Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Życie Kujawsko-Pomorskiego

Polski partner Rzymu

Renesansowy ratusz w Chełmnie podczas walentynek na rynku miasta.
materiały prasowe
Relikwia œwiętego Walentego, szeœć gotyckich koœciołów, zachowane mury, renesansowy ratusz sprawiajš, że Chełmno jest perłš architektury i historii.

Miasto położone nad Wisłš wpisane zostało w 2005 roku na listę Pomników Historii, należy też do Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego i jest oœrodkiem bliŸniaczym metropolitalnego Rzymu. Szczštki œw. Walentego, rzymskiego męczennika i biskupa, znalazły tu idealnš ekspozycję.

Głowa œwiętego

Do niedawna niewiele osób wiedziało, że od paru wieków w chełmińskiej farze przechowywane jest relikwia œw. Walentego. Jak podaje ks. Jakub Fankidejski w pracy „Obrazy cudowne i miejsca dzisiejszej diecezji chełmińskiej" wydanej w Pelplinie w 1880 roku: „jest to głowa tego Œwiętego, jak się zwykle wyrażajš, ale w rzeczywistoœci nieznaczna tylko jej czšstka. Przechowuje się w koœciele, w skarbcu; umieszczona jest w kosztownej puszce, w kształcie regularnego oœmioboku misternie wyrabianej. Puszka jest cała ze srebra, wysoka jednš stopę, waży około trzy funty; u góry ma okršgłš pokrywę w kształcie kopuły robionš, w której wspomniana relikwia spoczywa i może być przez szkło widziana i całowana; objętoœci ma ta relikwia około dwa palce".

Według jednej z legend powodem stracenia œwiętego było potajemne udzielanie œlubów wojownikom, którzy z wdzięcznoœci za usankcjonowanie ich miłoœci zaczęli œwiętować dzień œmierci męczennika 14 lutego. Przed œmierciš miał rzekomo wysłać list do ukochanej podpisany „Twój Walenty".

Relikwia od dawna słynęła z cudów. W 1630 roku Jadwiga z Czarnkowa Działyńska z wdzięcznoœci za pomoc w uzdrowieniu córki za przyczynš œw. Walentego kazała wykonać wspomniany relikwiarz, na którym widnieje napis: „Bogu w Troicy Œw. Jedinemu œw. Walentemu Męczennikowi Jadwiga z Czarnkowa Działyńska staroœcina bratyańska jasieniecka za doznanš pomoc w chorobie córki mojej przez przyczynę œw. Walentego Męczennika Chrystusowego ku czci tegoż Œwiętego ten upominek ofiaruję. 22 maja roku 1630".

W koœciele farnym, w pobliżu prezbiterium można zobaczyć także ołtarz, który w 1715 r. księża misjonarze przeznaczyli œw. Walentemu. Obraz przedstawia œcięcie męczennika, a na drzwiczkach schowka widnieje łaciński napis œwiadczšcy o cudownoœci znajdujšcej się tam relikwii. Największš czeœć oddawano relikwii w koœciele pod wezwaniem Ducha Œwiętego podczas dwóch odpustów, z których pierwszy przypadał na dzień 14 lutego. Wierni œpiewali pieœni, odmawiali litanie do œwiętego, przynosili dary. Następnego dnia od samego rana odbywało się kilka mszy, podczas nieszporów wierni mogli ucałować głowę męczennika. Podobnie przebiegały uroczystoœci ku czci œw. Walentego w drugi dzień Zielonych Œwištek.

Od kiedy i Polskę owładnęła moda obchodzenia walentynek, chełmińska relikwia nabrała nowego znaczenia. 14 lutego 2002 roku po prawie 200 latach ponownie została wystawiona. Zapoczštkowano w ten sposób w mieœcie uroczyste obchody Dnia Œwiętego Walentego, na które mimo zimowej aury zjeżdżajš tłumy turystów, by poczuć goršcš atmosferę i szczególny urok tego starego œredniowiecznego miasta.

Miejsce eksponowania relikwii jest również intrygujšce. Koœciół farny pod wezwaniem Wniebowzięcia Najœwiętszej Marii Panny należy do grupy najstarszych i największych œwištyń Pomorza Wschodniego. To wybitne dzieło architektury gotyckiej. W œredniowieczu stało się modelowym rozwišzaniem dla innych koœciołów ziemi chełmińskiej i państwa krzyżackiego – na przykład dla katedry w Królewcu. Przy prezbiterium znajduje kaplica Matki Boskiej Chełmińskiej, gdzie w 1649 roku umieszczono otoczony kultem cudowny obraz Matki Boskiej Chełmińskiej. Atrakcjš dla turystów jest taras widokowy na wieżę, skšd można podziwiać niepowtarzalnš panoramę.

O œwietnoœci Chełmna œwiadczy też Akademia. Jak wiadomo, w œredniowiecznej Polsce od 1364 roku działał Uniwersytet Jagielloński. Tymczasem mało kto wie, że Chełmno aż dwukrotnie uzyskało przywilej ustanowienia uniwersytetu, co umożliwiłoby powstanie drugiego takiego oœrodka na terenie Polski. Po raz pierwszy z nadania Papieża Urbana VI w 1386 roku i po raz drugi w 1434 roku z ršk Zygmunta Luksemburskiego, cesarza rzymskiego. Niestety, przeciwnoœci losu uniemożliwiły realizację tych ambitnych planów.

Wyjštkowe prawo

Chełmno nie tylko było perłš gotyku, ale też wzorem dla wielu miast. 28 grudnia 1233 roku krzyżacki wielki mistrz krajowy Hermann von Salza i mistrz krajowy Hermann Balk wystawili dokument lokacyjny dla Chełmna, który jednoczeœnie dotyczył Torunia. Krzyżacy, tworzšc słynne prawo chełmińskie, wykorzystali elementy prawa magdeburskiego, węgierskiego i flamandzkiego. Jego mocš Chełmno było przewidziane jako miasto stołeczne dla całej prowincji, a w przyszłoœci całego państwa zakonnego.

Niezwykle nowoczesny przywilej chełmiński regulował wszystkie sfery życia. Był fundamentem bogactwa, wspaniałego rozkwitu rzemiosła, handlu, architektury i sztuki, a także niezależnoœci gospodarczej i sšdowniczej. Mocš przywileju chełmińskiego lokowanych było od œredniowiecza do końca XVIII w. aż 225 miast, a także 1364 wsie. Moneta zwana również denarem chełmińskim tworzyła podstawę systemu pieniężnego.

Chełmno będšce w tym czasie jednym z ważniejszych i najbogatszych miast hanzeatyckich przycišgało spore grono kupców – Holendrów, Anglików, Szkotów, Duńczyków, Niemców. W okresie œredniowiecza Niderlandczycy odegrali w Chełmnie bardzo ważnš rolę w szkolnictwie. Po nieudanej próbie założenia Uniwersytetu w 1386 roku Rada Miejska w Chełmnie rozpoczęła starania celem założenia innej placówki naukowej, a mianowicie „studium particulare", czyli gimnazjum. Na przełomie 1472 i 1473 r. władze miejskie wydały dokumenty powołujšce uczelnię œredniego typu, a opiekę nad niš powierzono Braciom Wspólnego Życia z Zwolle w Holandii. Historycy twierdzš, że prawdopodobnie Mikołaj Kopernik był jednym z uczniów tej sławnej ówczeœnie szkoły przed studiami na Uniwersytecie Krakowskim.

Szkolnictwo od zawsze było silnš stronš miasta. Œwiadczy o tym dawny Cystersko-Benedyktyński Zespół Klasztorny. Cysterki zostały sprowadzone do Chełmna w 1266 roku. PóŸniej zastšpiły je benedyktynki. W 1579 r. do klasztoru wstšpiła Magdalena Mortęska, która pierwsza stworzyła szkolnictwo żeńskie w Polsce. Zespół klasztorny powstał na przełomie XIII i XIV wieku w pobliżu warowni krzyżackiej zwanej wieżš Mœciwoja (Mestwina), przy murach miejskich, ponad stromš skarpš pradoliny Wisły. Ta pozostałoœć pierwotnej rezydencji komtura krzyżackiego, pełnišca także rolę strażnicy, jest budowlš ceglanš, czworobocznš, z salš na piętrze nakrytš sklepieniem krzyżowo-żebrowym.

Wiele rodzin szkockich uciekajšcych przed przeœladowaniami religijnymi w swojej ojczyŸnie osiedliło się w Chełmnie w XVII wieku. Trudnili się wtedy głównie handlem domokršżnym. W życiu miasta wyjštkowa rolę odegrali członkowie rodu Forbesów, Czattrów i Smithów. Wielokrotnie sprawowali oni najwyższe urzędy w mieœcie.

Motywy włoskie sprawiły, że Chełmno dostšpiło zaszczytu bycia miastem bliŸniaczym z Rzymem. Architekci włoscy pojawili się w zwišzku z przebudowš ratusza miejskiego. Uważa się, że jej autorem był Giovanni Quadro. Budynek został wzniesiony w latach 1567–1572 w miejscu wczeœniejszego obiektu gotyckiego. Od 1983 roku czynne jest tu Muzeum Ziemi Chełmińskiej.

Œredniowieczne zwyczaje

Zachowane niemal w pełnym obwodzie mury miejskie majš długoœć 2270 m. W II poł. XIX w. dla ułatwienia komunikacji miejskiej rozebrano dwa odcinki murów i pięć bram. Główny wjazd do miasta od strony północno-wschodniej prowadził przez Bramę Grudzišdzkš, zaœ od południa znajdowała się Brama Tkacka. Obie bramy położone były nad fosš i posiadały pierwotnie mosty zwodzone.

Baszta Panieńska od 1999 roku stała się siedzibš Zastępu Rycerskiego z Chełmna. Można w niej zobaczyć zdeponowany oręż rycerski, kopie broni œredniowiecznej, choršgwie. Do głównych celów zastępu należy propagowanie historii Chełmna oraz ziemi chełmińskiej, szczególnie jej œredniowiecznego okresu, tradycji i kultury rycerskiej, a zwłaszcza historii „żywiołu polskiego" zamieszkujšcego ziemię chełmińskš pod panowaniem Zakonu Krzyżackiego. Jest też organizatorem Turnieju Rycerskiego Bractw ZaprzyjaŸnionych o Złotš Jaszczurkę, w którym uczestniczy corocznie ponad 120 rycerzy reprezentujšcych 15 bractw z kraju.

A już od 29 kwietnia do 7 maja Chełmno będzie brało udział w Megaweekendzie – inauguracji „Kujawsko-pomorskich konstelacji dobrych miejsc". Odbędzie się bezpłatne zwiedzanie miasta z przewodnikiem PTTK. W programie jest m.in. koœciół farny, koœciół Ducha Œwiętego, zespół klasztorny, rynek, „ławeczka dla zakochanych". Łšcznie w woj. kujawsko-pomorskim turyœci będš mieli do wyboru ponad 70 imprez.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL