Podatek dochodowy

Likwidacja spółki jawnej: spłata wierzytelności to nie przychód wspólnika

123RF
Spłata wierzytelności otrzymanych w ramach likwidacji spółki jawnej nie jest przychodem jej wspólnika.

Tak uznał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 października 2017 r. (II FSK 2528/15).

Stan faktyczny

Podatnik prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki komandytowej, której jest komandytariuszem. W przyszłości zostanie wspólnikiem nowo założonej spółki jawnej. Zastrzegł, że w jej działalności mogą wystąpić sytuacje, które mogą spowodować jej rozwiązanie. Majątek spółki przekazywany w procesie likwidacji może stanowić m.in. wierzytelność pieniężna z tytułu sprzedaży wartości niematerialnej i prawnej w postaci prawa autorskiego do utworu stanowiącego oznaczenie przedsiębiorstwa (niezarejestrowanego, lecz zgłoszonego do rejestracji). W momencie powstania wierzytelność będzie dla wspólników przychodem należnym podlegającym opodatkowaniu. Z uwagi na koszty podatkowe równe przychodom, faktyczny obowiązek zapłaty podatku nie wystąpi. Wierzytelność zostanie przekazana wspólnikom w częściach proporcjonalnych do ich udziałów w zyskach spółki, według których wspólnicy wykażą również przychód należny. Po rozwiązaniu i likwidacji wspólnicy mogą otrzymywać od dłużnika spółki spłatę wierzytelności. Miałaby ona nastąpić w kwocie nominalnej wierzytelności (bez odsetek).

Przedsiębiorca zapytał, czy w związku z otrzymaniem wierzytelności w ramach likwidacji spółki jawnej powinien rozpoznać dochód podlegający opodatkowaniu PIT. Sam uważał, że ani otrzymanie wierzytelności, ani ich spłata nie będą opodatkowane PIT.

Fiskus nie potwierdził tego stanowiska. Uznał, że otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika pieniądze w związku ze spłatą wierzytelności spółki w części odpowiadającej jej kwocie głównej będą przychodem. W związku z likwidacją spółki jawnej nastąpi przeniesienie wierzytelności na wnioskodawcę. Stanie się on właścicielem prawa majątkowego, tj. wierzytelności pieniężnej spółki. Powstanie nowy stosunek zobowiązaniowy w rozumieniu cywilnoprawnym pomiędzy nabywcą wierzytelności a dłużnikiem. W przypadku uregulowania wierzytelności w części odpowiadającej jej kwocie głównej, u wnioskodawcy powstanie przychód z praw majątkowych podlegający PIT.

Rozstrzygnięcie

Podatnik zaskarżył interpretację, a WSA w Poznaniu uwzględnił jego skargę. Sąd uznał, że w przypadku otrzymania w wyniku likwidacji spółki jawnej środków pieniężnych przez wspólnika, ich wartość nie będzie u niego przychodem. Wartość innych składników majątku otrzymanych w wyniku likwidacji, co do zasady, będzie przychodem wspólnika dopiero w momencie ich zbycia. Przepisy o PIT nie pozwalają uznać, że przejście na skarżącego wierzytelności likwidowanej spółki osobowej powoduje rozpoznanie przychodu. Przychód może się pojawić później, gdyby wierzytelność została zbyta. Od 1 stycznia 2011 r. art. 14 ust. 2 pkt 17 lit. b ustawy o PIT wprost wskazuje jako przychód z działalności gospodarczej zbycie majątku uzyskanego przez wspólnika spółki osobowej w związku z jej likwidacją lub wystąpieniem wspólnika. Przychód powstały ze zbycia wierzytelności, będących składnikiem majątku otrzymanym przez skarżącego w wyniku likwidacji spółki osobowej lub wystąpieniem z tej spółki, traktowany jest jako przychód z działalności gospodarczej. Środki uzyskane ze spłaty wierzytelności nie są więc przychodem z kapitałów pieniężnych i praw majątkowych.

Racji fiskusowi nie przyznał też NSA. Wyjaśnił, że w przypadku otrzymania w wyniku likwidacji spółki jawnej środków pieniężnych przez wspólnika – ich wartość nie będzie stanowiła u niego przychodu, choć co do zasady należy zaliczyć je do źródła stanowiącego działalność gospodarczą. W przypadku innych składników majątku, ich wartość będzie przychodem u wspólnika dopiero w momencie zbycia składnika majątku otrzymanego w wyniku likwidacji spółki, z zastrzeżeniem art. 14 ust. 3 pkt 12 lit.  b ustawy o PIT. Co do wykonania wierzytelności przez dłużników NSA zauważył, że zmienia to tylko ich postać. Nie dochodzi natomiast do uzyskania środków z innego tytułu ani sprzedaży wierzytelności. Wykonanie wierzytelności nie jest jej sprzedażą, z której przychody podlegałyby opodatkowaniu. Jeżeli wierzytelność zostanie wykonana, to zmieni się tylko jej postać na środki pieniężne, którymi zastanie spłacona. ©?

Zdaniem eksperta

Konrad Piłat, doradca podatkowy w kancelarii KNDP Kolibski Nikończyk Dec i Partnerzy

Wspólnicy spółek komandytowych na bieżąco opłacają podatek od przypadających na nich przychodów bez względu na to, czy zyski spółki są od razu w całości im wypłacane. Często zdarza się, że spółka przez wiele lat osiąga wysokie zyski (i płacone są od nich wysokie podatki), ale wspólnicy w uchwałach postanawiają o pozostawieniu ich w spółce, np. na inwestycje. W ten sposób, co do zasady, rośnie wartość majątku spółki. Gdy funkcjonująca w ten sposób spółka zostaje rozwiązana, to ten majątek spółki dzielony jest między wspólników. Wówczas nie powinni oni z tego tytułu płacić podatku, ponieważ dochód ten został już opodatkowany wcześniej (w latach, gdy spółka uzyskiwała zyski, ale ich nie wypłacała albo wypłacała je w niewielkiej części).

Przez wiele lat podatnicy toczyli o to długie spory z organami podatkowymi. W końcu – pod wpływem orzecznictwa, z którego wynikało, że ten sam dochód nie może być opodatkowany dwukrotnie – wprowadzono do ustawy o PIT przepisy regulujące sytuację zakończenia działalności przez spółkę niebędącą osobą prawną albo wystąpienia wspólnika z takiej spółki. Wynika z nich wprost m.in., że zbycie przez byłego wspólnika wszelkich aktywów otrzymanych z tego tytułu stanowi przychód z działalności gospodarczej (czyli nie może być przyporządkowane do innego źródła przychodów).

Mimo niebudzącego wątpliwości brzmienia przepisów organy podatkowe próbują dokonać innej ich wykładni. NSA wskazał, że takie postępowanie organów podatkowych jest niedopuszczalne. Wyjaśnił, że art. 14 ust. 2 pkt 17 lit. b ustawy o PIT stwarza fikcję prawną, zgodnie z którą przychodem z działalności gospodarczej jest także ten, który powstaje w wyniku odpłatnego zbycia składników majątku otrzymanych przez wspólnika spółki osobowej. Regulacja ta dotyczy wszystkich składników majątku. Ustawodawca nie przewidział bowiem żadnych wyjątków. ?

Źródło: Rzeczpospolita

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL