Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Kujawy i Pomorze

Ku chwale dawnego przemysłu i handlu

Zespół tężni i warzelni w Ciechocinku trafił na listę pomników historii.
shutterstock
Władze Grudzišdza i Ciechocinka wierzš, że wpis na listę pomników historii pomoże w promocji i renowacji miejskiego dziedzictwa.

„Celem ochrony jest zachowanie, ze względu na wartoœci historyczne, naukowe, urbanistyczne i krajobrazowe, zespołu spichlerzy (...) wyróżniajšcego się oryginalnš, zwartš formš architektonicznš, wynikajšcš z nietypowego usytuowania na wysokiej skarpie, w miejscu murów obronnych oraz unikatowš panoramš od strony Wisły" – napisano w uzasadnieniu decyzji o wpisaniu grudzišdzkiego zespołu zabytkowych spichlerzy wraz z panoramš od strony Wisły na listę pomników historii.

– Wierzę, że dzięki tej nobilitacji będziemy mogli jeszcze bardziej eksponować ten zabytek, a także pozyskiwać dodatkowe œrodki na jego renowację – zapowiada Robert Malinowski, prezydent miasta.

Sensacje z XIII w.

Pierwsze spichlerze powstały tu najpewniej przed 1346 r., o czym œwiadczy dokument datowany na lata 1346–1351 o przekazaniu rzeczonych budynków przez radę miasta do dyspozycji mieszczan. Wiadomo, że około roku 1500 wzdłuż dzisiejszej ul. Spichrzowej stało ich 14, sto lat póŸniej – 16. Obecnie jest 26.

Rozcišgajšce się na szerokoœć starego miasta stanowiš œwiadectwo historii oraz znaczenia miejscowego portu dla handlu na szlaku wiœlanym. Tradycje kupieckie miasta robiš wrażenie – Grudzišdz uzyskał przywileje handlowe 18 czerwca 1291 roku na mocy dokumentu wystawionego przez wielkiego mistrza zakonu krzyżackiego Meinharda z Querfurtu.

Przez stulecia spichlerze wielokrotnie niszczono (np. w 1659 roku, podczas odbijania miasta z ršk szwedzkich, ocalało tylko szeœć), jednak były odbudowywane i konserwowane z zachowaniem oryginalnej formy, a czasem z powtórnym użyciem starych cegieł. Obecnie niektóre nadal pełniš funkcje magazynowe, częœć zaadaptowano na budynki mieszkalne. Kilka zasiedliło muzeum w Grudzišdzu. I tak, przy ulicy Spichrzowej 9 mieœci się stała wystawa prezentujšca dzieje miasta i jego rozwój od œredniowiecza do roku 1939. W spichrzach nr 13 i 15 znajdujš się stałe ekspozycje archeologiczne i sala wystaw czasowych. Pod numerem 17 mieœci się sala edukacyjna, gdzie prezentowana jest również wystawa czasowa „Bronisław Malinowski (1951–1981). Mistrz olimpijski. Lekkoatleta" (mistrz i wicemistrz olimpijski w biegu na 3000 m z przeszkodami, który był zawodnikiem Olimpii Grudzišdz).

Sól ziemi

„Celem ochrony pomnika jest zachowanie (...) unikatowego zakładu produkcji soli warzonej w otoczeniu parkowym, kontynuujšcego działalnoœć z zastosowaniem metod i urzšdzeń historycznych oraz z ich wykorzystaniem w lecznictwie uzdrowiskowym" – to już uzasadnienie dla zespołu tężni i warzelni soli wraz z parkami Tężniowym i Zdrojowym w Ciechocinku.

Ta historia zaczęła się u schyłku I Rzeczypospolitej, gdy w roku 1772 złoża soli w Wieliczce i Bochni znalazły się pod zaborem austriackim. Rozpoczęto wówczas poszukiwania alternatywnych Ÿródeł – solankę odkryto między innymi we, wcišż polskiej, wsi Ciechocinek. Intensyfikacja prac zmierzajšcych do powstania fabryki soli przypadła już na czasy kongresowego Królestwa Polskiego.

Wybudowane tu w latach 1824–1830 obiekty sš efektem wykorzystania nowoczesnych wówczas technologii i rozwišzań konstrukcyjnych, które udało się zgrabnie powišzać z otoczeniem przyrodniczym.

„Szczególnym tego wyrazem sš wielkie drewniane tężnie solankowe będšce przejawem kunsztu ciesielstwa, a także odzwierciedleniem wrażliwoœci artystycznej budowniczych. Należy podkreœlić zgodnoœć formy dzieła i użytego do jego budowy materiału z wypełnianš przez nie funkcjš technologicznš" – zaznaczono w opracowaniu Narodowego Instytutu Dziedzictwa.

W trzech blisko 16-metrowej wysokoœci tężniach – największej w Europie drewnianej konstrukcji służšcej do odparowywania wody z solanki – rozpoczyna się cały proces produkcji ciechocińskiej soli (reakcja fizyczna jest jednoczeœnie Ÿródłem leczniczego mikroklimatu). Zagęszczona solanka trafia następnie do pobliskich Zakładów Produkcji Zdrojowej, gdzie rozpoczyna się warzenie – tak samo jak dwa wieku temu.

Kolejne kroki

Wyglšda, że to nie koniec ciechocińskich starań – Marcin Zajšczkowski, przewodniczšcy rady miejskiej i prezes Przedsiębiorstwa Uzdrowisko Ciechocinek, już zapowiedział starania o wpis na Listę Œwiatowego Dziedzictwa UNESCO.

Szanse oczywiœcie sš – w ubiegłym roku wpis UNESCO uzyskały podziemia Zabytkowej Kopalni Srebra oraz Sztolni Czarnego Pstršga w Tarnowskich Górach, które miano pomnika historii noszš od roku 2004. Na œwiatowej liœcie sš już Królewskie Kopalnie Soli w Wieliczce i Bochni, staromiejskie zabudowania w Krakowie, Toruniu, Warszawie i Zamoœciu, zamek krzyżacki w Malborku czy wrocławska Hala Stulecia. Wszystkie te obiekty majš także, rzecz jasna, status pomnika historii.

Inne z kilkudziesięciu polskich pomników, które być może także znajdš kiedyœ uznanie UNESCO, to m.in. historyczny układ urbanistyczny œródmieœcia w Gdyni, drewniana wieża nadawcza radiostacji w Gliwicach, osiedle robotnicze Nikiszowiec w Katowicach, Kanał Elblšski, zespół zamkowo-parkowy w Łańcucie czy XIX-wieczna osada fabryczna w Żyrardowie.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL