Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Rzecz o historii

Polak, który był bohaterem Rumunii

Leonard Moczulski pochodził z rodziny polskich emigrantów w Rumunii. Brał udział w trzech wojnach, w tym dwóch œwiatowych.
Wikipedia
Generał Leonard Moczulski (Mociulschi) gromił Sowietów na Krymie, a póŸniej Niemców w Karpatach. W Polsce jest postaciš niemal nieznanš.

Był weteranem trzech wojen, dowódcš elitarnych oddziałów, zdobywcš najwyższych odznaczeń. Odnosił sukcesy w walce przeciwko Sowietom i Niemcom. Po wojnie był jednym z wielu oficerów represjonowanych przez komunę. Można go zaliczyć do grona polskich bohaterów XX w. W Polsce jest jednak postaciš mało znanš. Co innego w Rumunii, gdzie traktuje się go jak bohatera narodowego. Generał Leonard Moczulski (Mociulschi) był wszak jednym z najwybitniejszych rumuńskich wojskowych zeszłego stulecia. Przedstawiciel polskiej mniejszoœci zrobił niesamowitš karierę w służbie Królestwa Rumunii, a upamiętnianie go może zbliżać dwa ważne œrodkowoeuropejskie narody.

Oficer na medal

Polacy już w XIV w. zaczęli się osiedlać na terytorium obecnie należšcym do Rumunii. Największa fala naszej emigracji trafiła tam w XIX w., osiedlajšc się głównie na Bukowinie (prowincji należšcej w większoœci do Austro-Węgier) i w Mołdawii Zachodniej. Prężna polska społecznoœć liczyła pod koniec XIX w. kilkadziesišt tysięcy ludzi, których praca i talenty przyczyniały się do rozwoju tych terenów. Niektórzy z nich robili karierę w strukturach państwa rumuńskiego.

Wœród tych zdolnych Polaków znalazł się Leonard Moczulski, urodzony w 1889 r. w miejscowoœci Siminicea w okręgu Botoszany w Mołdawii Zachodniej, która wchodziła w skład Królestwa Rumunii. W 1910 r. rozpoczšł naukę w oficerskiej szkole piechoty, którš ukończył po dwóch latach w stopniu podporucznika. W 1913 r. brał udział w drugiej wojnie bałkańskiej. Wówczas Rumunia włšczyła się do wojny przeciwko Bułgarii (triumfatorowi pierwszej wojny bałkańskiej), prowadzonej przez Serbię, Czarnogórę i Grecję. Rumuńska interwencja okazała się ostatecznym ciosem dla Bułgarii i doprowadziła do przyłšczenia Dobrudży Południowej (spornej naddunajskiej krainy) do Królestwa Rumunii. Okazji do walki było niewiele, a cała interwencja przypominała raczej triumfalny marsz.

Moczulski mógł się więc wyróżnić dopiero podczas I wojny œwiatowej, do której Rumunia przystšpiła w 1916 r. po stronie ententy. Jej wejœcie do wojny sprowokowało błyskawicznš niemieckš inwazję i zajęcie przez wroga niemal całego kraju. Wojska rumuńskie zepchnięto do Mołdawii, a w maju 1918 r. władze kraju zostały zmuszone do podpisania narzuconego przez Niemców pokoju bukareszteńskiego. 10 listopada 1918 r. Rumunia ponownie jednak przystšpiła do wojny przeciwko państwom centralnym, które ostatecznie poniosły klęskę. W nagrodę za wysiłek wojenny jej terytorium powiększono niemal dwukrotnie, a wojska rumuńskie okupowały w 1919 r. Budapeszt. Leonard Moczulski zakończył wojnę w stopniu kapitana. W 1917 r. został odznaczony przez króla Ferdynanda za zasługi w bitwach pod Oituz i Sovejš. Zyskał sławę jako wyróżniajšcy się oficer elitarnych jednostek strzelców górskich. Z tš formacjš zwišzał się również w okresie międzywojennym, dochodzšc w 1937 r. do stopnia pułkownika.

Kierunek: Krym

Rumunia weszła do II wojny œwiatowej po stronie Niemiec i w czerwcu 1941 r. wzięła udział w ataku na Zwišzek Sowiecki. W trakcie tej kampanii rumuńskie wojska wyzwalały zagrabione rok wczeœniej przez Sowietów tereny Besarabii oraz Bukowiny. Leonard Moczulski był wówczas zastępcš dowódcy 1. Brygady Górskiej, a jego oddziały walczyły w północnej Bukowinie, póŸniej zaœ przekroczyły Dniestr i w połowie lipca przebiły się przez południowy odcinek fortyfikacji linii Stalina. 1. Brygada Górska podšżała dalej na wschód, aż na Step Nogajski. We wrzeœniu wzięła udział w bitwie nad Morzem Azowskim, w trakcie której zniszczono sowieckš 9. i 18. armię. Jednostka Moczulskiego została uznana za najbardziej wartoœciowy oddział rumuńskiej armii i włšczona do sił gen. Mansteina w czasie natarcia na Krym oraz oblężenia Sewastopola. Odniosła tam wiele sukcesów, a Moczulski został awansowany na generała brygady i wyznaczony na zastępcę dowódcy 4. Dywizji Górskiej. W czerwcu i lipcu 1942 r. podczas szturmu Sewastopola odegrała ona dużš rolę w przełamaniu sowieckiej obrony. Gen. Moczulski został za to uhonorowany Złotym Krzyżem Niemieckim (wczeœniej zdobył Krzyż Żelazny I i II klasy).

Na jesieni został dowódcš 3. Dywizji Górskiej, która brała wczeœniej udział w nieudanej ofensywie na Kaukazie. W styczniu i lutym 1943 r. obroniła się przed seriš silnych sowieckich ataków i nie dała się rozbić. PóŸniej broniła przyczółka kubańskiego oraz Krymu. W paŸdzierniku zdołała zniszczyć sowieckš brygadę, która przeprawiła się przez Cieœninę Kerczeńskš i okopała w górach. Za tę akcję gen. Moczulski dostał od Niemców Krzyż Rycerski. Na przełomie 1943 i 1944 r. jego dywizja zlikwidowała duże zgrupowanie sowieckich partyzantów na Krymie. W kwietniu 1944 r. Moczulski, de facto dowodzšc niemieckim 5. Korpusem, bronił Sewastopola przed Armiš Czerwonš, co wobec dużej sowieckiej przewagi było jednak zadaniem niemal niewykonalnym. Jego oddziały zostały ewakuowane z Krymu w maju.

Zmiana frontu

23 sierpnia 1944 r. doszło do zamachu stanu w Bukareszcie. Młody król Michał kazał aresztować marszałka Iona Antonescu, proniemieckiego przywódcę kraju. Rumunia zmieniała front – porzucała przegranego niemieckiego sojusznika i wchodziła do obozu alianckiego. Z sytuacji skorzystały Węgry, atakujšc rumuńskie pozycje w Siedmiogrodzie. Gen. Moczulski i jego 3. Dywizja Górska opóŸniały tam węgierskš ofensywę, kupujšc czas potrzebny na przybycie sowieckich sojuszników. Stracony teren odbito, a 3. Dywizja Górska podeszła pod Debreczyn. Walczyła w Karpatach m.in. przeciwko niemieckim strzelcom górskim, których zmusiła do odwrotu. Wraz z rumuńskš 1. Armiš wkroczyła póŸniej na Słowację, dochodzšc m.in. do Jaworzyny. Wiosnš 1945 r. oddziały gen. Moczulskiego zbliżyły się do czeskiej Pragi. Za zasługi w trakcie kampanii przeciwko siłom Osi Moczulski otrzymał rumuński Order Michała Walecznego ze Szpadami. Oprócz niego uhonorowano w ten sposób jedynie dwóch dowódców z II wojny œwiatowej. Tak się złożyło, że wszyscy byli generałami dowodzšcymi strzelcami górskimi.

W powojennym układzie sił Rumunia została przypisana do sowieckiej strefy wpływów. Aż do 1947 r. udało jej się jednak zachować monarchię i resztki przedwojennego systemu. Ławrientij Beria, ludowy komisarz spraw wewnętrznych ZSRR, poczštkowo próbował przekazać władzę nad Rumuniš ekipie wojskowych technokratów skupionych wokół gen. Nicolae Radescu, premiera z przełomu 1944 i 1945 r. To jednak nie spodobało się Stalinowi oraz innym sowieckim decydentom. Rumunia została więc skazana na osuwanie się ku dyktaturze partii komunistycznej. Gdy partia skonsolidowała władzę, wojskowi stali się ofiarami represji – tak jak w innych państwach bloku komunistycznego. Gen. Moczulski przeszedł w stan spoczynku w 1947 r., a w sierpniu 1948 r. został aresztowany przez bezpiekę i oskarżony o udział w „faszystowsko-reakcyjnym spisku". Komuniœci nie odważyli się jednak wytoczyć mu procesu i trzymali go bez sšdu do 1955 r. w więzieniu Jilava. Emerytowany generał był zmuszony pracować przy budowie kanału Dunaj – Morze Czarne.

Po wyjœciu z więzienia miał zrujnowane zdrowie i był bez œrodków do życia. Zatrudnił się jako robotnik na kolei, a w 1956 r. zaczšł dostawać niewielkš rentę. Wraz z odwilżš towarzyszšcš zmianom na partyjno-państwowych szczytach reżim zaczšł mu okazywać łaskę. Stopniowo podwyższano mu œwiadczenia, pozwolono na wydanie wspomnień z okresu wojny przeciwko państwom Osi, a w 1964 r. umożliwiono mu zamieszkanie w Braszowie. Nie doczekał jednak upadku komunizmu. Zmarł 15 kwietnia 1979 r., czyli w okresie, gdy komunistyczny dyktator Nicolae Ceausescu uchodził na Zachodzie za liberała i modernizatora. Prochy generała Moczulskiego zgodnie z jego testamentem zostały rozsypane na polanie w górach Postavarul, po których lubił się wspinać.

ródło: Rzeczpospolita

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL