urzędów.

W ramach zapobiegania podejrzanym transferom z sektora publicznego do biznesu w projekcie zapisano, by zakaz takiego przechodzenia rozszerzyć z dzisiejszego roku na trzy lata. Chodzi o bioršcych udział w podejmowaniu decyzji korzystnych dla danego przedsiębiorcy. Za złamanie zakazu ma grozić nawet do dwóch lat więzienia i obligatoryjna nawišzka w wysokoœci osišgniętego dochodu. Dziœ to wykroczenie. Z kolei przedsiębiorca zatrudniajšcy takš osobę musi się liczyć z karš administracyjnš nakładanš przez szefa CBA – od 10 tys. do pół miliona złotych. Na takie zatrudnienie będzie jednak można uzyskać zgodę, jeœli się wystšpi do działajšcej przy premierze Komisji ds. Rozstrzygania Konfliktu Interesów. Czy to zachęci do pozostania w pracy w urzędzie?

Gdyby wójtowi, burmistrzowi czy prezydentowi miasta postawiono zarzuty korupcyjne, a sšd by go aresztował, premier obligatoryjnie wyznaczy gminie komisarza – na czas aresztu samorzšdowca. Dziœ w takich przypadkach władzę w gminie przejmuje zastępca wójta, burmistrza lub prezydenta, a dopiero gdy pojawi się problem z funkcjonowaniem jednostki, można sięgnšć do tej nadzwyczajnej możliwoœci.

Legislacja i lobbing

Większš jawnoœć zakłada się też w stanowieniu prawa – i to nie tylko na szczeblu centralnym, bo też w samorzšdach. Jawny wykaz prac legislacyjnych, prowadzony dziœ tylko na szczeblu centralnym, ma też być sporzšdzany w samorzšdach.

Ustawa obejmie też kwestie lobbingu. Proponuje się, by usankcjonować funkcjonowanie lobbystów na szczeblu stanowienia prawa lokalnego. Działajšcy tam lobbysta zawodowy ma być zobowišzany do ujawnienia, kto go wynajšł. Nawet osoba fizyczna, która chciałaby się włšczyć w proces stanowienia prawa, musiałaby przedłożyć informację o podmiotach, z których pochodzš jej dochody przez ostatnie dwa lata. Dotyczy to także mieszkańca gminy, który chciałby się wypowiedzieć na temat planu zagospodarowania przestrzennego okolicy, w której mieszka. Instytucje bronišce praw obywatelskich uznajš, że to zbyt duża ingerencja w prawo do prywatnoœci. Krytyczne sš też organizacje społeczne, utrzymywane z darowizn. Jak wskazujš, czasem nie wiedzš nawet, kto przesłał im 1 proc. ze swego PIT, więc ustawy nie wypełniš. Nie podoba im się też zapis, w myœl którego wpadnš w tryby kontroli CBA i innych służb, bo będzie musiała – pod sankcjami – ujawnić majštek, gdy tylko zechcš zabrać głos w procesie uchwalania prawa. – No, chyba że byłaby partiš politycznš lub zwišzkiem wyznaniowym. One sš zwolnione z tego obowišzku – zauważa Fundacja Batorego w piœmie złożonym w ramach konsultacji.

Informacja o majštku

Najwięcej emocji wywołujš jednak zapisy o oœwiadczeniach majštkowych. Dziœ do CBA, które je bada, trafia ich rocznie mniej więcej pół miliona. Gdy ustawa wejdzie w życie, liczba wzroœnie. Za niezłożenie oœwiadczenia lub nierzetelne złożenie grozić majš sankcje – nawet do utraty stanowiska.

Szczegółowy wykaz osób zawarto w 108 punktach projektu. Obejmuje on m.in. notariuszy, władze spółek z udziałem Skarbu Państwa lub samorzšdów, a także liczny korpus służby cywilnej, urzędników sšdowych, samorzšdowych, a nawet powiatowych lekarzy orzeczników ZUS i pracujšcych przy przygotowywaniu zamówień publicznych.

Oœwiadczenia majštkowe majš być jawne i przez 6 lat widnieć w Biuletynie Informacji Publicznej – jasno mówi o tym projekt w art. 60. Jawne nie będš tylko numery PESEL składajšcego oœwiadczenie, adres jego zamieszkania i miejsce położenia ujawnianych nieruchomoœci.

Nie będš ujawnione oœwiadczenia majštkowe funkcjonariuszy policji, Straży Granicznej, Służby Celno-Skarbowej, Biura Ochrony Rzšdu, żołnierzy zawodowych (w tym Żandarmerii Wojskowej), funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego i Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego – z wyjštkiem oœwiadczeń szefa CBA i jego zastępców, które majš być jawne.

Treœć oœwiadczeń rok do roku będzie analizować CBA. Porówna je z deklaracjami PIT. Z tym że dwa lata temu Fundacja Batorego wyliczyła, że CBA bada jedynie 1 proc. złożonych oœwiadczeń. Według autorów projektu nowe zadania CBA wykona dotychczasowymi kadrami. Minister Mariusz Kamiński powiedział jednak, że decyzje o wzroœcie nakładów już zapadły.

Nowe obowišzki ustawowe

- Pracownicy gmin, powiatowi lekarze orzecznicy ZUS i wiele innych osób z samorzšdu będzie musiało złożyć oœwiadczenia majštkowe.

- Te oœwiadczenia pokażš, jak zmieniał się ich stan posiadania rok do roku.

- Wójtowie, burmistrzowie i prezydenci miast ujawniš też rejestr otrzymanych korzyœci.

- Gminy i spółki z co najmniej 10 proc. własnoœciš samorzšdu ujawniš rejestry umów.

- Sygnaliœci, którzy poinformujš o nieprawidłowoœciach, uzyskajš ochronę prokuratora.

- Nie będzie można od razu przejœć z pracy w urzędzie publicznym do prywatnej firmy.

Opinie

Wojciech Szczurek, prezydent Gdyni

Służby kontrolne i policja wiedzš, gdzie sš obszary, w których należy szukać nieuczciwoœci, więc zapewne tam tworzy się narzędzia do sprawdzania stanu majštkowego okreœlonych osób.

Samorzšdowcy sš już przyzwyczajeni do jawnoœci i oœwiadczeń majštkowych. Gdy chodzi o to, jak wielki ma być kršg osób zobowišzanych do ich składania, to trzeba wyważyć pomiędzy interesem państwa a funkcjonalnoœciš jego struktur. Zależy mi na sprawnoœci struktur, ale zawsze trzeba badać, czy skórka jest warta wyprawki. Bo pewien wpływ na funkcjonalnoœć to będzie miało. Już dziœ słychać głosy z kręgów osób wydajšcych decyzje w imieniu różnych organów, że po wejœciu w życie prawa zobowišzujšcego do składania oœwiadczeń będš prosić o przeniesienie do innych obowišzków, gdzie takiego wymogu nie ma. Powody sš różne, często np. sprzeciw współmałżonka. Nie spodziewam się wielkich problemów, ale jakieœ mogš się pojawić – pewnie tym większe, im mniejszy jest oœrodek.

Roman Szełemej, prezydent Wałbrzycha

Wszyscy wiemy, że problem korupcji i braku przejrzystoœci życia publicznego w naszym kraju jest realny i twierdzenie, że go nie ma, to zaklinanie rzeczywistoœci. Miejsce Polski w rankingu antykorupcyjnym mogłoby być lepsze. Ale z drugiej strony trzeba odważnie zadać pytanie: czy to nie zmierza zamaszystym krokiem w kierunku urzędniczego absurdu? Forma przerasta treœć. Pytam o to, bo Wałbrzych ma poważniejsze problemy niż oœwiadczenia majštkowe i rejestr umów. Ilu pracowników mojego urzędu będzie musiało zajmować się przygotowaniem rejestru do publikacji zamiast merytorycznš pracš? A dodajmy, że płace w samorzšdzie wysokie nie sš i już jest problem ze znalezieniem pracowników. Zastanawiam się więc, jak na to wszystko wpłynie instytucja sygnalisty, którzy w takich okolicznoœciach kadrowych i płacowych, sfrustrowani swojš sytuacjš, zechcš skorzystać z jej dobrodziejstw? Obowišzku publikacji rejestrów umów się nie obawiam. Myœlę raczej o tym, jak wielu przedsiębiorców będzie współpracować z samorzšdem, wiedzšc, że potem zostanš ujawnione dane umowy.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL