Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

VAT

Zmiany w VAT: JPK_VAT to koniec deklaracji VAT?

Fotolia
Po wprowadzeniu rozwišzań JPK_VAT formuła deklaracji składanych dla potrzeb tego podatku powoli się wyczerpuje. Formularze VAT mogš być hamulcowym zmian w post-rewolucyjnej rzeczywistoœci JPK. Być może ich historia właœnie się kończy.

„Łapka w górę"! Tak w slangu youtuberów można okreœlić euforię wobec wzmiankowanego przez resort finansów pomysłu likwidacji deklaracji VAT-7.

Ten entuzjazm nie dziwi, wszak polskie regulacje dotyczšce sprawozdawczoœci VAT nigdy nie miały „dobrej prasy". Zasady dotyczšce momentu powstania obowišzku podatkowego i prawa do odliczenia podatku naliczonego wymuszajš koniecznoœć cišgłego składania korekt deklaracji VAT. Zmorš sš częste zmiany formularzy, ich mnogoœć (VAT-7, VAT-UE, VAT-27 i inne), zróżnicowane metody agregacji kwot danych, czy mrowie załšczników do deklaracji.

Ponad rok temu, wraz z wprowadzeniem JPK_VAT, staliœmy się œwiadkami cyfrowej rewolucji w zakresie wymiany informacji o rozliczeniach VAT. Narzucona standaryzacja struktury wraz ze szczegółowoœciš danych uczyniła z JPK_VAT efektywne narzędzie kontroli rozliczeń VAT w rękach fiskusa. Podatnicy przyzwyczaili się do nowych wymogów, choć czujš w tej machinie pewien zgrzyt. Fakt współistnienia starych i nowych rozwišzań powoduje problemy (koniecznoœć uzgodnienia danych) oraz subiektywne poczucie bezsensownoœci składania deklaracji przy jednoczesnym przekazywaniu tożsamych danych w JPK_VAT.

Rewolucje poprzedzajš nastanie nowego porzšdku. W naszym nowym VATowskim porzšdku być może brak jest miejsca dla deklaracji VAT, natomiast ważne jest, aby właœciwie przeprowadzić ten delikatny proces transformacji.

Korzyœci z transformacji

Likwidacja deklaracji VAT może przyczynić się do zmniejszenia pracochłonnoœci raportowania VAT, ale też wykluczyć aberracje wynikajšce ze współistnienia wzajemnie na siebie nachodzšcych rozwišzań, jak np. koniecznoœć:

- raportowania i agregacji tożsamych danych według różnych metod (oddzielnie dla plików JPK_VAT oraz deklaracji VAT);

- uzgadniania danych w deklaracji z sumami kontrolnymi w JPK_VAT;

- obsługi korekt rozliczeń według zróżnicowanych dla każdej deklaracji metodologii.

Ponadto, stosowana obecnie œcisła korelacja struktury pliku JPK_VAT z układem pól w deklaracji VAT-7 oznacza koniecznoœć zmiany schemy JPK_VAT za każdym razem, gdy zmieni się wersja deklaracji.

To niepotrzebne komplikacje – pamiętajmy, że niezależnie od typu składanego raportu cały czas operujemy na tych samych danych. Jedynym Ÿródłem tych komplikacji jest współistnienie dwóch metod sprawozdawczoœci VAT – starej (deklaracje) i nowej (JPK_VAT). Koegzystencja tych dwóch form jest nieproduktywna i w naturalny sposób cišżyła ku zmianie w jednym wybranym kierunku.

Preludium, czyli czyszczenie przedpola

Przeprowadzenie tak fundamentalnych zmian jak likwidacja deklaracji VAT można poprzedzić eliminacjš łatwych do usunięcia przeszkód na drodze głównego nurtu zmian. W naszym przypadku czyszczenie przedpola może objšć wycofanie deklaracji VAT-27 i VAT-UE oraz załšczników do deklaracji VAT-7. I to być może już w 2018 r. (choć w przypadku deklaracji VAT-UE na przeszkodzie stanšć mogš regulacje unijne w zakresie obowišzku sporzšdzania informacji podsumowujšcych).

Dane wykazywane w deklaracjach VAT-27 i VAT-UE sš odzwierciedlone w obecnej wersji pliku JPK_VAT (i to w bardziej szczegółowej formie). Można oczywiœcie przyczepić się drobnych różnic, takich jak brak w pliku JPK_VAT podziału na obrót towarowy i usługowy sprzedaży objętej mechanizmem odwrotnego obcišżenia (jest w deklaracji VAT-27), czy informacji o transakcjach w ramach wewnštrzwspólnotowego mechanizmu trójstronnego (jest w deklaracji VAT-UE). Pytanie tylko, czy sš to informacje kluczowe, a nawet jeœli - to można je uwzględnić w kolejnej wersji struktury JPK_VAT. Z kolei składanie załšczników do deklaracji VAT-7, w szczególnoœci wniosków o zwrot lub zwrot przyœpieszony nadwyżki podatku naliczonego już wydaje się nadmiarowe, skoro kluczowa informacja (o wysokoœci zwrotu) znajduje się w samej deklaracji VAT. Zresztš w tym zakresie podejmowane sš już inicjatywy legislacyjne.

Plik sukcesorem formularza

Nawet po wyczyszczeniu przedpola nie da się od razu i wprost zastšpić deklaracji VAT-7 plikiem JPK_VAT. Zasada natychmiastowej sukcesji nie znajdzie tu zastosowania.

Obecna wersja pliku JPK_VAT uwidacznia (choć na dużym poziomie szczegółowoœci) stricte transakcyjny obraz rozliczeń VAT podatnika, tj. wyszczególnienie faktur (lub innych dokumentów) zakupu i sprzedaży, z uwzględnieniem klasyfikacji VAT transakcji, kwot netto i podatku. ?

Nie pozwala natomiast (w odróżnieniu od deklaracji VAT-7) na ustalenie rodzaju i poziomu rozliczeń podatnika względem fiskusa, np.

- czy podatnik powinien zapłacić podatek (i w jakiej kwocie), czy mamy do czynienia z nadwyżkš,

- czy nadwyżka podatku naliczonego ma podlegać zwrotowi (w jakim terminie i w jakiej kwocie), czy przeniesieniu na następny okres rozliczeniowy;

- czy na wynik bieżšcych rozliczeń ma wpływ (i w jakiej wysokoœci) ewentualna kwota nadwyżki podatku naliczonego przeniesiona z poprzedniego okresu;

- czy w zwišzku ze złożeniem korekty mamy do czynienia z zaległoœciš podatkowš czy kwotš nadpłaty (i w jakiej wysokoœci).

Jeżeli JPK_VAT ma w pełni przejšć funkcję i rolę deklaracji VAT-7, powyższe informacje albo powinny zostać uwzględnione w kolejnej wersji struktury JPK_VAT, albo musiałyby być przedmiotem ustaleń pomiędzy administracjš skarbowš a podatnikiem bezpoœrednio po złożeniu JPK_VAT (np. w formie elektronicznego komunikatu zwrotnego przesyłanego po przekazaniu pliku JPK_VAT, a przed otrzymaniem UPO). Niewykluczone też, że w dalszym przebiegu cyfrowej rewolucji w obszarze VAT dojdziemy do etapu, w którym to fiskus, a nie podatnik będzie kształtował pozycję podatkowš tego ostatniego, natomiast podatnik będzie jedynie cyklicznie (a w przyszłoœci być może w czasie rzeczywistym) przekazywał dane będšce podstawš ustalenia schematu rozliczeń z fiskusem. Ustalenie kierunku rozwoju i mechanizmu w tym zakresie pozwoli ocenić kiedy i w jaki sposób JPK_VAT (albo alternatywne, przyszłe œrodki wymiany w czasie rzeczywistym informacji o VAT) mógłby przejšć funkcję i rolę deklaracji VAT-7, eliminujšc tę ostatniš z obszaru sprawozdawczoœci VAT.

Czy koniec na pewno definitywny

WyobraŸmy sobie, że bastion ancien régime w obszarze sprawozdawczoœci VAT jednak upada i podjęta zostaje decyzja o zastšpieniu deklaracji VAT odpowiednio dostosowanymi plikami JPK_VAT. Entuzjazm wœród podatników gwarantowany, ale być może przedwczesny. Co bowiem zrobić z przeszłoœciš, tj. z korektami rozliczeń VAT za okresy sprzed rewolucji? Składać korekty... deklaracji?

Mamy więc wyzwanie wymagajšce refleksji. W pierwszej kolejnoœć przychodzš na myœl dwa scenariusze – możliwe, ale kontrowersyjne i obarczone wadami:

1. Mezalians, czyli trudny zwišzek starego i nowego reżimu – zakłada pozornš likwidację deklaracji VAT, tj. sprawozdawczoœć na podstawie JPK_VAT byłaby realizowana „na przyszłoœć", natomiast korekty okresów przeszłych składane byłyby z użyciem deklaracji VAT. To rozwišzanie niekorzystne zarówno dla podatników (i tak muszš składać deklaracje), jak i fiskusa (koniecznoœć utrzymywania dwóch metod sprawozdawczych). To utrzymanie status quo i odroczenie faktycznej rewolucji przez następne pięć lat – nie służy to celom tego przełomowego przedsięwzięcia.

2. Częœciowa abolicja dla korekt - zakłada likwidację deklaracji VAT, ale jednoczeœnie rezygnację (częœciowš lub całkowitš) z obowišzku żšdania korekt rozliczeń dla okresów sprzed wdrożenia nowej koncepcji. Całkowita abolicja jest oczywiœcie niekorzystna dla fiskusa, natomiast abolicja częœciowa, np. rezygnacja z korekt rozliczeń za okresy sprzed lipca 2016 r. (tj. sprzed wprowadzenia JPK_VAT) byłaby tu pewnym kompromisem. W tym jednak przypadku mikro-, małe oraz œrednie przedsiębiorstwa musiałyby używać JPK_VAT dla korekt rozliczeń za okresy, w których obowišzek JPK_VAT ich nie dotyczył (działanie prawa wstecz). Efekt ten można złagodzić, wprowadzajšc dobrowolnoœć dla tych podmiotów, powišzanš z systemem motywacyjnym (np. w przypadku składania korekt poprzez JPK_VAT za te okresy, brak koniecznoœci składania deklaracji, brak odsetek itd.). Przy dobrym systemie motywacyjnym doszłoby do definitywnej likwidacji deklaracji VAT (z korzyœciš dla obydwu stron), jednak za cenę rezygnacji fiskusa z prawa do żšdania korekt za okresy sprzed lipca 2016 r.

Istnieje też alternatywne, bardziej rewolucyjne rozwišzanie (w końcu o rewolucji tutaj mowa), które mogłoby definitywnie zakończyć historię deklaracji oraz wdrożyć nowe rozwišzanie bez odwoływania się do przeszłoœci. Otóż np. w Bułgarii regulacje w zakresie VAT przewidujš podobne do polskich zasady dotyczšce momentu powstania obowišzku podatkowego czy prawa do odliczenia VAT naliczonego, co oznacza, że czasem ustalony moment rozliczenia dla VAT danej transakcji przypada w okresie przeszłym. Ale inaczej niż w Polsce, taka okolicznoœć nie powoduje koniecznoœci składania korekty rozliczeń (deklaracji) VAT za przeszły okres. Transakcje te ujmowane sš w rozliczeniach bieżšcych (deklaracji oraz elektronicznej ewidencji VAT), ale ze wskazaniem na poziomie linii (przeszłej) daty, w której powstał obowišzek rozliczenia transakcji oraz kalkulacjš zaległoœci wraz z odsetkami (w zwišzku z niewykazaniem tej transakcji w przeszłoœci). Polska i Bułgaria osišgajš ten sam cel przy użyciu różnych metod, tj. w Bułgarii, co do zasady, nie składa się korekt deklaracji za okresy przeszłe.

Konkluzja nasuwa się sama. Jeœli zaadoptujemy bułgarskie rozwišzania w Polsce (np. przy okazji likwidacji deklaracji VAT) i odpowiednio rozszerzymy zakres informacji prezentowanych w pliku JPK_VAT (o „datę VAT", i np. kwoty pozwalajšce na ustalenie zaległoœci podatkowej i odsetek), wówczas problem składania korekt rozliczeń za okresy przeszłe (korekt deklaracji czy JPK_VAT) przestanie istnieć. W efekcie nie będzie przeszkód (zwišzanych z obsługš „przeszłoœci") przed definitywnym pożegnaniem deklaracji VAT i przejęciem jej funkcji i roli przez pliki JPK_VAT.

Ramy prawne nowego ładu

Po każdej rewolucji przychodzi moment, w którym należy okreœlić ramy prawne powstałego nowego porzšdku. Co to oznacza w naszym przypadku? Co prawda sam obowišzek składania plików JPK_VAT jest okreœlony w ustawie, ale szczegółów tego obowišzku (zakres danych, zasady tworzenia i wypełniania, specyfikacja ewidencji) nie znajdziemy w Ÿródłach prawa, tylko w niewišżšcych publikacjach na stronach Ministerstwa Finansów (specyfikacje techniczne, broszury informacyjne, wyjaœnienia, odpowiedzi na często zadawane pytania). Planowane przejęcie przez plik JPK_VAT funkcji i roli deklaracji VAT, powinno się wišzać z odpowiednimi zmianami legislacyjnymi, w tym z przeniesieniem na poziom ustawy i rozporzšdzeń wykonawczych wymogów dotyczšcych: zakresu informacji wykazywanych w pliku JPK_VAT, zasad generowania, wypełniania czy korygowania pliku JPK_VAT. Jest to kluczowe w przypadku uznania JPK_VAT za formę deklaracji podatkowej i ma ogromne znaczenie w kontekœcie wyznaczenia ram odpowiedzialnoœci osób składajšcych pliki JPK_VAT za rzetelnoœć ujawnianych (i jakże szczegółowych) danych. Odpowiedzialnoœć ta będzie bowiem szersza, zrównana z odpowiedzialnoœciš za złożenie nieprawidłowej deklaracji.

Zdaniem autora

Igor Roman, starszy Menedżer w Zespole Tax Management Consulting, Deloitte Doradztwo Podatkowe

Ewentualny koniec historii deklaracji VAT oczywiœcie nie oznacza końca wyzwań w procesie cyklicznej sprawozdawczoœci VAT. Nowa historia tworzy się na naszych oczach. Jej pierwszym i kluczowym uczestnikiem jest JPK_VAT (dajšcy obraz rozliczeń VAT), za chwilę pojawiš się kolejni gracze: e-kasy fiskalne (pozwalajšce na transfer do fiskusach informacji o paragonach), split payment i STIR (pozwalajšce administracji skarbowej na kontrolę przepływów pieniężnych w kontekœcie rozliczeń VAT podatników) oraz centralny rejestr faktur (który w swej najbardziej zaawansowanej postaci mógłby zapewnić transfer w czasie rzeczywistym informacji o obrocie fakturowanym). Oto cyfrowa rewolucja VAT w pełnej krasie.

Rewolucjom często towarzyszy euforia, ale i wyzwania. W nowych okolicznoœciach formuła deklaracji VAT powoli się wyczerpuje. Sš one tak jakby przedstawicielami ancien régime w post-rewolucyjnej rzeczywistoœci – ich obecnoœć blokuje zmiany. Powinny usunšć się w cień, aby nie doszło do zaprzepaszczenia osišgnięć cyfrowej rewolucji w obszarze VAT. Ich historia właœnie się kończy.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL