Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Urzędnicy

Nagrody dla członków korpusu służby cywilnej

123RF
Dyrektor generalny urzędu nie ma tak dużej swobody w nagradzaniu pracowników jak pracodawca prywatny. Ale i on nie musi ograniczać się tylko do gratyfikacji finansowych, mimo, że tylko te wymienione sš wprost w ustawie o służbie cywilnej.

Za szczególne osišgnięcia w pracy zawodowej członkom korpusu służby cywilnej może być przyznana nagroda ze specjalnie utworzonego w tym celu funduszu nagród w służbie cywilnej. Tak wynika z art. 93 ustawy o służbie cywilnej (dalej usc). Z przytoczonego przepisu wynika, że nagroda ta powinna być wyróżnieniem dla pracowników, którzy w danym okresie wykazali się szczególnymi osišgnięciami w pracy zawodowej. A przyznanie nagrody powinno być nierozerwalnie powišzane z tworzeniem przez pracownika pewnej wartoœci dodanej w realizację zadań, zaangażowanie, postawę, itp. Oznacza to, że sama nawet wzorowa realizacja obowišzków członka korpusu, jeœli nie jest połšczona z odpowiednimi efektami pracy, nie uzasadnia przyznania nagrody. Jak wskazał, bowiem Sšd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 27 marca 2007 r. (II PZP 3/07, OSNAPiUS 2007 nr  17-18, poz. 243, str. 706) nagrody sš œwiadczeniami wyjštkowymi, które mogš być przyznawane za to, co wykracza poza to, do czego pracownik zobowišzuje się, nawišzujšc stosunek pracy, a więc za to, co przekracza jego (zwykłe) obowišzki. Nagrody mogš być, więc przyznawane za ponadprzeciętne wykonywanie obowišzków pracowniczych (a nie za „normalnie" wykonywanš pracy) i w zwišzku z tym niejako z istoty rzeczy nie mogš dotyczyć wszystkich pracowników zatrudnionych przez danego pracodawcę czy też większej ich grupy.

Ważne!

Nieprzyznanie nagrody nie jest karš dla pracowników, którzy w sposób prawidłowy (zgodny z oczekiwaniami) wykonywali obowišzki na zajmowanym stanowisku pracy, ale nie wykazali się szczególnymi osišgnięciami w pracy zawodowej (wyjaœnienia Departamentu Służby Cywilnej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów).

Charakter uznaniowy

Nabycie prawa do nagrody, co podkreœlił NSA w wyroku z 5 stycznia 2016 r. (I OSK 2468/14) zależy od uprzedniego jej przyznania przez dyrektora generalnego urzędu, który dokonuje oceny członka korpusu służby cywilnej, kierujšc się bardzo ogólnym kryterium – szczególnych osišgnięć w pracy zawodowej. Za takie osišgnięcia można uznać podwyższenie kwalifikacji zawodowych (np. ukończenie studiów podyplomowych), ale także wzorowe i terminowe wykonywanie obowišzków na zajmowanym stanowisku pracy w wymiarze iloœciowym przekraczajšcym przyjęte standardy. Uregulowana w art. 93 usc nagroda ma, więc charakter uznaniowy a jej przyznanie determinowane jest szczególnymi osišgnięciami w pracy zawodowej. Nie ma ona, zatem charakteru roszczeniowego, a więc nie można, co do zasady, skutecznie dochodzić jej przyznania >patrz „Rzeczpospolita radzi".

Dyrektor decyduje

Przyznanie nagrody oraz okreœlenie jej wysokoœci jest kompetencjš dyrektora generalnego urzędu (kierownika urzędu), który jest dysponentem funduszu nagród. To on decyduje czy i w jakiej wysokoœci przyznać zatrudnionemu nagrodę. Jednak, na co zwrócił uwagę SN w wyroku z 19 grudnia 1990 r. (I PR 170/90, Wokanda 1991 nr 7) uznanie nie tworzy wcale ani uprawnienia do dowolnoœci, ani do nadużywania kompetencji, ani też – co jest oczywiste – do dyskryminowania dowolnie okreœlonych osób czy ich grup.

Zasady, według których podejmowane sš decyzje o nagradzaniu pracowników powinny być, zatem w urzędzie wczeœniej ustalone. Zgodnie z zarzšdzeniem nr 3 szefa służby cywilnej z 30 maja 2012 r. w sprawie standardów zarzšdzania zasobami ludzkimi w służbie cywilnej należy to do powinnoœci dyrektora generalnego urzędu, który okreœlajšc je powinien uwzględnić w szczególnoœci zawarte w ww. zarzšdzeniu wytyczne dotyczšce nagradzania >patrz ramka, tak, aby nagrody te faktycznie motywowały członków korpusu sc do lepszej pracy. A także wzišć pod uwagę specyfikę urzędu.

Z przeglšdu dokonanego przez Departament SC KPRM wynika, że dyrektorzy generalni w pełni z tej kompetencji korzystajš. Przy czym rozwišzania przyjęte przez poszczególne urzędy w zakresie kryteriów podziału i przyznawania nagród majš bardzo zróżnicowany poziom szczegółowoœci – zawierajš ogólne zapisy lub uszczegółowiony katalog kryteriów. Ponadto wprowadzajš dodatkowe narzędzia (np. karty oceny, karty monitoringu) lub mechanizmy poprzedzajšce przyznanie nagród (np. ustalanie celów okresowych, mierników efektywnoœciowych). Przeglšd stosowanych kryteriów i narzędzi znaleŸć można na stronie dsc.kprm.gov.pl.

Inne nagrody dozwolone, ale

Powstaje pytanie czy dyrektor generalny jest władny przyznać członkom korpusu sc inne, obok gratyfikacji finansowych, o których mowa w art. 93 usc, nagrody. Wydaje się, że tak. Przepisy ustawy o służbie cywilnej nie regulujš, bowiem kwestii nagradzania członków korpusu służby cywilnej w sposób inny niż finansowy. A zatem zgodnie z art. 9 usc stanowišcym, iż w sprawach dotyczšcych stosunku pracy w służbie cywilnej, nieuregulowanych w ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu pracy i inne przepisy prawa pracy można przyjšć, że do członków korpusu sc zastosowanie znajdzie art. 105 kp. Zgodnie z nim, pracownikom, którzy przez wzorowe wypełnianie swoich obowišzków, przejawianie inicjatywy w pracy i podnoszenie jej wydajnoœci oraz jakoœci przyczyniajš się szczególnie do wykonywania zadań zakładu, mogš być przyznane nagrody i wyróżnienia.

Potwierdzajš to wyjaœnienia DSC KPRM zgodnie z którymi z uwagi na fakt, że ustawa o służbie cywilnej nie reguluje kwestii nagradzania członków korpusu służby cywilnej w sposób inny niż finansowy, odpowiednie zapisy wynikajšce z uregulowań zawartych w Kodeksie pracy mogš znaleŸć się np. w regulaminie pracy czy regulaminie nagradzania przyjętym przez danego pracodawcę.

Pracodawca może, zatem przewidzieć w regulaminie nagradzania czy regulaminie pracy nagradzanie pracownika za wzorowe wypełnienie obowišzków pracowniczych np. pochwałš na piœmie czy wyróżnieniem. Zresztš podobne zalecenia stosowania różnego rodzaju niematerialnych narzędzi motywacyjnych znajdziemy również w powołanym wyżej zarzšdzeniu nr 3 szefa sc, w którym obok pochwał i wyróżnień, jako narzędzie motywujšce wymienia się też m.in. kierowanie pracownika na szkolenie czy stwarzanie mu warunków do samorealizacji.

Nie każdy jednak pomysł w tym zakresie może być w sferze publicznej realizowany. Konkretne uregulowania nie mogš być, bowiem sprzeczne z obowišzujšcymi przepisami. A te nie pozwalajš chociażby na przyznanie członkowi korpus sc tzw. urlopu nagrodowego. Kwestie dotyczšce urlopów reguluje, bowiem wyczerpujšco Kodeks pracy oraz ustawa o służbie cywilnej (urlop z tytułu przeniesienia przysługujšcy urzędnikowi służby cywilnej przeniesionemu do innego urzędu w innej miejscowoœci, dodatkowy urlop wypoczynkowy urzędnika służby cywilnej). A zatem przyznawanie urlopów w wyższym wymiarze oznaczałoby wydatkowanie œrodków publicznych (koniecznoœć wypłacenia pracownikowi wynagrodzenia urlopowego) bez wyraŸnej podstawy prawnej, co prowadziłoby do narażenia się na zarzut naruszenia dyscypliny finansów publicznych. ?

podstawa prawna: art. 9, art. 93 ustawy z 21 listopada 2008 r o służbie cywilnej (tekst jedn. DzU z 2017 r. poz. 1889)

Czy dyrektorowi wolno wszystko?

- Czy to, że nagroda ma charakter uznaniowy oznacza, że pracodawca ma całkowitš swobodę w ich przyznawaniu? Czy jednak także w tym przypadku obowišzuje zasada równego traktowania w zatrudnieniu?

Fakt, że nagroda ma charakter œwiadczenia uznaniowego nie oznacza, że jest to œwiadczenie przyznawane na zasadzie zupełnie swobodnego uznania pracodawcy. Jak uznał Sšd Najwyższy w wyroku z 21 stycznia 2011 r. (II PK 169/10) uznanie, co do przyznania nagrody jest ograniczone przez spoczywajšcy na pracodawcy obowišzek stosowania obiektywnych i sprawiedliwych kryteriów oceny pracowników i wyników ich pracy (art. 94 pkt 9 kp) oraz przestrzegania podstawowych zasad prawa pracy: równego traktowania pracowników z tytułu jednakowego wypełniania takich samych obowišzków (art. 112 kp) oraz zakazu dyskryminacji (art. 113 kpi art. 183a–183e kp). Nagroda jest wynagrodzeniem w rozumieniu art. 183c kp, co oznacza, że także do nagrody, jako œwiadczenia przyznawanego pracownikowi na podstawie uznania pracodawcy majš zastosowanie reguły jednakowego wynagrodzenia za jednakowš pracę lub za pracę jednakowej wartoœci (art. 183c § 1 kp), ponieważ wynagrodzenie, o którym mowa tym przepisie, obejmuje wszystkie składniki wynagrodzenia, bez względu na ich nazwę i charakter, a także inne œwiadczenia zwišzane z pracš, przyznawane pracownikom w formie pieniężnej lub w innej formie niż pieniężna (art. 183c § 2 kp).

Naruszeniem tych zasad byłoby na przykład stosowanie przy przyznawaniu nagród kryteriów pozamerytorycznych (niezwišzanych ze œwiadczeniem pracy przez pracownika), np. względów rodzinnych, socjalnych, osobistych. W sprzecznoœci z powyższymi zasadami pozostaje też wyróżnianie i nagradzanie pracowników, którzy na to w oczywisty sposób nie zasłużyli, albo pomijanie przy przyznawaniu nagród wyróżniajšcych się pracowników, ze względu na ich płeć, wiek, niepełnosprawnoœć, rasę, religię, narodowoœć, przekonania polityczne, przynależnoœć zwišzkowš, pochodzenie etniczne, wyznanie, orientację seksualnš, a także przewidywany okres trwania zatrudnienia (zatrudnienie na czas okreœlony lub nieokreœlony) albo wymiar czasu pracy (zatrudnienie w pełnym lub niepełnym wymiarze czasu pracy).

podstawa prawna: art. 112–113, art. 183a–183e ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jedn. DzU z 2016 r. poz. 1666 ze zm.)

podstawa prawna: art. 9, art. 93 ustawy z 21 listopada 2008 r o służbie cywilnej. (tekst jedn. DzU z 2017 r. poz. 1889)

Czy sšd może przyznać nagrodę?

- Pracownica służby cywilnej, w przeciwieństwie do swoich kolegów z działu już po raz kolejny nie otrzymała nagrody kwartalnej. Jej zdaniem pracuje lepiej i bardziej wydajnie od swoich kolegów a przyczynš innego traktowania jest jej płeć. Czy w zwišzku z tym może starać się o wypłatę takiej nagrody w sšdzie?

Pracownik, co do zasady, nie ma roszczenia o nagrodę, (jako œwiadczenie uznaniowe) z wyjštkiem dwóch sytuacji. Pierwsza z nich ma miejsce wówczas, gdy pracodawca wadliwie korzysta ze swojego uznania w odniesieniu do przyznania pracownikowi nagrody. W praktyce może to dotyczyć sytuacji, w której pracodawca przyznaje nagrody pewnej grupie pracowników, a jednego lub kilku z nich pomija bez rzeczowego uzasadnienia, chociaż pracowali tak samo (wydajnie, efektywnie, z odpowiednim zaangażowaniem, osišgajšc podobne wyniki) jak pozostali, którym nagrody przyznano. Pracownicy, którym nagrody nie przyznano, mogš jej skutecznie dochodzić, jeżeli wykażš naruszenie przez pracodawcę zasad równego traktowania w zatrudnieniu, czyli naruszenie przez pracodawcę art. 94 pkt 9 kp, art. 112 i 113 kp, wreszcie art. 183a – 183c kp.

Przy czym należy pamiętać, że pracownik, który zarzuca pracodawcy naruszenie przepisów dotyczšcych zakazu dyskryminacji w zatrudnieniu, powinien wskazać przyczynę, ze względu, na którš dopuszczono się wobec niego aktu dyskryminacji (np. płeć- red.) i wykazać jej istnienie (wyrok SN z 18 wrzeœnia 2008 r., II PK 27/08, OSNP 2010 nr 3-4, poz. 41,).

Druga sytuacja ma miejsce wtedy, gdy pracodawca przyznał już pracownikowi nagrodę, a następnie odmawia jej wypłaty. Pracownik ma wtedy roszczenie o nagrodę, a Ÿródłem tego roszczenia jest oœwiadczenie woli pracodawcy tworzšce prawo do nagrody po stronie pracownika. Jak uznał, bowiem SN w wyroku z 21 wrzeœnia 1990 r. (I PR 203/90, Sł. Prac. 1991, Nr 6, s. 28) przyznanie pracownikowi œwiadczenia o charakterze nieobowišzkowym rodzi prawo domagania się wypłaty takiego œwiadczenia. Jeżeli więc pracodawca zawiadomił pracownika o przyznaniu nagrody, a następnie odmawia mu jej wypłacenia, pracownik może wystšpić do sšdu pracy o jej zasšdzenie. Oczywiœcie na nim spoczywać będzie ciężar dowodu, co do złożenia przez kompetentne osoby oœwiadczenia woli o przyznaniu mu tej nagrody. ?

podstawa prawna: art. 9, art. 93 ustawy z 21 listopada 2008 r o służbie cywilnej (tekst jedn. DzU z 2017 r. poz. 1889)

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL