Prenumerata 2018 ju˜ż w sprzedża˜y - SPRAWD˜!

Podatek dochodowy

Sprawa leasingowanej naczepy. Kasacja RPO na rzecz przedsiębiorcy

Fotolia.com
Pan Tomasz leasingował od pewnej firmy naczepę. Miał kłopoty finansowe, naczepa nie była mniejsza, niż ta, którš zamówił, do tego z własnych pieniędzy wyremontował inny leasingowany samochód – a ubezpieczenie wpłynęło na konto właœciciela. Postanowił nie płacić częœci rat, zwłaszcza że firma nie reagowała na jego postulaty rozliczeń. Wtedy firma oskarżyła go o przywłaszczenie mienia i za to pan Tomasz został skazany na rok więzienia w zawieszeniu na dwa lata.

RPO wniósł na rzecz pana Tomasza kasację do Sšdu Najwyższego twierdzšc, że sšdy w sposób nienależyty rozpoznały i rozważyły zarzuty.

RPO argumentuje, że pan Tomasz wcale nie przywłaszczył sobie naczepy. Zatrzymał jš tylko po to, by wyjaœnić rozliczenia leasingowe. To zachowanie należałoby raczej opisać jako samowolnego używania cudzej rzeczy ruchomej, czyli wykroczenie z art. 127 § 1 kodeksu wykroczeń (karane grzywnš a nie więzieniem!).

Jak spór między przedsiębiorcami skończył się sprawš karnš Sšdy obu instancji pominęły częœć tych wyjaœnień pana Tomasza, w których podał, że to on został oszukany przez firmę leasingowš: wydano mu w ramach umowy naczepę o mniejszych parametrach. Oskarżony przedstawił sprawę pracownikowi leasingodawcy, ale nie otrzymał odpowiedzi. Ten fakt, jak podał, problemy finansowe oraz propozycja uregulowania zaległoœci poprzez potršcenie swojej wierzytelnoœci, spowodowały, że przestał płacić raty leasingu.

Obrońca oskarżonego w apelacji podał, że pan Tomasz nigdy nie twierdził, że nie zamierza spłacić pozostałych rat leasingu, jednak z uwagi na problemy finansowe starał się uregulować należnoœci poprzez potršcenia. Spółka będšc właœcicielem naczepy A. otrzymała bowiem od ubezpieczyciela odszkodowanie za szkodę poniesionš na aucie osobowym, które oskarżony miał również w leasingu, a którego koszty naprawy pokrył z własnych œrodków, przed wypłatš odszkodowania z PZU właœcicielowi.

Zdaniem sšdu okręgowego, jeżeli oskarżony nie zgadzał się z decyzjš firmy o niemożliwoœci przeksięgowania kwoty z odszkodowania na zaległe raty leasingowe, to powinien sprawę skierować na drogę postępowania cywilnego, a nie przetrzymywać przedmiot leasingu.

Sšd nie odniósł się jednak do powodów, jakimi kierował się oskarżony odmawiajšc wydania naczepy. Otóż, firma leasingowa, zdaniem oskarżonego, oszukała go odnoœnie parametrów naczepy i nie była zainteresowana kontynuowaniem umowy z nim, jej działania ukierunkowane były na jak najszybsze odzyskanie przedmiotu umowy, podczas gdy raty leasingowe były przez niego płacone przez cztery lata i uregulował ich znakomitš większoœć.

W ocenie Rzecznika Praw Obywatelskich nienależyte wykonywanie umowy powinno rodzić przede wszystkim odpowiedzialnoœć umownš. Fakt zaprzestania płacenia rat leasingowych, jako niewywišzywanie się z postanowień umowy, skutkować może, jak w przedmiotowej sprawie, wypowiedzeniem umowy przez leasingodawcę, ale nie rodzi automatycznie odpowiedzialnoœci karnej z art. 284 § 2 k.k.

Poza sporem pozostaje, że stosownie do odpowiednich zapisów umowy leasingowej pokrzywdzony nigdy nie utracił uprawnień właœcicielskich w stosunku do będšcej w posiadaniu oskarżonego naczepy, a wypowiedzenie umowy leasingu ze skutkiem natychmiastowym przez finansujšcego nakładało na oskarżonego obowišzek wydania jej leasingodawcy. Niewštpliwie oskarżony naruszył warunki umowy leasingu nie zwracajšc niezwłocznie po wypowiedzeniu umowy naczepy, co uzasadniało jednak rozstrzygnięcie sporu na płaszczyŸnie cywilnoprawnej, natomiast trudno mówić tu o zamiarze jej przywłaszczenia w rozumieniu art. 284 § 2 k.k. Oskarżony nie ukrywał naczepy, w cišgu czterech lat spłacił 52 raty leasingowe z 60 umownych.

Co to jest przywłaszczenie mienia?

Jak wynika z treœci uzasadnienia wyroku, Sšd Okręgowy oparł się na stwierdzeniu Sšdu I instancji, iż: „Oskarżony naczepy nie zwrócił leasingodawcy i tym samym wyczerpał dyspozycję art. 284 § 2 kk". W ocenie Sšdu II instancji: „Z punktu widzenia odpowiedzialnoœci karnej istotne jest to, że oskarżony miał œwiadomoœć, iż umowa została wypowiedziana, a na nim cišżył obowišzek zwrotu naczepy." (k. 334-335).

Zdaniem RPO sšd nie rozważył w sposób wystarczajšcy:

znaczenia rzeczywistego zamiaru, jaki towarzyszył oskarżonemu przy zatrzymaniu naczepy (nie chciał przejšć naczepy a tylko lepiej rozliczyć jej użytowanie), a także okolicznoœci podjęcia przez oskarżonego próby negocjacji z firmš leasingowš, wreszcie stanowiska i działań pokrzywdzonej firmy, Sšd – podkreœla RPO w kasacji - skupił całš uwagę na stanowisku firmy windykacyjnej.

Sprawca nie chciał przywłaszczyć mienia

Strona podmiotowa przestępstwa z art. 284 § 2 kodeksu karnego ma charakter umyœlny i kierunkowy. Sprawca musi działać w celu przywłaszczenia cudzej rzeczy i do przypisania mu odpowiedzialnoœci za ten czyn nie wystarcza, że godził się na możliwoœć przywłaszczenia. Zachowanie umyœlne cechuje stan obejmowania przez sprawcę swojš œwiadomoœciš wszystkich istotnych elementów czynu, a wyznacznikiem stopnia œwiadomoœci sprawcy jest jego zamiar.

Tymczasem w zamiarze tym nie mieœci się jedynie tymczasowe uniemożliwienie dysponowania rzeczš przez jej właœciciela.

Otóż, jak słusznie wskazał Sšd Najwyższy w swoim wyroku z dnia 6 maja 2004 r., sygnatura akt V KK 316/03: „Wskazany przepisem art. 284 § 2 k.k. zamiar przywłaszczenia rzeczy powierzonej, przejawiajšcy się w rozporzšdzeniu tš rzeczš jak własnš i okreœlany jako chęć posiadania rzeczy dla siebie (łac. animus rem sibi habendi), nie obejmuje nieuprawnionego (niezgodnego z wolš właœciciela) wykorzystania tej rzeczy- nawet w celu osišgnięcia korzyœci majštkowej, o ile nie towarzyszu mu cel definitywnego pozbawienia osoby uprawnionej jej własnoœci".

Bezprawne rozporzšdzenie cudzym mieniem stanowi przywłaszczenie karalne, na podstawie art. 284 k.k. tylko wówczas, gdy wskazuje na zamiar pozbawienia osoby uprawnionej własnoœci tego mienia, w szczególnoœci na zamiar uczynienia z cudzej rzeczy swojej własnoœci.

Odmowa zwrotu rzeczy może być przywłaszczeniem, jeżeli towarzyszy temu zamiar zatrzymania rzeczy w swoim majštku (postanowienie SN z 15 listopada 2002 r., sygnatura akt IV KKN 380/99). Dla przyjęcia realizacji znamion przestępstwa przywłaszczenia od strony podmiotowej konieczne jest wskazanie, że oprócz obiektywnego rozporzšdzenia przez sprawcę cudzš rzeczš ruchomš jego działaniu towarzyszył zamiar zatrzymania tej rzeczy dla siebie albo innej osoby, bez żadnego ku temu tytułu.

W realiach niniejszej sprawy bezspornym jest, że na podstawie umowy leasingu powierzono oskarżonemu naczepę, zaœ podstawš prawnš wykonywania przez niego w ramach posiadania władztwa nad tym mieniem, była zawarta z pokrzywdzonš firmš umowa leasingu.

Bioršc pod uwagę okolicznoœci sprawy, w szczególnoœci to, że oskarżony nie ukrywał naczepy, był w jej posiadaniu i korzystał z niej w miejscu znanym pokrzywdzonemu, w prowadzonej działalnoœci gospodarczej, dšżšc do wyrównania zaległych rat leasingowych poprzez potršcenie swojej wierzytelnoœci, brak było podstaw do uznania, że swoim działaniem zmierzał do powstania w mieniu finansujšcego szkody o nieodwracalnym charakterze. Zachowanie oskarżonego realizowało raczej znamiona wykroczenia z art. 127 § 1 k.w., tj. samowolnego używania cudzej rzeczy ruchomej. (II.511.561.2016)

ródło: RPO

WIDEO KOMENTARZ

REDAKCJA POLECA

NAJNOWSZE Z RP.PL