Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Życie Mazowsza

Guzów, Nieborów i Arkadia. Spadkobiercy arystokratów powoli odzyskujš utracone po wojnie majštki

Na œcianie po prawej zrabowany z Pałacu Sobańskich obraz Davida „Szczęœliwe małżeństwo”.
Rzeczpospolita
Guzów to niejedyna rezydencja, która wróciła do spadkobiercy. Czy tak stanie się też z Nieborowem i Arkadiš?

6 wrzeœnia 1944 r. Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego przyjšł dekret o reformie rolnej, na podstawie którego państwo przejęło nieruchomoœci ziemskie o powierzchni powyżej 50 ha (na Ziemiach Odzyskanych limit wyniósł 100 ha). Ziemianie zostali potraktowani przez komunistów na równi z kolaborantami.

Spoœród zabranych w latach 1944–1948 3,5 mln hektarów rozparcelowano 1,2 mln na rzecz 387 tys. chłopskich rodzin. Resztę ziemi przejęło państwo. Komuniœci, czego nie przewidywał dekret, usunęli z dworów i pałaców ich właœcicieli. Na wielu nałożyli absurdalne zakazy – nie mogli np. zbliżać się do swoich majštków.

Rabunek

Jak to się odbywało w Guzowie? Sobańscy w 1945 r. zostali wyrzuceni z pałacu dosłownie z jednš walizkš. Pałac został ogołocony. Ludzie palili ksišżki, wynosili meble. Najpierw utworzono tam szkołę rolniczš. PóŸniej wprowadzono biura cukrowni, urzšdzono też mieszkania dla pracowników. W latach 90. XX w. cukrownia opuœciła pałac.

Nie można też zapominać, że z Guzowa wiele cennych rzeczy zrabowali Niemcy. We wrzeœniu 1939 r. zjawił się tam sztab z Adolfem Hitlerem. Sobańskich usunięto z pałacu. Oficerowie zabrali sobie pamištki np. powycinali żyletkami herb Sobańskich Junosza, który zdobił obite skórš oparcia krzeseł, srebrne zastawy, kolekcję szkieł. Z warszawskiego pałacyku zrabowali zaœ najcenniejsze dzieło sztuki znajdujšce się w rękach rodziny obraz przypisywany Jacques-Louis David'owi "Szczęœliwe małżeństwo".

Częœć zrabowanych obrazów Michał Sobański odnalazł. Ich kolekcja znajduje się m.in. w Muzeum w Żyrardowie (portrety Róży Sobańskiej, Felixa Sobańskiego oraz Emilii Sobańskiej). Władze muzeum nie majš zamiaru ich zwrócić. Podobnie jak marmurowej rzeŸby Francesco Jerace „Guappetiello", która zdobiła oranżerię pałacu.

Dewastacja

Z danych Polskiego Towarzystwa Ziemiańskiego wynika, że przed 1939 r. w Polsce było ok. 20 tys. pałaców i dworów. Po wojnie wszystkie odebrano właœcicielom. Do dzisiaj zachowało się ok. 2,7 tys. parterowych dworów. Z tego 2 tys. zdewastowanych.

W Ministerstwie Rolnictwa czeka na rozpatrzenie 600 wniosków w sprawie zwrotu nieruchomoœci.

Michał Sobański w imieniu rodziny Radziwiłłów od 2009 roku stara się o zwrot pałacu w Nieborowie oraz zespołu parkowego w Arkadii. Majštek ten został odebrany Januszowi Radziwiłłowi, właœcicielowi m.in. ordynacji Ołyckiej na Kresach Wschodnich, w II RP dyplomacie i parlamentarzyœcie. Wywieziony w 1945 r. przez NKWD na Łubiankę i do obozu w Krasnogorsku, został po powrocie do Polski ponownie aresztowany przez UB. W Nieborowie powstało muzeum, dzisiaj jest ono zarzšdzane przez Muzeum Narodowe. - O zwrot staramy się od 2009 roku. Złożyliœmy takie wnioski do wojewody łódzkiego, on je oddalił. Wnieœliœmy odwołanie do Ministra Rolnictwa, który uchylił postanowienie wojewody. Wojewoda ponownie musi je rozpatrzyć – opisuje boje o Nieborów i Arkadię Michał Sobański.

Dodaje, że spadkobiercy właœcicieli po dokonaniu zwrotu nadal będš udostępniać obydwa miejsca zwiedzajšcym. – Chcemy utworzyć Fundację, której członkami będš przedstawiciele rodziny Radziwiłłów oraz Muzeum Narodowego – deklaruje Sobański.

Marchwiccy pochodzš z Wielkopolski, ale wiele lat temu osiedli na Mazowszu i kupili majštek BrzeŸno koło Ostrołęki. Pałac w BrzeŸnie, projektu Marconiego był najważniejszym rodzinnym gniazdem tej rodziny. Oprócz tego Marchwiccy mieszkali w Zielonej w Mławskiem, w Rykach na LubelszczyŸnie oraz w Przedwojewie na Mazowszu.

To ostatnie miejsce starajš się odzyskać od 2010 r. – Dwór jest zdewastowany, tymczasem pamięta on czasy Marii Konopnickiej, która pomieszkiwała u swego najmłodszego syna, tam też tworzyła – przypomina Teresa Marchwicka – Grabowska.

Wojewoda odrzucił wniosek rodziny o zwrot tej nieruchomoœci.

Wracajš do właœcicieli

Ministerstwo Rolnictwa przez ostatnie dwa lata wydawało 458 decyzji o zwrocie rezydencji. Niedawno rodzina Bnińskich odzyskała dwór w Kobielach. Pisaliœmy o tym w "Rzeczpospolitej".

Wczeœniej m.in. pałac w Zatorze oraz w Krzeszowicach wrócił do rodziny Potockich, zespół pałacowo-parkowy w Pełkiniach-Wygarkach odzyskali Czartoryscy, pałac w Podzamczu wrócił do Zamoyskich, a Czartoryscy odzyskali Sieniawę.

Z kolei Juliusz Karski odzyskał pałac we Włostowie. Tyle że jest to ruina. Zrujnowany zespół pałacowo-parkowy w Sichowie w 2006 r. Stefan Dunin-Wšsowicz odkupił od Skarbu Państwa. Od tego czasu wraz z żonš inwestuje w nieruchomoœć, nazwanš Domem i Bibliotekš Sichowskš im. Krzysztofa i Zofii Radziwiłłów.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL