Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

ZUS

Wspólnik zatrudniony na podstawie umowy o pracę a interpretacje ZUS

Fotolia.com
ZUS masowo kwestionuje zatrudnianie wspólników spółek z ograniczonš odpowiedzialnoœciš na umowach o pracę w tych spółkach. Często robi to niesłusznie, bezrefleksyjnie zarzucajšc brak podporzšdkowania pracowniczego.

Wprowadzone w ostatnich latach ułatwienia w tworzeniu spółek z ograniczonš odpowiedzialnoœciš – polegajšce chociażby na obniżeniu minimalnej kwoty kapitału zakładowego do 5000 zł czy umożliwieniu zawišzania spółki w trybie „S24" (przez Internet) – sprawiły, że spółka z o.o. stała się dostępna praktycznie dla każdego. Forma ta jest często wykorzystywana do prowadzenia mikroprzedsiębiorstw przez dwóch lub trzech wspólników, którzy jednoczeœnie wchodzš w skład zarzšdu spółki oraz zawierajš ze spółkš umowy o pracę.

Przykład:

X i Y zawišzujš spółkę z o.o. oraz wchodzš w skład jej zarzšdu. Działajšc jako zgromadzenie wspólników spółki powołujš w trybie art.. 210 § 1 k.s.h. osobę trzeciš (np. księgowš lub prawnika) na pełnomocnika spółki do zawarcia z nimi umów o pracę. Następnie zawierajš ze spółkš umowy o pracę na stanowiskach członka zarzšdu. Spółka, jako płatnik składek, zgłasza zatrudnionych członków zarzšdu do ubezpieczenia społecznego z kodem „01 10" i odprowadza stosowne składki.

W razie wszczęcia w takiej spółce kontroli przez ZUS jest niemal pewne, że kwestia zatrudnienia członków zarzšdu znajdzie się pod lupš inspektora. Jest tak zwłaszcza w sytuacji, gdy osoby te zaczynajš pobierać z kasy ZUS œwiadczenia takie jak zasiłek chorobowy lub macierzyński.

W wielu przypadkach rezultatem kontroli jest wydanie przez ZUS decyzji stwierdzajšcej, że wspólnik spółki zatrudniony w niej jednoczeœnie na umowie o pracę – najczęœciej na stanowisku członka zarzšdu – nie podlega ubezpieczeniom społecznym jako pracownik z uwagi na brak możliwoœci nawišzania pomiędzy stronami stosunku pracy.

Brak podporzšdkowania

ZUS powołuje się na art. 22 § 1 kodeksu pracy, z którego wynika, że stosunek pracy może zaistnieć tylko wówczas, gdy między zatrudnionym a zatrudniajšcym występuje element podporzšdkowania pracowniczego. Zdaniem ZUS nie może być mowy o podporzšdkowaniu członka zarzšdu wobec spółki, której jest on jednoczeœnie „właœcicielem" lub „współwłaœcicielem", ponieważ prowadzi to de facto do sytuacji, w której pracownik podlega służbowo samemu sobie.

Jak stanowi art. 22 § 1 k.p.: Przez nawišzanie stosunku pracy pracownik zobowišzuje się do wykonywania pracy okreœlonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca – do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.

Ponadto ZUS argumentuje, że istota stosunku pracy polega na wyraŸnym przeciwstawieniu sobie pozycji i interesów z jednej strony pracodawcy będšcego właœcicielem œrodków produkcji i kapitału, a z drugiej strony pracownika wykonujšcego pracę na koszt i ryzyko pracodawcy. Zdaniem ZUS sytuacja, gdy członek zarzšdu œwiadczy pracę na rzecz spółki, której jest jednoczeœnie „współwłaœcicielem", skutkuje – niemożliwym do pogodzenia z podstawowymi założeniami prawa pracy – skonsolidowaniem pracy i kapitału w jednym ręku. Mimo że spółka z o.o. jest formalnie odrębnym podmiotem prawa od wspólnika – członka zarzšdu, to w ocenie ZUS w omawianej konfiguracji praca oraz koszty i ryzyko z niš zwišzane zostajš faktycznie „sczepione" w jednej osobie.

Błędna interpretacja

Powyższe argumenty wynikajš z bogatego (wskutek wysokiego odsetka odwołań od decyzji ZUS) orzecznictwa sšdów powszechnych i Sšdu Najwyższego. Faktycznie wyklucza ono możliwoœć nawišzania stosunku pracy, jednak dotyczy to w zasadzie tylko dwóch szczególnych przypadków:

1) spółka jednoosobowa

Sšdy konsekwentnie wykluczajš możliwoœć nawišzania stosunku pracy w przypadku jednoosobowej spółki z o.o., gdzie umowę o pracę ze spółkš – jako pracodawcš – zawiera jej jedyny wspólnik, jako pracownik:

- uchwała SN z 8 marca 1995 r. (I PZP 7/95)

- wyrok SN z 7 kwietnia 2010 r. (II UK 357/09)

- wyrok SN z 1 czerwca 2010 r. (II UK 34/10)

- wyrok SN z 24 maja 2012 r. (II UK 266 /11)

- wyrok SN z 13 wrzeœnia 2016 r. (III UK 226/15)

2) spółka „niemal" jednoosobowa

Analogicznie sšdy podchodzš do sytuacji, gdy zatrudnienie w spółce na umowie o pracę próbuje uzyskać wspólnik „niemal" jedyny, tzn. taki, którego udział w kapitale spółki jest na tyle dominujšcy, że drugi lub pozostali wspólnicy sš de facto wspólnikami jedynie iluzorycznymi:

- wyrok SN z 7 kwietnia 2010 r. (II UK 177/09) – w którym za „niemal" wyłšcznego uznany został wspólnik dysponujšcy 99 ze 100 udziałów spółki,

- wyrok SN z 3 sierpnia 2011 r. (I UK 8/11) – w którym za „niemal" wyłšcznego uznany został wspólnik dysponujšcy 124 ze 125 udziałów spółki.

Argumenty SN

Jednym z ostatnich przykładów nadgorliwoœci ZUS – która spotkała się z korektš niestety dopiero w Sšdzie Najwyższym – jest przypadek zatrudnienia w spółce z o.o. na stanowisku członka zarzšdu wspólnika dysponujšcego udziałami reprezentujšcymi raptem 10 proc. kapitału zakładowego spółki. ZUS, a za nim sšdy pierwszej i drugiej instancji, zakwestionowały możliwoœć nawišzania stosunku pracy z uwagi na brak elementu podporzšdkowania oraz pozornoœć. Rozstrzygnięcia te trafnie jednak skorygował Sšd Najwyższy, który w wyroku z 16 grudnia 2016 r. (II UK 517/15) przypomniał, że:

- za wyjštkiem skrajnych sytuacji spółki jednoosobowej i „niemal" jednoosobowej, zatrudnienie pracownicze wspólnika na stanowisku członka zarzšdu w wieloosobowej spółce z o.o. jest zasadniczo dopuszczalne; nie prowadzi to do symbiozy pracy i kapitału,

- możliwoœć uzyskania przez członka zarzšdu spółki statusu pracownika, mimo braku tradycyjnie rozumianego podporzšdkowania kierownictwu pracodawcy, wynika z wyraŸnej woli ustawodawcy wyrażonej w licznych przepisach k.p. odwołujšcych się do kategorii „pracownika zarzšdzajšcego zakładem pracy",

- wykonywanie obowišzków członka zarzšdu mieœci się w modelu "autonomicznego" podporzšdkowania pracowniczego, w którym podległoœć wobec spółki wyraża się w respektowaniu uchwał wspólników i w wypełnianiu licznych obowišzków wynikajšcych z k.s.h. i innych ustaw, cišżšcych na spółce oraz bezpoœrednio na członku zarzšdu,

- realizowanie funkcji członka zarzšdu spółki z o.o. na podstawie faktycznie wykonywanej umowy o pracę jest dopuszczalne także wówczas, gdy zakres obowišzków pracowniczych w ramach stosunku pracy pokrywa się z zakresem obowišzków wynikajšcych ze stosunku organizacyjnego (korporacyjnego).

Powyższe stanowisko Sšdu Najwyższego należy przyjšć z aprobatš, żywišc nadzieję, że zostanie ono należycie odnotowane nie tylko przez inspektorów kontroli ZUS, ale także sšdy rozpatrujšce odwołania od decyzji ubezpieczyciela.

Zdaniem autora

Marcin Cetnarowicz, radca prawny, Senior Associate, zespół Prawa Pracy, kancelaria SSW Spaczyński, Szczepaniak i Wspólnicy

W wielu przypadkach ZUS dopuszcza się nadinterpretacji orzeczeń Sšdu Najwyższego, powołujšc je w sposób bezrefleksyjny i nieuprawniony w istotnie odmiennych stanach faktycznych. O ile politykę ZUS w tym zakresie można tłumaczyć względami fiskalnymi, o tyle od sšdów można i należy oczekiwać rozsšdnego podejœcia do sprawy oraz poskromienia – jeœli trzeba – nadmiernych zapędów ZUS. Niestety, postulat ten nie zawsze jest realizowany.

Kierunek linii orzeczniczej

Stanowisko Sšdu Najwyższego wyrażone w wyroku z 16 grudnia 2016 r. (II UK 517/15) nie jest odosobnione. Stanowi ono kontynuację i rozwinięcie poglšdów sformułowanych już we wczeœniejszych orzeczeniach tego sšdu:

- wyrok z 16 grudnia 1998 r. (II UKN 394/98) dotyczšcy zatrudnienia w spółce wspólnika dysponujšcego 70 proc. udziałów spółki,

- wyrok z 16 grudnia 2008 r. (I UK 162/08), gdzie chodziło o zatrudnienie w spółce wspólnika dysponujšcego 75 proc. udziałów spółki,

- wyrok z 9 czerwca 2010 r. (II UK 33/10) dotyczšcy zatrudnienia wspólnika w spółce dwuosobowej,

- wyrok z 12 maja 2011 r. (II UK 20/11), w którym SN rozpatrzył sprawę zatrudnienia w spółce wspólnika dysponujšcego 51 proc. udziałów spółki.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL