Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Mazowsze

Zamek po mazowiecku

materiały prasowe
Rozmowa | Gdy myœlimy o mazowieckim zamku, to opierajšc się na przykładach m.in. z Czerska i Ciechanowa, wyobrażamy sobie gotyckš budowlę z czerwonej cegły ze strzelistymi wieżami. Jest w tym tyle prawdy, ile mitu – mówi Łukasz Popowski, prezes stowarzyszenia Nasz Zamek działajšcego na rzecz odbudowy sochaczewskiej warowni.

Rz: Dlaczego zaangażował się pan w odbudowę zamku?

Łukasz Popowski: Zamek ksišżšt mazowieckich fascynował mnie od najmłodszych lat. Ruiny wzgórzu nad Bzurš wydały mi się ciekawš budowlš, skrywajšcš stare tajemnice. Ale zastanawiał mnie też nikły stan wiedzy o obiekcie, zasmucał katastrofalny stan. Chciałem zmienić tę sytuację. Zaczšłem zgłębiać dzieje warowni. Te młodzieńcze dociekania nabrały profesjonalnego charakteru dopiero na studiach historycznych, które zakończyłem pracš magisterskš, dotyczšcš dziejów sochaczewskiego zamku. Udało mi się doprowadzić do zorganizowania badań archeologicznych na zamkowym wzgórzu. Równoczeœnie założyłem Stowarzyszenie „Nasz Zamek". Wyniki badań pokazały, że możliwe jest częœciowe odtworzenie zabytku.

Rz: Od kogo pochodzi inicjatywa w takich sytuacjach? Od samorzšdów? Od pasjonatów?

W przypadku Sochaczewa inicjatywa pochodziła od społecznoœci lokalnej. Niemniej różnie to w Polsce wyglšda. Podobnie skuteczne działa na przykład w odniesieniu do ruin zamku w Rudnie Stowarzyszenie „Ratuj Tenczyn". Kilkanaœcie innych organizacji pozarzšdowych w kraju również efektywnie zabiega o stan lokalnych zabytków. Aktualnie dzięki dotacjom z UE również samorzšdy podejmujš działania naprawcze, choć jeszcze kilka lat temu nie było to działanie zbyt popularne. Liczne inicjatywy pochodzš również ze œrodowiska właœcicieli prywatnych, choć majš często kontrowersyjny charakter.

Rz: Ile jest takich zamków na Mazowszu, który jest najciekawszy, najlepiej zachowany?

W Księstwie Mazowieckim podobnie jak w Królestwie Polskim występowały trzy typy zamków ze względu na właœciciela: państwowe, koœcielne oraz rycerskie. Z pierwszego typu najlepiej zachowały się pozostałoœci zamków ksišżęcych w Warszawie, Płocku, Ciechanowie, Sochaczewie, Gostyninie, Rawie Mazowieckiej, Liwie i Czersku. Zamki w Warszawie i Płocku w niewielkim stopniu kojarzš się z ksišżętami, co wynika z ich przemian architektonicznych już po inkorporacji Mazowsza do Korony. Z tego samego powodu sochaczewski zamek jedynie symbolicznie odnosić można do władców mazowieckiego państwa. W grupie tej specyficzna jest również sytuacja zamku w Gostyninie, który poddany został niedawno zakrojonym na szerokš skalę, kontrowersyjnym działaniom konserwatorskim, ale oryginalnej substancji z okresu ksišżęcego jest tam niewiele. Wœród sytuacji specyficznych warto wspomnieć niedawne odkrycie przez zespół Tomasza Olszackiego pozostałoœci zamku w Wyszogrodzie. Najlepiej zachowane, a zarazem najciekawsze zamki ksišżšt mazowieckich to warownie w Ciechanowie, Czersku, Płocku, Liwie oraz Rawie Mazowieckiej. Wœród zamków koœcielnych na Mazowszu dobrze zachował się, biskupi zamek w Pułtusku oraz pozostałoœci arcybiskupiej warowni w Łowiczu. Najgorzej zachowały się na obszarze Mazowsza warownie rycerskie. Mówimy tu głównie o reliktach zamku w Szreńsku. Trzeba też wspomnieć o najnowszych odkryciach pozostałoœci po dwóch warowniach w Sierpcu.

Rz: Z jakich lat pochodzš te mazowieckie zamki?

Najważniejsze zamki w księstwie mazowieckim powstawały głównie w XIV i pierwszej ćwierci XV stulecia. Za najstarszš warownię ksišżęcš uważa się obiekt ze stołecznego Płocka, którego poczštki datuje się już na czasy księcia Bolesława II. Przed 1355 r. przyjmuje się wzniesienie arcybiskupiego zamku w Łowiczu. W Czersku budowę murowanej warowni rozpoczęto w 1388 r. Wœród najstarszych warowni mazowieckich badacze wymieniajš również zamki w Sochaczewie, Rawie, Warszawie, a ostatnio i Ciechanowie. Jednak z uwagi na niedostatki Ÿródłowe ustalenie konkretnych dat wzniesienia zamków nastręcza niemałe trudnoœci.

Rz: Jaka jest ich specyfika?

Trudno przyjšć, że występował jednorodny stylowo typ „zamku mazowieckiego". Obiekty powstajšce w różnym czasie, często etapami i posiadajšce różnych właœcicieli musiały być od siebie inne. Da się oczywiœcie przypisać im kilka cech wspólnych. Niewštpliwie nad stworzeniem właœciwej typologii „zamków mazowieckich" będziemy musieli jeszcze popracować. Gdy myœlimy o standardowym „mazowieckim zamku", to opierajšc się na przykładach z Czerska, Ciechanowa, Liwa czy Rawy wyobrażamy sobie budowlę z czerwonej cegły, na kamiennym fundamencie, ze strzelistymi wieżami, o jednoznacznie gotyckim charakterze. Jest w tym wyobrażeniu tyleż prawdy, ile mitu.

Rz: Co daje zamek mieszkańcom?

Zamki dla społecznoœci lokalnych Mazowsza to z jednej strony stanowiš wyrazisty symbol, tożsamoœciowy punkt odniesienia. Z drugiej turystyczny magnes, zwabiajšcy turystów. Prestiż i powód do dumy. Zamki zawsze były i dalej sš dla społecznoœci lokalnych przyjemnym miejscem spotkań. Sš coraz większym stopniu miejscem, gdzie w pogłębiony, ciekawy sposób poznaje się historię. Chodzi tu zarówno o imprezy plenerowe o charakterze pikników rycerskich, tematyczne ekspozycje, ale również o lekcje historii połšczone ze zwiedzaniem.

Rz: Czy w Sochaczewie zamek zostanie w pełni odtworzony, czy zachowany jako trwała ruina?

Od poczštku prac projektowych zwišzanych z zabezpieczeniem ruin, przewidywano w przyziemiu zachodniego skrzydła odtworzenie czterech izb z przeznaczeniem na cele muzealne. Z uwagi na dużš iloœć zachowanej zabytkowej substancji relatywnie niewielkim nakładem prac, uzyskalibyœmy zadowalajšcy efekt. Odtworzone przestrzenie mogłyby służyć do zapoznawania się z dziejami zamku i miasta, pozwoliłyby organizować ważne dla lokalnej społecznoœci wydarzenia. Stworzyłoby to warunki do ciekawej promocji miasta. Dzięki temu wróciłoby pozytywne oddziaływanie zamku, co zawsze miało miejsce i było procesem naturalnym.

CV

Łukasz Popowski – sochaczewianin, historyk, badacz dziejów zamku w Sochaczewie. Inicjator i koordynator badań archeologicznych warowni. Jego zainteresowania badawcze w koncentrujš się wokół kastellologii, ze szczególnym uwzględnieniem Mazowsza. Autor publikacji naukowych i popularno-naukowych poœwięconych zabytkom miasta. Założyciel i prezes Stowarzyszenia "Nasz Zamek".

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL