Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Rzecz o historii

Najzdolniejszy feldmarszałek Hitlera

Walther Model (w œrodku) na froncie wschodnim (1941 r.)
Wikipedia
III Rzesza. Walther Model wygrywał z Montgomerym, Bradleyem i Żukowem, ale jest mniej znany niż wielu mniej zdolnych niemieckich dowódców. Tak jak oni splamił się narodowym socjalizmem, ale nie zdołał się wybielić po wojnie.

Powszechne wyobrażenie o niemieckiej strategii, dowodzeniu i jakoœci sił zbrojnych w II wojnie œwiatowej zostało w dużej mierze utkane z kłamstw, manipulacji i przeinaczeń, jakie zaserwowali alianckim odbiorcom byli dowódcy Wehrmachtu. Guderian nałgał Amerykanom, że był ojcem niemieckich wojsk pancernych. Halder zrzucił na Hitlera oraz innych martwych nazistów odpowiedzialnoœć za wszelkie błędy strategiczne popełniane przez jego sztab. Współpracownicy feldmarszałka Rommla zrobili ze swojego martwego szefa antynazistowskiego rycerza bez skazy i geniusza strategii. Mannstein wykreował się na człowieka, który samodzielnie o mało co nie pokonał Zwišzku Sowieckiego. Propagandowe, pisane pod gust aliantów, pełne samochwalstwa i przemilczeń wspomnienia niemieckich dowódców przez dziesięciolecia kształtowały wyobraŸnię pasjonatów historii wojskowoœci. Utrwaliły też kanon „najlepszych dowódców", w którym rzadko kiedy znajduje się miejsce dla najzdolniejszego niemieckiego feldmarszałka z czasów II wojny œwiatowej – Walthera Modela.

Z okopów do sztabu

Walther Model (ur. 1891 r. w Genthin pod Madgeburgiem) w odróżnieniu od von Mansteina czy Guderiana nie mógł się pochwalić pochodzeniem z klas wyższych. Jego ojciec był nauczycielem, a rodzinie się nie przelewało. Walther zainteresował się karierš wojskowš pod wpływem kolegi, który był synem oficera. Wstšpił w 1908 r. do szkoły wojskowej i już dwa lata póŸniej był podporucznikiem. W ogromnym stopniu ukształtowały go doœwiadczenia I wojny œwiatowej. Brał udział m.in. w bitwach pod Arras i Verdun – i to nie na tyłach czy w sztabach, ale w okopach. Odnosił rany i został odznaczony Krzyżem Żelaznym I klasy. Na froncie zachodnim nauczył się prawideł wojny defensywnej – tego, jak budować pozycje obronne, by utopić wrogie natarcie we krwi. Wiedza ta zaowocuje na froncie wschodnim podczas II wojny œwiatowej. Doœwiadczenia z frontu zachodniego wzmocniš u niego również szacunek dla prostego żołnierza. PóŸniej, gdy zostanie generałem i feldmarszałkiem, będzie przywišzywał dużš wagę do tego, by spotykać się z żołnierzami z okopów, poznawać ich potrzeby oraz wzmacniać morale. Jego współpracownicy po latach będš wspominać, że znał nazwisko każdego dowódcy batalionu w swojej armii.

Zdolnoœci Modela zostały szybko dostrzeżone, więc zapewniono mu po wojnie miejsce w korpusie oficerskim stutysięcznej Reichswehry. W 1920 r. był zaangażowany w tłumienie powstania robotniczego w Zagłębiu Ruhry. PóŸniej pełnił mało eksponowane funkcje w armii. Jego kariera przyspieszyła po dojœciu Hitlera do władzy, wraz z odbudowš niemieckich sił zbrojnych. W 1934 r. dosłużył się stopnia pułkownika. W 1938 r. był już generałem i dowódcš IV Korpusu Armijnego w DreŸnie. Jako szef sztabu tego korpusu (będšcego częœciš 10. Armii atakujšcej ze Œlšska przez Częstochowę i Piotrków Warszawę) wzišł udział w inwazji na Polskę, gdzie jakoœ szczególnie się nie wyróżnił. W trakcie kampanii francuskiej był szefem sztabu 16. Armii gen. Buscha, która również specjalnie się nie wyróżniła.

Gdy więc w listopadzie 1940 r. Model został mianowany na dowódcę 3. Dywizji Pancernej, wzbudziło to powszechne zdziwienie. Był uznawany za oficera nieznajšcego się na czołgach. Pokazał jednak, że szybko się uczy. 22 czerwca 1941 r., w dniu wyprzedzajšcego ataku Niemiec na ZSRR, jego dywizja przeprawiła się przez Bug pod Brzeœciem i do zmroku pokonała 65 km. Brała udział w bitwie pod Mińskiem, w zdobyciu Smoleńska i zamknięciu w ogromnym okršżeniu 600 tys. sowieckich żołnierzy na Ukrainie. Model został dwukrotnie ranny w trakcie walk i otrzymał liœcie dębowe do swojego Krzyża Żelaznego. W paŸdzierniku awansowano go na dowódcę XLI Korpusu Pancernego, który wkrótce wzišł udział w natarciu na Moskwę i na poczštku grudnia dotarł na odległoœć 35 km od Kremla. Tam front się zatrzymał – Niemcom zabrakło sił, by kontynuować uderzenie, a póŸniej przyszedł mróz dochodzšcy do minus 50 stopni.

W styczniu na niemieckš 9. Armię, w której skład wchodziły oddziały Modela, spadła potężna sowiecka ofensywa. Front się rozleciał, dwóm niemieckim armiom (9. i 4.) groziło okršżenie, a na ich tyłach wylšdowali sowieccy spadochroniarze. W połowie stycznia 1942 r. Model dostał dowództwo 9. Armii i energicznie zabrał się do stabilizowania frontu. Stworzył opartš głównie na małych wioskach sieć umocnionych punktów obrony w stylu I wojny œwiatowej, zasilił okopy żołnierzami z formacji tyłowych i pozwalał Sowietom na wykrwawianie się w atakach na węzły oporu. Gdy impet sowieckiej ofensywy słabł, kierował w kluczowe miejsca swoje pancerne rezerwy. Armia Modela nie tylko uniknęła okršżenia, ale sama odcięła i okršżyła sowieckš 39. Armię. Ukształtował się w ten sposób tzw. rżewski występ frontu. Wysunięta pozycja, o którš będš się rozbijać kolejne sowieckie ofensywy w 1942 r. Miejsce to zostanie nazwane „rżewskš maszynkš do mięsa".

Członek Hitlerjugend składa meldunek feldmarszałkowi Modelowi (1944 r.)
Rzeczpospolita

Łatanie frontu

Wojska marszałka Żukowa próbowały przełamać front pod Rżewem w lipcu i sierpniu 1942 r. Poniosły duże straty, które były pokłosiem słabego wyszkolenia czerwonoarmistów oraz fatalnego dowodzenia przejawiajšcego się w nieustannie ponawianych atakach od frontu na umocnione niemieckie punkty oporu. Żukow się jednak nie poddawał i w listopadzie ruszyła operacja Mars – potężne natarcie, w którym zgromadzono siły większe niż użyte do okršżenia niemieckich sił w Stalingradzie. Ponad 700 tys. żołnierzy, 2,3 tys. czołgów, ponad 10 tys. dział skierowano przeciwko wojskom podległym Modelowi, poczštkowo liczšcym 90 tys. żołnierzy, mniej niż 200 czołgów i 1,8 tys. dział. Ofensywa załamała się w cišgu miesišca, a Sowieci stracili w niej od 70 tys. do ponad 100 tys. zabitych, 145–235 tys. rannych i 1,6 tys. czołgów. Przez cały okres walk pod Rżewem od marca 1942 r. do marca 1943 r. straty sowieckie wyniosły co najmniej 392 tys. zabitych i 768 tys. rannych, a niemieckie (obejmujšce oprócz 9. Armii również straty jednostek z pięciu innych armii walczšcych po sšsiedzku lub użyczajšcych Modelowi swoich jednostek) przynajmniej 162 tys. zabitych i 470 tys. rannych. Straty obu stron na tym odcinku frontu były więc większe niż pod Verdun w 1916 r.

W lipcu 1943 r. w trakcie bitwy na Łuku Kurskim Model dowodził natarciem idšcym na Kursk od północy. Nacierał ostrożnie, starajšc się nie szafować zbytnio swoimi siłami pancernymi. Od poczštku uznawał plan operacji pod Kurskiem za strategicznš głupotę i starał się uœwiadomić zwierzchnikom, że uderzenie na dobrze okopane, kryjšce się za rozległymi polami minowymi, dużo liczniejsze wojska sowieckie będzie tylko marnotrawstwem sił. Wbrew rozkazom Hitlera przygotował swoim wojskom ufortyfikowanš linię obronnš, na którš cofnęły się po nieudanej ofensywie. Na tzw. występie pod Orłem powstrzymane zostało pancerne uderzenie wojsk Rokossowskiego. Sowieci przerwali jednak front w południowej częœci Łuku Kurskiego – von Manstein bezmyœlnie wykrwawił tam swoje siły w ofensywie, a planu B nie przygotował. Front się walił, a pod koniec lipca Hitler kazał przerzucić kilka dywizji pancernych ze Wschodu do Włoch. Armia Modela musiała się wycofać za Okę, ale zrobiła to w sposób uporzšdkowany. Jej dowódca osobiœcie dopilnował, by mosty na Oce zostały wysadzone dopiero po przekroczeniu ich przez niemieckš tylnš straż.

Model miał już opinię „strażaka Hitlera", dowódcy posyłanego tam, gdzie front się walił, i wykonujšcego niemożliwe misje. W styczniu 1944 r. powstrzymywał sowieckš ofensywę pod Narwš w Estonii. 30 marca 1944 r. otrzymał buławę feldmarszałka i przeniesienie na stanowisko dowódcy Grupy Armii Północna Ukraina, w miejsce wyraŸnie nieradzšcego sobie w defensywie von Mansteina. Powstrzymywał natarcie Żukowa w Galicji. 28 czerwca kazano mu ratować totalnie rozbitš na Białorusi Grupę Armii Œrodek. Nie utrzymał Mińska ani Wilna, ale uratowało go zatrzymanie sowieckiej ofensywy pod Warszawš.

Pod Arnhem i w Ardenach

W uznaniu jego roli w ustabilizowaniu frontu wschodniego przerzucono go w połowie sierpnia na Zachód – został dowódcš pobitej Grupy Armii B (i na pewien czas dowódcš całego frontu zachodniego). Pozwolił na ucieczkę wojskom okršżonym pod Falaise i sprzeciwił się żšdaniom Hitlera, by bronić Paryża. Wycofał niemieckie wojska nad Ren, przywrócił im morale i ustabilizował front, masowo uzupełniajšc jednostki piechoty „bezrobotnymi" marynarzami, lotnikami i żołnierzami formacji tyłowych. To on sprowadził pod Arnhem korpus pancerny SS, na którego pozycje we wrzeœniu zrzucono brytyjskich spadochroniarzy, i to on utopił we krwi operację Market-Garden. Na jesieni skutecznie wykrwawiał amerykańskie wojska generałów Bradleya i Hodgesa w operacjach defensywnych w Lesie Hurtgen i w Akwizgranie. Bardzo sprzeciwiał się ofensywie w Ardenach, ale to jemu powierzono przeprowadzenie tego katastrofalnego przedsięwzięcia. W marcu desperacko próbował przeszkodzić Amerykanom w przekroczeniu Renu. W kwietniu jego wojska były już otoczone w Zagłębiu Ruhry. W połowie miesišca Model de facto rozwišzał swojš grupę armii, pozwalajšc dowódcom poszczególnych oddziałów podejmować samodzielne decyzje o kapitulacji. Kazał wracać do domów starcom i nastolatkom z Volkssturmu, a sam próbował przebić się w góry Harz.

Umykajšc przed amerykańskimi patrolami, 21 kwietnia zastrzelił się w lesie pod miejscowoœciš Wedau w pobliżu Duisburga. Miał pewnie œwiadomoœć, że ucieka przed stryczkiem za zbrodnie wojenne, m.in. masowe mordy i deportacje rosyjskich cywilów oraz stosowanie taktyki spalonej ziemi. Jedyny niemiecki dowódca, który potrafił przeciwstawić się rozkazom Hitlera, był wœciekłym narodowym socjalistš, który w ostatnim przesłaniu do swoich żołnierzy narzekał, że wielu Niemców zostało zainfekowanych „żydowskš i demokratycznš truciznš myœli materialistycznej".

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL