Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

ZUS

Zwolnienie ze składek ZUS świadczeń z funduszu socjalnego

Fotorzepa, Andrzej Bogacz
Możliwoœć zwolnienia œwiadczeń z funduszu socjalnego ze składek jest częstym przedmiotem sporów między przedsiębiorcami a ZUS. Ten problem dotyczy zwykle bonów i wypłat okolicznoœciowych.

W praktyce ta kwestia ma istotne znaczenie. W razie niekorzystnej decyzji ZUS, której nie uda się podważyć w sšdzie, może to skutkować obowišzkiem uiszczenia znacznych kwot z tytułu zaległych składek z odsetkami.

Przychód z umowy

Podstawš wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe i chorobowe jest – zgodnie z art. 18 ustawy z 13 paŸdziernika 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. DzU z 2017 r., poz. 1778) – przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Stosownie zaœ do art. 10 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. DzU z 2016 r., poz. 2032 ze zm.) przychód, którego Ÿródłem jest stosunek pracy, obejmuje wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartoœć pieniężnš œwiadczeń w naturze lub ich ekwiwalenty, bez względu na Ÿródło finansowania tych wypłat i œwiadczeń. W szczególnoœci jest to wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenie za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty – niezależnie od tego, czy ich wysokoœć została z góry ustalona, a ponadto œwiadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartoœć innych nieodpłatnych œwiadczeń lub œwiadczeń częœciowo odpłatnych.

Przedmiotowe zwolnienie

Ze składek zwolnione sš jednak pewne rodzaje przychodów, które – na podstawie upoważnienia z art. 21 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych – okreœlił minister pracy i polityki socjalnej w rozporzšdzeniu z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (tekst jedn. DzU z 2015 r., poz. 2236).

W § 2 ust. 1 pkt 19 tego rozporzšdzenia wskazano, że z podstawy wymiaru składek wyłšczone sš œwiadczenia finansowane ze œrodków przeznaczonych na cele socjalne w ramach zakładowego funduszu œwiadczeń socjalnych (zfœs). W praktyce wyłšczenie to jest często kwestionowane przez ZUS, który odmiennie niż firmy ocenia, czy dane œwiadczenia miały socjalny charakter.

Ten problem dotyczy zwykle bonów lub okolicznoœciowych wypłat. Niektórzy pracodawcy uznawali bowiem, że mogš przyznawać swoim pracownikom œwiadczenia w takiej postaci i nie uwzględniać ich w podstawie wymiaru składek.

Jednak takie rozumowanie jest uzasadnione tylko wówczas, gdy œwiadczenia te sš przyznawane pracownikom przy uwzględnieniu ich sytuacji rodzinnej i majštkowej.

Istotne kryteria

Nie można uznać, że œwiadczenia majš charakter socjalny, jeœli firma przyznała pracownikom œwiadczenia – np. bony towarowe – w jednakowej wysokoœci, nie badajšc ich sytuacji materialnej i rodzinnej.

W takim przypadku œwiadczenia te nie mogš być inaczej kwalifikowane niż jako przychód podlegajšcy składkom na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. W art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o zakładowym funduszu œwiadczeń socjalnych (DzU z 2016 r., poz. 800) postanowiono bowiem, że zasady przeznaczania œrodków funduszu na poszczególne cele i rodzaje działalnoœci socjalnej okreœla pracodawca w regulaminie, przy czym zasady i warunki korzystania z usług i œwiadczeń finansowanych z funduszu jest zobowišzany okreœlić z uwzględnieniem ust. 1 tego przepisu. Ten zaœ stanowi, że przyznawanie ulgowych usług i œwiadczeń oraz wysokoœć dopłat z funduszu uzależnia się od sytuacji życiowej, rodzinnej i materialnej osoby uprawnionej do korzystania z funduszu.

Stanowisko orzecznictwa

W orzecznictwie sšdowym utrwalony jest poglšd, że z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wyłšczone sš jedynie œwiadczenia przyznawane z zachowaniem kryterium socjalnego. Tak też wskazywał Sšd Najwyższy w wyroku z 8 stycznia 2014 r. (I UK 202/13). Podkreœlano również, że wartoœć bonów (talonów lub kuponów) żywnoœciowych (żywieniowych) uprawniajšcych do nabycia posiłków lub artykułów spożywczych w zakładach zbiorowego żywienia lub sieciach (placówkach) handlowych, które nie zostały wydane przez pracodawcę na podstawie ustawowych przepisów prawa pracy lub układu zbiorowego pracy, nie podlega wyłšczeniu z podstawy wymiaru składek na pracownicze ubezpieczenia emerytalne i rentowe z mocy § 2 ust. 1 pkt 11 ww. rozporzšdzenia (wyrok SN z 10 wrzeœnia 2013 r., I UK 74/13).

Warto też zaznaczyć, że arbitralna decyzja prezesa zarzšdu firmy o wysokoœci bonów œwištecznych nie może być uznana za spełnienie kryterium socjalnego przy wydatkowaniu œrodków z zfœs. Tak też wskazywał Sšd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z 13 lutego 2013 r. (III AUa 1022/12). Zaœ œwiadczenia niespełniajšce kryteriów socjalnych stanowiš zwykły przychód ze stosunku pracy, stanowišcy podstawę wymiaru składek.

Analizujšc orzecznictwo sšdowe można uznać, że wyłšczenie zawarte w § 2 ust. 1 pkt 19 ww. rozporzšdzenia nie ma zastosowania, jeœli:

- wypłacone œwiadczenie nie ma właœciwoœci socjalnych (nie zostało uwarunkowane sytuacjš życiowš, rodzinnš i majštkowš); wskazywano, że podział uprawnionych według wysokoœci wynagrodzeń uzyskiwanych tylko u pracodawcy nie wystarcza do traktowania œwiadczenia jako socjalnego,

- należnoœć została rozdysponowana z naruszeniem regulaminu w zakresie zasad i warunków korzystania z usług i œwiadczeń – np. regulamin przewidywał składanie przez uprawnionych wniosków i oœwiadczeń o œrednim dochodzie w rodzinie, czego nie przestrzegano.

Wycieczki i imprezy

Problematyczne bywa też okreœlenie, czy œrodki przyznane z funduszu socjalnego na wycieczki zakładowe stanowiš przychód pracownika i sš wliczane do podstawy wymiaru składek. W orzecznictwie sšdów apelacyjnych na ogół przyjmuje się, że œrodków z funduszu socjalnego przeznaczonych na wycieczki organizowane przez pracodawcę nie uwzględnia się w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne (por. wyrok SA w Poznaniu z 31 stycznia 2013 r., III AUa 1035/12 oraz z 11 lipca 2013 r., III AUa 331/13). Dotyczy to także imprez integracyjnych, akcji turystycznych, imprez kulturalnych i sportowych itp. (tak SN w wyroku z 8 stycznia 2014 r., I UK 202/13). Nie ma więc podstaw do „oskładkowania" pikników, festynów, imprez sportowo-kulturalnych i innych podobnych form działalnoœci socjalnej.

Podobnie na temat finansowania wyjœć do kina, teatru czy na spektakl wskazywano w wyrokach SA w Białymstoku: z 8 kwietnia 2015 r. (III AUA 1460/ 14) i z 9 kwietnia 2015 r. (III AUA 1544/14).

Orzecznictwo nie jest jednak całkowicie jednolite w tym zakresie. Sšd Najwyższy w wyroku z 10 lipca 2014 r. (II UK 472/13) uznał odmiennie, że nie zachodzš przesłanki do wyłšczenia z podstawy wymiaru składek kosztów zagranicznej wycieczki pracowników, sfinansowanej wszystkim uczestnikom ze œrodków funduszu socjalnego i to w równej wysokoœci. Podnoszono przy tym, że pracodawca w tej konkretnej sprawie nie wykazał, aby przepisy obowišzujšcego u niego regulaminu funduszu socjalnego upoważniały do odstšpienia od stosowania kryteriów socjalnych w odniesieniu do jakichkolwiek œwiadczeń przyznawanych z tego funduszu.

Można więc uznać, że rozstrzygnięcie o oskładkowaniu takich œwiadczeń zależy od okolicznoœci konkretnego przypadku, w tym także od zapisów regulaminu œwiadczeń socjalnych, ich realizacji oraz zróżnicowania wysokoœci tych œwiadczeń. Warto też pamiętać, że w razie procesu to ZUS musi wykazać niezgodnoœć wypłat z ww. ustawš oraz rozporzšdzeniem, co SN podkreœlał w wyroku z 18 lutego 2016 r. (II UK 37/15).

Autor jest sędziš Sšdu Okręgowego w Kielcach

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL